श gradually recovered her senses, Śūrpaṇakhā, filled with grief and rage, approached her brother Khara. सः ताम् उपविशन्तीं दीनां दुःखार्तां च दृष्ट्वा, क्रोधसंयुक्तः पप्रच्छ, "कथं त्वं तेन दुष्टेन वनमध्ये विजिता?" इति। भ्रातुः क्रुद्धस्य वचः श्रुत्वा, अश्रुपूर्णलोचना सा शूर्पणखा दुःखितया वाचा प्रत्युवाच—"द्वौ युवानौ, रूपसम्पन्नौ, कोमलाङ्गौ महाबलौ, विशालपद्मलोचनौ, वल्कलाजिनवाससम्, फलं मूलं च भुञ्जानौ, संयतात्मानौ, व्रती ब्रह्मचारी च, दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणसंयुक्तौ, देवौ वा दानवौ वा न ज्ञायते मया। तयोः मध्ये कन्यका, रूपसम्पन्ना, सर्वाभरणभूषिता, तन्वी, तिष्ठति। तयोः उभयोः कृते, तया सह, अहम् एषां दुर्गतिं प्राप्तास्मि, पापिनीव, अनाथेव। मम प्रथमः कामः एषः—त्वया तत्र साध्यताम्; युद्धे तयोः रक्तं पिबेयम्।" एवं वदन्त्याः तस्याः, खरः क्रोधात् चतुर्दश बलिनः राक्षसान्, यमान्तकालेव भीषणान्, आज्ञापयत्। तान् उवाच—"द्वौ आयुधधारिणौ, वल्कलाजिनवासिनौ, स्त्रिया सह, भीषणे दण्डकवनं प्रविष्टौ। तौ च तां दुष्टां स्त्रीं च हत्वा, पुनः आगच्छत; अयं च मे भगिन्याः पानं रुधिरस्य करोतु। भगिन्याः एषः कामः शीघ्रं साध्यताम्; गच्छत, स्वबलं प्रयुज्य तान् जेष्यथ। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा, एषा प्रमुदिता हृष्टा च तेषां रुधिरं पिबेत्ति।" खरस्य आज्ञया, ते चतुर्दश राक्षसाः तया सह, वातेन नीताः मेघा इव, तत्र जग्मुः। ततः शूर्पणखा, भीषणा सा, रामाश्रमं गत्वा, तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसेभ्यः निवेदितवती। ते राक्षसाः रामं महाबलिनं पर्णशालायां स्थितं, सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं, दृष्टवन्तः। तेषां आगमनं दृष्ट्वा, रामः तेजस्वी लक्ष्मणं प्राह—"सौमित्रे, क्षणं प्रतीक्षस्व, सीतायाः समीपे तिष्ठ; अहम् एतान् आगतान् विनाशयिष्यामि।" रामस्य आज्ञां श्रुत्वा, लक्ष्मणः सविनयं प्रत्युवाच—"यथास्त्वं वदसि तथा भविष्यति।" रामः धर्मात्मा स्वर्णभूषितं धनुः समादाय, तं सज्यं कृत्वा, राक्षसान् प्रति उवाच—"वयं दशरथस्य पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ भ्रातरौ, सीतया सह दुष्करं दण्डकवनं प्रविष्टाः। फलं मूलं च भुञ्जानौ, संयतात्मानौ, व्रती ब्रह्मचारी च वयं, दण्डकवने वसामः; किमर्थं वयं बाध्यध्वे?" धनुः बाणैः संयुतः, मुनिनां आज्ञया, अहम् अत्र दुष्टात्मनः, महायुद्धे, हन्तुं समागतः। स्थीयताम् अत्र सुखेन; न प्रतियातव्यं भवद्भिः। यदि प्राणाः प्रियाः, अत्रैव त्यजत; रजनीचराः।" रामस्य वचः श्रुत्वा, ते चतुर्दश ब्रह्मघ्नाः, शूलपाणयः, क्रोधसंयुक्ता, प्रत्युवाचुः। ते भीषणाः, रक्तनेत्राः, रामस्य अपि रक्तलोचनस्य, कटुवचः, हास्ययुक्तया, वीर्यदर्शनात् हृष्टाः, ऊचुः—"खरस्य क्रोधं प्रेरयित्वा, त्वं एकः एव जीवितं नष्ट्वा, अस्माभिः युद्धे हन्यसे। को बलं तव, एकस्य बहूनाम् मध्ये स्थितुं, किम् पुनः अस्माभिः युद्धे योधयितुम्? अस्माकं मुष्टिप्रयुक्तैः मुद्गरशूलशक्तिभिः, त्वं जीवितं बलं च धनुः च नाशयिष्यसि।" एवं उक्त्वा, ते चतुर्दश राक्षसाः क्रुद्धाः, आयुधखड्गपाणयः, रामं प्रति सञ्जग्मुः। ते रामं पराक्रान्तं प्रति शूलानि समुत्क्षिप्य, सर्वे चतुर्दश शूलानि तस्य अपि क्षिप्तवन्तः। रामः स्वर्णभूषितैः बाणैः तानि सर्वाणि छित्त्वा, ततः सूर्यसमप्रभैः नाराचैः, चतुर्दश तीक्ष्णशिलाग्रबाणान् समादाय, धनुः सज्यं कृत्वा, राक्षसान् प्रति सन्धाय मुमोच। ते राक्षसाः, उरांसि विदारितानि, भूमौ पतिताः, नागाः इव बिलात् पतन्तः, छिन्नमूलाः वृक्षाः इव रक्तसिक्ताः, विकृतदेहाः, मृताः, भूमौ शयानाः। तान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा कोपसम्भ्रान्ता, रक्तेन सम्यक् सिक्ताङ्गी, खरं प्रति गत्वा, दुःखार्ता पुनः पतिता, स्रुतरक्तलता इव। सा शोकेन पीडिता, भ्रातुः समीपे महतीं नादं कृत्वा, कम्पमानया वाचा, अश्रुपूर्णमुखी, विवर्णवदना बभूव। युद्धे हतान् राक्षसान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा पलाय्य, खरं प्रति गत्वा, सर्वं राक्षसानां वधं, सर्वनाशं चाख्यात्। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनविंशतितमः, विंशतितमः, एकविंशतितमश्च सर्गः श्राव्यः।