ततः धर्मज्ञ, दयां कुरु मम पुत्रेति राजा दीनभाग्यः स महर्षिं देवतुल्यं प्रणम्य याचते स्म। रावणं देवाः दानवाः गन्धर्वा यक्षाः पक्षिणः सर्पाश्च न समर्थाः प्रतिरोद्धुं; तत्र मानवाः कथं तं रणाङ्गणे प्रतियान्ति? रावणः रणमध्ये वीर्यवन्तामपि वीर्यं हरति; तस्मात् अहं न समर्थः तं वा तस्य सैन्यं वा सम्यगेव युद्धे प्रतिरोधयितुम्। स्वबलमपि आश्रित्य, हे मुनिश्रेष्ठ, पुत्राभ्यां सह वा, अहं न कदापि तं समरे अमरसमं युद्धविशारदम् अभिभवितुं समर्थः। ब्राह्मण, न अहं कुमारं पुत्रं दास्यामि; नापि बालकं दास्यामि, यद्यपि मम उभौ पुत्रौ सुन्द-उपसुन्दयोः समौ युद्धे। मारिचः च सुभाहुः च यौ यज्ञविघ्नकरौ, महाबलिनौ, युद्धकुशलौ; अहं पुत्रं न दास्यामि। मित्रैः सह, स्वयमेव अहं तयोः कस्यचित् सह युद्धाय गमिष्यामि; अथवा त्वां बन्धुभिः सह याचिष्ये। एवं राज्ञः वचनात् द्विजश्रेष्ठे, महती कोपज्वाला कुशिकपुत्रं प्रविवेश, यथा यज्ञे सुसंस्कृतं घृतवर्धितं वह्निं दीप्तमिव, तथा तस्य महर्षेः कोपाग्निः स्फुरितः। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बाळकाण्डे एकविंशः सर्गः शृणु। ततः स्नेहसंरुद्धवाक्यं श्रुत्वा कौशिकः मुनिः कोपसंयुतः राजानं प्रत्युवाच। पूर्वं प्रतिज्ञां दत्त्वा, अद्य त्वं प्रतिज्ञाम् उत्सृजसि; एषा प्रतिनिवृत्तिः रघुकुलस्य न शोभनं, न च अस्मिन्स्वकुले। यदि एषा ते बुद्धिः, राजन्, यथागतं यास्यामि; ककुत्स्थनन्दन, सुखी भूत्वा कीर्तिमान् भव, प्रतिज्ञाभङ्गं कृत्वा। एवं महर्षेः कोपग्रहणेन, सम्पूर्णा पृथिवी कम्पिताभवत्, देवेषु च भीरुत्वं महत् उत्पन्नम्। तदा लोके समग्रे भीतिम् अवेक्ष्य, स्थिरधीरः धर्मात्मा वसिष्ठः महर्षिः राजानं उवाच। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः त्वं धर्मः इव साक्षात् अवतीर्णः; स्थिरः, धर्मात्मा, यशस्वी च, त्वं धर्मं न परित्यजेत्। राघवः त्रिषु लोकेषु धर्मनिष्ठः इति प्रसिद्धः; स्वधर्मे स्थितः भव, अधर्मं न वह। यो हि प्रतिज्ञाय "करिष्यामि" इति वदति, तु न करोति, स धर्मस्य पुण्यस्य च नाशं प्राप्नोति; अतः रामं प्रेषय। धनुर्विद्यायाम् अपि निपुणः वा, न वा, राक्षसाः तं न हिंस्युः; स हि कुशिकपुत्रेण रक्षितः, यथा अमृतं वह्निना। स धर्मः साक्षात्, वीर्यवन्तां श्रेष्ठः, सर्वविद्याप्रवीणः, तपःपरायणः। स एव त्रिषु लोकेषु, चराचरेषु, विविधानि अस्त्राणि वेद; अन्यः कश्चन