शूर्पणखायाः भगिन्याः एवं रक्तरूषितां विकृतां च पतितां दृष्ट्वा खरः राक्षसः कोपाग्निना दग्धः ताम् अपृच्छत्। स उवाच—“उत्तिष्ठ, संशयं भयञ्च त्यक्त्वा मे सम्यग् आख्याहि—कः त्वां एवं विकृतवान्? कः नाम मृत्युसर्पेण क्रीडन इव, सुप्ते विषधरः शिरसि अङ्गुल्या स्पृष्टवान्? कः मृत्युपाशं ग्रीवायां बद्ध्वा अपि मोहेन न वेत्ति, त्वां अद्य सम्प्राप्य विषमिव परम् अपिबत्? त्वं बलवती वीर्यशालिनी, यथाकामचरिणी, रूपान्तरकुशला च—कस्य त्वं मृत्युमार्गमिव प्राप्ता? देवेषु, गन्धर्वेषु, पिशाचेषु, महर्षिषु वा, कः त्वां एवं विकर्तितवान्? अहं हि लोके कञ्चन न पश्यामि यो माम् आपदं दातुम् उत्सहेत—न देवाः, नापि इन्द्रः वज्रधारी। अद्य तस्य जीवितं शरैः हरिष्यामि, क्षीरं हंस इव जले पीत्वा तं नाशयामि। यस्य रुधिरं मम शरैः विदारितं, शिरसि फेनिलं भूः पातुम् इच्छेत्, तं अद्य हनिष्यामि। यस्य मया निहतः देहः पतिष्यति, तस्य गृध्राः प्रमुदिताः अंगात् मांसं खादिष्यन्ति। देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, राक्षसाश्च अपि तं मन्दभाग्यं मम करात् महायुद्धे त्रातुं न शक्नुवन्ति। शनैः चेतनां प्राप्य, कथय किमर्थं त्वं वनान्तरे तेन पापेन विकृतासि?” एवं भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनानि श्रुत्वा, शूर्पणखा अश्रुपूर्णलोचना वाक्यम् अब्रवीत्—“द्वौ कुमारौ, रूपसम्पन्नौ, कोमलाङ्गौ, महाबलौ, विश्वलोट्पलसदृशविसाललोचनौ, वल्कलचीराजिनधारिणौ, फलमूलाशिनौ, जितेन्द्रियौ, ब्रह्मचर्यव्रतधारिणौ, दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। ते गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवौ वा दानवौ वा, न वेद्मि। तयोः मध्ये एकां यौवनशालिनीं, सर्वाभरणभूषितां, तन्वीं कन्यां दृष्टवती। तयोः उभयोः कृते, तस्याः स्त्रियाः विषये, अहं दीनवत् अस्मिन् अवस्थायाम् आपादिता। मम प्रथमः एषः कामः—त्वया तत्र साध्यताम्—युद्धे तयोः रुधिरं पिबेयम्।” एवं वदन्त्या खरः क्रुद्धः चतुर्दश बलिनः कालान्तकसमान् राक्षसान् आज्ञापयामास—“द्वौ पुरुषौ शस्त्रपाणीनौ, वल्कलचीराजिनधारिणौ, स्त्रीसहितौ, भीषणे दण्डकारण्ये प्रविष्टौ। तौ च तां दुष्टां स्त्रीं हत्वा, शीघ्रं प्रतियात; एषा भगिनी मम तयोः रुधिरं पिबत्विति। राक्षसाः, भगिन्याः एषः कामः शीघ्रं साध्यताम्—स्वबलात् तान् जेष्यथ। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा, एषा प्रमुदिता तयोः रुधिरं पिबिष्यति।” खरस्य आज्ञया ते चतुर्दश राक्षसाः तां सह शूर्पणखया तत्र ययुः, यथा वातेन नीताः मेघाः। ततः शूर्पणखा भीषणा रामाश्रमं गत्वा, तौ भ्रातरौ सीतया सह राक्षसेभ्यः निवेदयामास। ते रामं महाबलम् आश्रमपर्णशालायाम् आसीनम्, सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानम् अपश्यन्। तस्य आगमनं दृष्ट्वा, तान् च राक्षसान्, तेजस्वी रामः भ्रातरं लक्ष्मणं इत्युवाच—“सौमित्रे, किञ्चित् तिष्ठ, सीतासमीपे स्थातुम् अर्हसि; अहं एतान् आगतान् निहनिष्यामि।” रामस्य आज्ञां श्रुत्वा लक्ष्मणः सादरं प्रत्युवाच—“यथोक्तम्।” रामः धर्मात्मा सुवर्णभूषणमहेषुधनुः गृहीत्वा, तं सज्जीकृत्य, राक्षसान् इदम् अब्रवीत्—“वयं दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, सीतया सह दुःखिते दण्डकारण्ये प्रविष्टाः। फलमूलभक्षिणौ, नियतात्मानौ, ब्रह्मचर्यव्रतधारिणौ वयम्—किमर्थं युष्माभिः पीड्यते? मुनिनां आज्ञया, धनुःबाणधरः अहम्, दुष्कृतिनो युष्मान् हन्तुं प्राप्तः। स्थेयम् अत्रैव, न निवर्तितव्यम्; जीवितमिच्छन्तः, गच्छत—निशाचराः।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, ते चतुर्दश ब्रह्मघ्नाः राक्षसाः, शूलपाणयः, कोपसमाविष्टाः प्रत्युवाचुः। भीमरूपाः, रुधिरलोचनाः, रामस्य अपि रुधिरलोचनस्य, कटुवचनं मधुरया भाषया, तस्य वीर्यदर्शनात् प्रमुदिताः ऊचुः—“सर्वेश्वरस्य खरस्य क्रोधं सम्पाद्य, त्वं एकः युद्धे निहतो नूनं जीवितं त्यजसि। किं त्वया एकेन बहूनां मध्ये स्थितुं सामर्थ्यमस्ति, कुतः युद्धे अस्माभिः संग्रामे समर्यितुम्?” एवं स महाकाव्ये श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आरण्यकाण्डे विंशः सर्गः श्रूयताम्।