शकुन्त्याः नेत्रसौन्दर्येन हरिणशावकसमानया, लता-सदृश्यया, तया क्रुद्धया तदा साक्षात् धूमकेतुवद् रोहिणीं प्रति सत्वरं प्रस्थितया, लक्ष्मणस्य समीपे स्थितस्य रामस्य च महात्मनः साक्षात् साक्षिणि, सा शूर्पणखा भगिनी भीषणरूपा, क्रुद्धा, राक्षसी, सीतां प्रति द्वेषपूर्णा, वेगेन अभ्यधावत्। तदा रामः सौमित्रिं प्राज्ञं सान्त्वयन् उवाच—"सौमित्रे, दुष्टैः नीचैश्च जातु न किञ्चिदपि हास्यं कर्तव्यम्। त्वं सौम्य, यथा तथा वैदेहीं जीवमग्निं पालय।" पुनः रामः लक्ष्मणं वीरं प्रति उवाच—"नरशार्दूल, त्वं एतां विकृतरूपां दुष्टां प्रमत्तां स्थूलपिंगलां राक्षसीं विकृतां कुरु।" एवं उक्तः लक्ष्मणः, क्रोधेन ताम् अन्वितः, खड्गं समुत्क्षिप्य, तस्या राक्षस्याः कर्णौ नासिकां च छित्त्वा विव्याध। तस्याः कर्णनासिकयोः छिन्नयोः सा भीमरूपा शूर्पणखा विकृतमुखी, विकृतस्वरेण आर्तस्वरेण च नदन्ती, स्वमार्गेण वनं प्रत्यपायात्। रक्तसिक्ताङ्गी, विकृतरूपा, भीषणदर्शना सा राक्षसी, मेघघोषवद् नानारवैर् नदन्ती, बाहू परिगृह्य, रक्तधाराभिः स्रवमाणा, महद्वनं प्रविवेश। ततः सा विकृतरूपा, रक्तरञ्जिता, भयमोहमूर्छाभिः पीडिता, भ्रातरं खरं दुष्टवीर्यसमन्वितं जनस्थाननिवासिनं राक्षससमूहपरिवृतं समीपं गत्वा, दिवः पतितः अशनिः इव भूमौ पतिता। तत्र सा रक्तसिक्तवपुः, विकृतरूपा, भयमोहमूर्छाभिः सम्पीडिता, भ्रातरं खरं प्रति सर्वं निवेदयामास—रामस्य आगमनं, तस्य भार्यायाः, लक्ष्मणस्य च अरण्यप्रवेशं, स्वस्य च विकृतिं। एवं सर्गस्य नवदशमः आरभ्यते—"शृणु, रामायणस्य वाल्मीकीयस्य, अरण्यकाण्डे, नवदशः सर्गः।" खरः राक्षसः, भगिन्याः पतनं विकृतदर्शनं रक्तसिक्ताङ्गीं दृष्ट्वा, क्रोधेन दग्धः, ताम् अपृच्छत्—"उत्तिष्ठ, मोहं भीतिं च त्यज, यः त्वां विकृतां कृतवान्, सः कः इति स्पष्टं वद।" "कः इव, कृष्णसर्पेण क्रीडन्, सुप्ते सर्पे अङ्गुल्यग्रेण स्पृष्ट्वा, मन्दः मृत्युमेव आत्मनः आह्वयति? कः इव, मृत्युपाशेन ग्रीवायाम् उपविष्टः, मोहात् न जानाति, अद्य त्वां दृष्ट्वा परमविषं पीतवान्? त्वं बलवीर्यसम्पन्ना, कामरूपिणी, कामगमना, केन त्वं मृत्युसमीपं प्राप्तेव, विकृतरूपा कृतासि? देवेषु, गन्धर्वेषु, पिशाचेषु, महर्षिषु वा, कः त्वां एवं विकृतां कर्तुं शक्तिमान्?" "अहं लोके न कञ्चन पश्यामि, यो मम अहितं कर्तुम् इच्छेत्, नापि अमराः, नापि वज्रपाणिः इन्द्रः। अद्य तं शरैः प्राणान् हरेयं, तस्य