तदा खरः कोपसम्भृतः शूर्पणखायाः दुःखितायाः वचनानि श्रुत्वा उवाच—"न देवाः, न गन्धर्वाः, न पिशाचा, न राक्षसाः चापि तं दुरात्मानं मम महायुद्धे रक्षितुं शक्नुवन्ति। त्वं च शनैः चेतनाम् आप्नोहि, कथं तेन दुष्टेन वनान्तरे त्वं पराजिता, तत् सर्वं मां कथय।" एवं भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनं श्रुत्वा शूर्पणखा अश्रुपूर्णलोचना दुःखिता वाक्यम् अब्रवीत्—"द्वौ युवानौ रूपसम्पन्नौ, कोमलाङ्गौ, महाबलौ, पद्मलोचनौ, वल्कलाजिनवसनौ। फलमूलभक्षिणौ, जितेन्द्रियौ, तपस्विनौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ, दशरथस्य पुत्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसमौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवौ वा दानवौ वा न ज्ञातुं शक्नोमि। तयोः मध्ये एकां युवतीं दृष्टवती, या रूपसम्पन्ना, सर्वाभरणभूषिता, तन्वी, तिष्ठति। तयोः उभयोः कृते अहं एतादृश्या अवस्थया नीतास्मि, दुःखिता, अनाथवत्।" सा पुनरुवाच—"एष मम प्रथमः कामः, स त्वया तत्र साध्यताम्—युद्धे तयोः रक्तं पिबेयम्।" इति शूर्पणखायाः वचनं श्रुत्वा खरः कोपितः चतुर्दश महाबलान् राक्षसान् कालान्तकसमांश्चाज्ञापयत्—"द्वौ पुरुषौ शस्त्रपाणीनौ, वल्कलाजिनवसनौ, स्त्रिया सह घोरं दण्डकवनं प्रविष्टौ। तौ च ताम् दुष्टां स्त्रियां च हत्वा निवर्तध्वम्; एषा च भगिनी मम तयोः रक्तं पिबेत्। एषा भगिन्याः कामना, राक्षसाः, शीघ्रं साध्यताम्—स्वबलात् तान् जेष्यथ। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा, एषा प्रमुदिता संहृष्टा तयोः रक्तं पिबेत्।" एवं निर्दिष्टाः ते चतुर्दश राक्षसाः शूर्पणखया सह तत्र जग्मुः, यथा मेघाः वातेन नीताः। एवं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे अरण्यकाण्डे विंशः सर्गः आरभ्यते। ततः भीषणा शूर्पणखा रामाश्रमं गत्वा, तौ भ्रातरौ सीतया सह राक्षसेभ्यः निवेदयामास। ते रामं महाबलिनं पर्णशालायां सीतया सह लक्ष्मणेन च उपविष्टं दृष्टवन्तः। तां च आगच्छन्तीं राक्षसान् च दृष्ट्वा, तेजसा दीप्तिमान् रामः सौमित्रये उवाच—"एकक्षणं तिष्ठ, सौमित्रे, सीतायाः समीपे भव; अहं एतान् अत्रागतान् विनाशयिष्यामि।" रामस्य स्वस्याज्ञां श्रुत्वा लक्ष्मणः तस्य वाक्यं समादृत्य प्रत्युवाच—"एवं अस्तु।" ततः धर्मात्मा राघवः सुवर्णभूषितं महद् धनुः आदाय, तं च प्रत्यञ्चं कृत्वा, राक्षसान् प्रत्युवाच—"वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, दण्डकवनं सीतया सह प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ, नियमव्रतौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ, दण्डकवनवासिनौ वयम्; किमर्थं नः हिंसथ? अहं धनुषा बाणैः च समायुक्तः, मुनिभ्यः आज्ञया, यूयं दुष्टात्मानः, महायुद्धे हन्तुम् आगतः। तिष्ठत, प्रीताः भवत; न निवर्तध्वम्। यदि प्राणान् रक्षितुम् इच्छथ, अत्रैव गच्छत, रजनीचराः।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, चतुर्दश ब्रह्मघ्नाः राक्षसाः शूलपाणयः, कोपसम्भृताः प्रत्युवाचुः। ते भीषणा रक्तलोचनाः, रामं अपि रक्तलोचनं दृष्ट्वा, कटुं मधुरया वाचा, तस्य विक्रमं हृष्टाः, ऊचुः—"खरस्य महाबलस्य क्रोधं प्रेरयित्वा, त्वं एकः अस्माभिः युद्धे हन्यसे, जीवितं त्यक्ष्यसि। त्वम् एकः, वयं बहवः; युद्धमध्यम् आगत्य किं शक्तिः तव? किं वा अस्माभिः सह युद्धे स्थितुम्? एतेन गदाभिः शूलैः पट्टिशैः च, येन अस्माभिः प्रक्षिप्ताः, त्वं जीवितं, बलं, धनुः च त्यक्ष्यसि।" एवं उक्त्वा, ते चतुर्दश कोपिताः राक्षसाः शस्त्रखड्गपाणयः रामं प्रति जवेन अभ्यधावन्। ते शूलानि रामं प्रति प्रक्षिप्य, सर्वे चतुर्दश शूलाः तं विजयं न अशक्नुवन्। स रामः सुवर्णभूषितैः बाणैः तानि सर्वाणि छित्त्वा, सूर्यसमप्रभैः नाराचैः अन्यान् बाणान् आदत्त। स महाबलः परमक्रुद्धः, चतुर्दश तीक्ष्णान् अश्मविषाण् बाणान् आदाय, धनुषि संधाय, राक्षसान् प्रत्यायात्। ते राक्षसाः नागाः इव बिलात् पतिताः, हृदयानि विदारितानि, भूमौ छिन्नमूलवृक्षाः इव पतिताः। रुधिरसिक्ताः, विकृतदेहाः, प्राणहीनाः, भूमौ पतिताः दृष्ट्वा, सा राक्षसी क्रोधेन समाक्रान्ता। सा रक्तेन किंचित् शुष्केण, खरं समीपं गत्वा, तत्र दुःखिता पुनः पतिता, शुष्कलता इव रसहीना। शोकात् संतप्ता, सा भ्रातुः समीपे महतीं नादं चक्रे, कम्पमानया वाचा अश्रूणि मुमोच, मुखं श्वेतम् अभवत्। युद्धे राक्षसान् निहतान् दृष्ट्वा, शूर्पणखा तत्र पलाय्य, भ्रातरं खरं सर्वं तद्वधं, सर्वराक्षसविनाशं, निवेदयामास।