फलमूलाशिनौ, आत्मसंयमयुक्तौ, व्रतानुष्ठानपरौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ, दशरथस्य पुत्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ तत्र दण्डकारण्ये वसतः। तौ रूपेण गन्धर्वराजसमौ, राजलक्षणधारिणौ, देवा वा दानवा वा इति निर्णेतुं न शक्ये। तत्रैव अहं कन्यां, रूपसम्पन्नां, सर्वाभरणभूषितां, सुकुमारीं, तयोर्मध्ये स्थितां, अपश्यम्। ताभ्यां सह तस्याः विषये अहं दुःखितः, अनाथवत्, कष्टमापन्नः अभवम्। मम प्रथमः कामः अयम्—यथा त्वया सिध्यति, युद्धे तयोः रक्तपानं मम सम्पद्यताम्। एवं वदन्त्याः शूर्पणखायाः, क्रोधाविष्टः खरः, चतुर्दश भीमबलान्, कालान्तकसमान् राक्षसान् आज्ञापयत्। सः उवाच—द्वौ नरौ, शस्त्रपाणिनौ, वल्कलचर्मवसनौ, स्त्रीसहितौ, भीमं दण्डकारण्यं प्रविष्टौ। तौ च तां दुष्टां स्त्रीं च हत्वा, प्रत्यागच्छत; एषा च भगिनी मम तयोः रक्तं पिबेत्। भगिन्याः एषः मनोरथः शीघ्रं साध्यतां, स्वबलं प्रयुज्य तान् जेष्यथ। यदा तौ भ्रातरौ युद्धे हन्येते, एषा तदा प्रमुदिता, हृष्टा, तयोः रक्तं युद्धे पिबिष्यति। एवं खरस्याज्ञया ते चतुर्दश राक्षसाः तया सह तत्र अगच्छन्, यथा वातनुनीतानि मेघानि। एवं विख्यातस्य वाल्मीकिरामायणस्य अरण्यकाण्डे विंशः सर्गः शृणुत। ततः घोररूपा शूर्पणखा रामाश्रमं गत्वा, तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसेभ्यः निवेदयामास। ते रामं महाबलिनं पर्णशालायां उपविष्टं, सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं अपश्यन्। तां आगतम्, तान् च राक्षसान् दृष्ट्वा, तेजस्वी रामः भ्रातृ लक्ष्मणं वाक्यं अब्रवीत्—"सौमित्रे, क्षणमत्र स्थित्वा सीतासमीपे भव; अहं एतान् आगतान् नाशयिष्यामि।" रामस्य आत्मवित् आज्ञां श्रुत्वा, लक्ष्मणः तद्वाक्यं सम्मान्य, "यथोक्तम्" इति प्रत्युवाच। धर्मात्मा रामः सुवर्णभूषितं धनुः आदाय, तद् सज्जीकृत्य, राक्षसान् सम्बोध्य उवाच—"वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, सीतया सह दुष्करं दण्डकारण्यं प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ, संयतात्मानौ, व्रती, ब्रह्मचर्यपरायणौ, दण्डकारण्ये वसामः। किं कारणं युष्माभिः अस्माकं हिंसा क्रियते?" "शरचापधारिणा मया, मुनिनां आज्ञया, युष्मान् पापकृतः, अस्मिन्महायुद्धे निहनिष्ये। अत्र तिष्ठत, न प्रत्यागच्छत; यदि जीवितमिच्छथ, गच्छत रात्रिचराः।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, चतुर्दश ब्रह्मघ्नाः राक्षसाः, शूलपाणयः, क्रोधात् प्रत्युवाचुः। ते भीमरूपाः, रक्तलोचनाः, रामं अपि रक्तलोचनं निरीक्ष्य, कटुकमधुरया वाचा, तस्य विक्रमे हृष्टाः, ऊचुः—"महाबलिनः खरस्य क्रोधं उद्दीप्य, त्वं केवलं निहतोऽस्माभिः युद्धे जीवितं त्यक्ष्यसि। किं बलं अस्ति ते, एकस्य, बहूनां मध्ये स्थितुम्, किं पुनः अस्मान् प्रतियुद्धे?" "एभिः मुसलैः शूलैः पट्टिशैः च, अस्मद्बाहुप्रयुक्तैः, त्वं जीवितं बलं च हस्तस्थं धनुः च त्यक्ष्यसि।" एवमुक्त्वा ते चतुर्दश राक्षसाः, क्रुद्धाः, शस्त्रखड्गपाणयः, सीध्रम् राममभिद्रवन्त। ते रामाय शूलानि प्राहिण्वन्; सर्वे चतुर्दश शूलानि तस्मै प्रक्षिप्तानि। रामः तानि सुवर्णभूषितैः बाणैः छित्त्वा, ततो महाबलः सूर्यसमानप्रभान् नाराचान् आदत्त। अतिवेगेन क्रुद्धः, चतुर्दश तीक्ष्णान् शिलास्त्राणि आदाय, धनुः संधाय, राक्षसान् लक्षयामास। ते राक्षसाः, उरांसि भग्नानि, महतीं भूमौ पतिताः, उरगाः इव बिलात्, छिन्नमूलाः वृक्षा इव, रक्तसिक्ताः, विकृताङ्गाः, मृताः, भूमौ निपेतुः। तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, राक्षसी शूर्पणखा कोपेनाभिभूता। सा रक्तेन किंचित् शुष्केण, खरं प्रति गत्वा, शोकार्ता पुनः पतिता, स्रवद्बीजा लता इव। शोकसन्तप्तया सा खरस्य समीपे महतीं नादं कृत्वा, कम्पमानया वाचा अश्रूणि मुमोच, मुखं शुष्कवर्णं च। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा पलाय्य, भ्रातरं खरं सर्वं राक्षसानां वधं, नाशं च न्यवेदयत्। अथ वाल्मीकिरामायणस्य अरण्यकाण्डे एकविंशः सर्गः शृणुत। तदा शूर्पणखां पुनः पतितां दृष्ट्वा, खरः क्रुद्धः, तां प्रार्थयन्तीं सन्दृश्य, स्पष्टवचः अब्रवीत्—"त्वदर्थं मया वीराः, मांसभक्षकाः राक्षसाः प्रेषिताः; किं पुनः त्वं रुदसि? ते नित्यं मयि भक्ताः, प्रिया, अनुकूलाश्च; यदि हन्यन्ते, ममाज्ञां न कदापि लंघयेयुः।" एवं तत्र रामलक्ष्मणयोः महद्वैर्युद्धं, राक्षसानां नाशश्च, खरस्य कोपः, शूर्पणखायाः शोकः च, सर्वं सम्प्राप्तम्।