जीवितं क्षिप्रं नाशयिष्यामि, हंसः क्षीरमिव वारि पिबन् इव। यस्य रक्तं, मम बाणैः मर्मदेशे छिन्नं, पृथिवी पातुम् इच्छेत्, तं हत्वा। यस्य शरीरं मया रणाङ्गणे पतितं, तस्य मांसं गृध्राः प्रमोदिता भक्षयिष्यन्ति। न देवाः, न गन्धर्वाः, न पिशाचाः, न राक्षसाः, तं महायुद्धे मम हस्तात् रक्षयितुं शक्नुवन्ति। शनैः चेतनां प्राप्त्वा, त्वं कथय यथा त्वं तेन दुष्टेन अरण्ये पराजिता।" एवं भ्रातुः वचनानि श्रुत्वा, विशेषतः क्रुद्धस्य, शूर्पणखा अश्रुपूर्णलोचना वाक्यम् उवाच—"द्वौ कुमारौ, रूपसम्पन्नौ, कोमलाङ्गौ, महाबलौ, विशालपद्मलोचनौ, वल्कलचर्मवसनौ, फलकमृगचर्मधरौ। फलमूलाशिनौ, जितेन्द्रियौ, ब्रह्मचारिणौ, तपस्विनौ, दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसमौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवा उत वा दानवौ, न ज्ञातुं शक्नोमि। तत्र एकां युवतीं दृष्ट्वा, रूपसम्पन्नां, सर्वाभरणभूषितां, सुकुमारतन्वीं, तयोः मध्ये स्थितां। तयोः उभयोः कृते, तस्याः स्त्रियाः विषये, अहं एतदवस्थां प्राप्ता, दुःखिता, अनाथवत्।" "एषा मम आद्या अभिलाषा—त्वया तत्र परिपूर्यतां—युद्धे तयोः रक्तं पिबेयम्।" इत्येवमुक्त्वा, खरः क्रुद्धः, चतुर्दश बलिनः राक्षसान्, कालान्तकसदृशान्, आज्ञापयत्—"द्वौ पुरुषौ, शस्त्रपाणिनौ, वल्कलमृगचर्मवसनौ, स्त्रीसहितौ, घोरं दण्डकारण्यं प्रविष्टौ। तौ च तां दुष्टां स्त्रीं हत्वा, यूयं प्रतियात; अयं भगिनी मम तयोः रक्तं पिबतु। एषा भगिन्याः इच्छा, शीघ्रं साध्यताम्, स्वबलं प्रपश्य्य। तौ भ्रातरौ युद्धे हत्वा, एषा प्रमुदिता, प्रहृष्टा, तयोः रक्तं युद्धे पिबिष्यति।" एवं खरस्य आज्ञया, ते चतुर्दश राक्षसाः, तां सह शूर्पणखया, वातानुनीता मेघा इव, तत्र गच्छन्ति स्म। ततः विंशतितमः सर्गः आरभ्यते—"शृणुत, वाल्मीकीयस्य श्रीरामायणस्य अरण्यकाण्डे विंशतितमः सर्गः।" ततः सा भीमरूपा शूर्पणखा, रामस्य आश्रमं प्राप्ता, तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसैः निवेदयामास। ते च राक्षसाः, महाबलिनं रामं, कुटीमध्ये उपविष्टं, सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं दृष्ट्वा। तां शूर्पणखां तान् च राक्षसान् आगतान् दृष्ट्वा, तेजसा दीप्तिमान् श्रीरामः भ्रातरं लक्ष्मणं उवाच—"सौमित्रे, किञ्चित् क्षणं प्रतीक्षस्व, सीतायाः समीपे स्थित्वा; अहं एतान् समागतान् शत्रून् इह मार्गे नाशयिष्यामि।