न जानाति, न च भविष्यति। न देवाः, न ऋषयः, न अमराः, न राक्षसाः, न गन्धर्वश्रेष्ठाः, न यक्षाः, न किन्नराः, न च महोरगाः तानि जानन्ति। सर्वाणि तानि अस्त्राणि, यैः पुत्रैः धर्मिष्ठतमैः, किल कश्चित् काले कश्चित् कशाश्वः कुशिकपुत्राय दत्तवान्। ते कशाश्वस्य पुत्राः, प्रजापतेः कन्याभ्यां जाताः, नानारूपाः, महाबलिनः, तेजस्विनः, जयप्रदाः। जयया च सुप्रभावत्यां, दक्षकन्ये, शतं दीप्तिमन्ति अस्त्रशस्त्राणि जातानि। जयया वरान् लब्ध्वा, पञ्चाशत् अपत्यानि, अमेयबलानि, असुरसेनाविनाशनाय जातानि। सुप्रभावत्यपि, पञ्चाशत् अपत्यानि, उग्राणि, दुरासदानि, "निघ्नकानि" नाम, महाबलानि च। एतानि सर्वाणि अस्त्राणि कुशिकपुत्रः सम्यक् वेद; धर्मविद् च सः, नवान्यपि सृजितुं समर्थः। एवं धर्मज्ञः, महात्मा, कुशिकसुतः, हे राघव, तस्मै न किमपि अतीतम्, न च भविष्यत्, अज्ञातम् अस्ति। एवं समर्थः स तेजस्वी, महायशाः, महातेजाः विश्वामित्रः, हे राजन्, रामस्य प्रस्थानार्थे न किञ्चित् संशयं कुर्याः। एवं वसिष्ठस्य वचनं श्रुत्वा, रघुवरस्स राजा, हृष्टचित्तः, प्रहृष्टः सन्, रामस्य कुशिकसुतसहितं प्रस्थानं हृदि अनुमन्यते स्म। अथ श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय बाळकाण्डे द्वाविंशः सर्गः शृणु। ततः वसिष्ठस्य वाक्यं श्रुत्वा, राजा दशरथः स्वयं, प्रमुदितवदनः, रामं लक्ष्मणेन सह आह्वयत्। मातुः, पितुः दशरथस्य, पुरोहितस्य वसिष्ठस्य च, शुभानि संस्काराणि लब्ध्वा, पुण्यशुभाशिषः श्रुत्वा, स सिद्धः अभवत्। ततः राजा दशरथः, परमसन्तुष्टः, पुत्रं परिष्वज्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, तम् कुशिकसुताय समर्पयत्। तस्मिन्नन्तरे, रामे पद्मलोचने, विश्वामित्रेण सह गच्छति, मन्दः, रजोरहितः, सुखसुगन्धिः वातः प्रववौ। पुष्पवृष्टिः अपि महती अभवत्, दिव्यदुन्दुभिनिःस्वनसहितम्; शङ्खदुन्दुभयः निनदन्ति स्म, महात्मा यत्र प्रस्थितः। विश्वामित्रः पुरतः ययौ; तस्य पश्चात् यशस्वी रामः, केशं कर्णमूलसंयुतं कृत्वा, धनुष्मान्, अन्वगच्छत्; सौमित्रिः तस्य पृष्ठतः। उभौ तूणीरधारिणौ, धनुष्मन्तौ, दश दिशः शोभयन्तौ, महाविश्वामित्रं त्रिशीर्षनागाविव अनुजग्मतुः। युवानौ, महाबलिनौ, अश्विनौ पितामहमिव अन्वगच्छतुः, तेजस्विनौ, निर्मलरूपौ। ततः दशरथसुतौ, धनुष्मन्तौ, शोभिताङ्गदौ, बद्धगोधाङ्गुलित्रकौ, खड्गौ च धारयन्तौ, कुशिकसुतं पृष्ठतः अनुजग्मतुः।