तदा खरः क्रोधसंयुक्तः शूर्पणखां पृष्टवान्—"मया युद्धे निहतस्य यस्य देहं गृध्राः हृष्टाः अंगेषु मांसं विदार्य खादिष्यन्ति, स कः?" सः पुनः गर्वेणोक्तवान्—"न देवाः, न गन्धर्वाः, न पिशाचा नापि राक्षसाः तं दुरात्मानं महायुद्धे मत्तः रक्षितुं समर्थाः। शनैः प्रबुद्धा त्वं कथय, किमर्थं तेन पापेन वनान्तरे निर्जने त्वं पराजिता?" एवं भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनानि श्रुत्वा शूर्पणखा अश्रुपूर्णलोचना वाक्यमिदं व्याहरत्—"द्वौ कुमारौ, रूपसम्पन्नौ, सौम्यौ महाबलौ, विशालपद्मलोचनौ, वल्कलाजिनवासिनौ, फलं मूलं च भक्षयन्तौ, नियमपरौ, ब्रह्मचर्यरतौ, दशरथस्य पुत्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवौ वा दानवौ वा न ज्ञातुमुत्सहे। तयोः मध्ये कन्या काचिद् दृष्टा मया—रूपसम्पन्ना, सर्वाभरणभूषिता, तन्वी, तिष्ठति। तयोः उभयोः कृते अहं दुःखितेव, दीनवत्, इदानीं स्थितास्मि।" ततः शूर्पणखा स्वमिच्छां प्रकटयामास—"मम प्रथमः कामः एषः—युद्धे तयोः रक्तं पिबेयमिति।" एवमुक्त्वा खरः क्रोधात् चतुर्दश महाबलान् राक्षसान्, कालान्तकसदृशान्, आज्ञापयामास—"द्वौ आयुधिनौ, वल्कलाजिनवासिनौ, स्त्रीसहितौ, घोरं दण्डकवनं प्रविष्टौ। तौ च तां पापिनीं स्त्रियं च हत्वा, पुनः आगच्छत; एषा च भगिनी मम तयोः रक्तं पिबतु। भगिन्याः एषः कामः शीघ्रं साध्यताम्—स्वबलं प्रयुज्य तान् जित्वा। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा, एषा प्रमुदिता तयोः रक्तं पातु।" तस्य आज्ञया ते चतुर्दश राक्षसाः शूर्पणखया सह तत्र गताः, यथा वातेन नीताः मेघाः। ततः पुण्ये वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, विंशः सर्गः श्रूयताम्। शूर्पणखा भीषणा रामाश्रमं गत्वा तौ भ्रातरौ सीतया सह राक्षसेभ्यः निवेदयामास। ते रामं महाबलिनं पर्णशालायां सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं दृष्टवन्तः। तेषां आगमनं दृष्ट्वा श्रीरामः तेजस्विनं लक्ष्मणं सम्बोधितवान्—"सौमित्रे, क्षणमात्रं स्थियतां; सीतानिकटे स्थित्वा, अहं एतान् प्राप्तान् विनाशयिष्यामि।" रामस्याज्ञां श्रुत्वा लक्ष्मणः सविनयं प्रत्युवाच—"यथोक्तम्।" रामः धर्मात्मा सुवर्णभूषितं महत् धनुः आदाय तान् राक्षसान् उवाच—"वयं दशरथस्य पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ, सीतया सह दुष्करं दण्डकवनं प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ, नियमपरौ, ब्रह्मचर्यव्रतस्थौ; किं कारणं वः प्रति हिंसा क्रियते? धनुषा बाणैः च समारूढः, मुनिनां आज्ञया, दुष्टात्मनः यूयं, महायुद्धे, मया हन्तव्याः। स्थीयतामत्र सुखेन; जीवितं रक्षन्तः, गच्छत, निशाचराः।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, ते चतुर्दश ब्राह्मणघ्नाः राक्षसाः, शूलपाणयः, क्रोधेन प्रत्युवाचुः। ते भीषणा, रक्तलोचना, रामं अपि रक्तलोचनं निरीक्ष्य, कटुवचनैः, हास्यपूर्वकं, तस्य विक्रमं प्रशंस्य, ऊचुः—"खरस्य महाबलस्य क्रोधं प्रेर्य, त्वं एकाकी स्वजीवनं नष्टुम् इच्छसि; अद्यैव युद्धे त्वया वध्यमानाः स्मः। को बलं तव, एकस्य, बहूनां मध्ये स्थितुं, किं पुनर्युद्धं कर्तुम्? अस्माभिः शूलमुसलपट्टिशैः प्रक्षिप्तैः, त्वं प्राणान्, बलं, धनुः च त्यक्ष्यसि।" एवं उक्त्वा, ते चतुर्दश क्रुद्धा राक्षसाः आयुधानि उत्तोल्य, राममभिमुखं अभ्यधावन्। ते शूलानि रामे, अजिते, प्रक्षिप्य, सर्वे चतुर्दश शूलानि तत्रैव पतितानि। रामः स्वर्णभूषितैः बाणैः तानि सर्वाणि छित्त्वा, ततः सूर्यसमप्रभैः नाराचैः धनुः सन्दधे। महाक्रोधात् चतुर्दश तीक्ष्णशिलास्त्राणि गृहीत्वा, धनुः संधाय, राक्षसान् प्रति सन्धानं चकार। ते राक्षसाः नागा इव बिलात् पतन्तः, भूमौ पतिताः; हृदयविदारिताः, छिन्नमूलाः वृक्षा इव भूमौ निषेदुः। रक्तसिक्ताः, विकृतदेहाः, मृताः, भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, सा राक्षसी कोपवशेन पीडिता। रक्तेन सिक्ताङ्गी, खरमुपसृत्य, शोकाभिभूता, पुनः भूमौ पतिता, सारा-हीना लता इव। दुःखशोकार्त्ता, भ्रातुः समीपे, भीमं रुदन्ती, कम्पमानकण्ठा, अश्रूणि मुमोच, श्वेतवदना च तस्थौ।