सौमित्रे, कदापि न क्रूरैः नीचैश्च सह हास्यं कर्तव्यम्; त्वं सौम्य, यथाप्रयत्नं वैदेहीं जीवितुं पश्य। नरशार्दूल, त्वं खलु एतां विकृतरूपां दुश्चरित्रां प्रमत्तां स्थूलपुत्रीं राक्षसीं विकृतां कर्तुमर्हसि। एतदुक्त्वा तया, बलवान् लक्ष्मणः, रामस्य साक्षात्प्रत्यक्षे, क्रोधेन खड्गं निष्कृष्य तस्याः कर्णनासे छित्त्वा अपातयत्। तस्याः कर्णनासे छिन्ने, सा भीषणा शूर्पणखा विकृतया गिरया क्रोशन्ती पुनः तेनैव वनमार्गे पलायिता। सा विकृतरूपा, भीषणा, शोणितेन समाच्छन्ना, राक्षसी नानाविधैः शब्दैः नर्दन्ती वर्षकाले मेघ इव निनदन्ती। सा विकृतदर्शना, बहुशोणितधारा, बाहू धृत्वा नर्दन्ती महद्वनं प्रविवेश। ततो विकृतरूपा सा भ्रातरं खरं समासाद्य, यः जनस्थानस्थैः राक्षसगणैः परिवृतः, उग्रतेजाः, आकाशात् पतित इन्द्राशनिः इव भूमौ निपपात। तत्र सा रक्तवर्णा, विकृतरूपा, भयमोहमूर्छितवशा, रामस्य तस्य भार्यायाश्च लक्ष्मणस्य च वनागमनं, स्वविकृतिं च सर्वं भ्रात्रे खराय न्यवेदयत्। शृणुत सुमहत् वाल्मीकि-रामायणे पुण्ये अरण्यकाण्डे एकोनविंशः सर्गः। खरः राक्षसः, तां भग्नां विकृतरूपां रक्तसिक्तां भगिनीं दृष्ट्वा, क्रोधेन तामपृच्छत्। उत्तिष्ठ, मोहं भयं च त्यक्त्वा, यथा विकृतासि, तथा स्पष्टं कथय। कः इदानीं सुप्तं कालसर्पमिव मूर्खतया अङ्गुल्याग्रस्पर्शेन स्पृष्टवान्? कः मृत्युपाशं ग्रीवायां बद्ध्वा, मोहात् न जानाति, अद्य त्वां दृष्ट्वा परमविषं पीतवान्? त्वं बलवती वीर्यवती, इच्छया गन्तुं शक्नोषि, कामरूपिणी च; केन त्वं मृत्युसमीपं प्राप्तेव कृतासि? देवेषु गन्धर्वेषु पिशाचेषु महर्षिषु वा कः त्वां एवं विकृतां कर्तुं शक्तिमान्? अहं लोके न कंचन पश्यामि यो मम अहितं कर्तुमुत्सहेत; नापि अमराः, न वज्रधारी इन्द्रः। अद्य तस्य प्राणान् बाणैः हरिष्यामि, हंसः क्षीरमिव जलात्। यस्य रक्तं मम बाणैः विदारितं, फेनिलं, भूमिः पातुं कामयेत, तं हत्वा। यस्य शरीरं मया युद्धे निपातितं, तस्य गृध्राः हृष्टाः अङ्गात् मांसं खादिष्यन्ति। न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः तम् दुरात्मानं महायुद्धे मत्तः त्रातुं शक्नुवन्ति। शनैः चेतनां प्राप्त्वा, त्वं यथा त्वं वनमध्ये तेन दुष्टेन पराजिता, तथा मम आख्याहि। एतच्छ्रुत्वा भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनं, शूर्पणखा अश्रुपूर्णाक्षी वाक्यमिदं उवाच। द्वौ कुमारौ रूपसम्पन्नौ, कोमलौ महाबलौ, विशालपद्मलोचनौ, वल्कलाजिनवसनौ। फलमूलभक्षिणौ, जितेन्द्रियौ, ब्रह्मचारिणौ, दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणसम्पन्नौ, देवौ वा दानवौ वा न जानामि। तत्र कन्यां दृष्टवत्यहम्, रूपसम्पन्नाम्, सर्वाभरणभूषिताम्, तन्वीं, तयोर्मध्ये स्थिताम्। तयोः उभयोः कृते, तस्याः स्त्रियाः विषये, अहं दुःखिता, अनाथेव, विकृतरूपा कृतास्मि। मम प्रथमं कामः अत्रैव सिध्यतु; तयोः रक्तं युद्धे पिबेयमिति। इत्युक्त्वा, खरः क्रोधेन, चतुर्दश राक्षसान्, कालान्तकसमांश्च, आज्ञापयत्। द्वौ नरौ शस्त्रपाणिनौ, वल्कलाजिनवसनौ, स्त्रिया सह, भीषणं दण्डकवनं प्रविष्टौ। तौ हत्वा, तां च दुष्टां स्त्रीं, निवर्तध्वं; एषा भगिनी मम तयोः रक्तं पिबतु। एषा भगिन्याः इच्छा, हे राक्षसाः, शीघ्रं साध्यताम्; स्वबलात् तौ जेष्यथ। यदा तौ भ्रातरौ युद्धे हनिष्यथ, एषा हृष्टा प्रमुदिता तयोः रक्तं युद्धे पिबिष्यति। एवमाज्ञप्ताः ते चतुर्दश राक्षसाः तया सह तत्र जग्मुः, वातेन चलिता मेघा इव। अथ शृणुत वाल्मीकि-रामायणे पुण्ये अरण्यकाण्डे विंशः सर्गः। तदा भीषणा शूर्पणखा रामाश्रमं प्राप्त्वा, तौ भ्रातरौ सीतया सह राक्षसेभ्यः न्यवेदयत्। ते रामं महाबलम्, पर्णशालायां स्थितम्, सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं, दृष्टवन्तः। तां आगच्छन्तीं, तान् च राक्षसान् दृष्ट्वा, श्रीरामः तेजस्वी भ्रातरं लक्ष्मणम् अब्रवीत्—"सौमित्रे, किंचित् तिष्ठ, सीतायाः समीपे भव; अहं एतान् मार्गमागतान् निहनिष्यामि।" एतद् रामस्य स्वविज्ञप्तं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः रामवाक्यं मानयन्, "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच।