शूर्पणखा तु तस्मिन्नेव क्षणे क्रोधवशेन राघवयोः सन्निधौ तां मानुषीं स्त्रीं अद्यैव भोक्ष्ये इति घोरं वचनं व्याहरत्। ततः प्रतिद्वन्द्वी भार्या-विनिर्मुक्ता त्वया सह यथेष्टं विचरिष्यामि इति सापि मनसा चिन्तयन्ती, मृगशावचक्षुषी लता-सदृशी, महाक्रोधेन दीप्तशिखेव रोहिणीं प्रति ससार। एतस्मिन्नन्तरे रामो लक्ष्मणं सौमित्रिं सम्बोध्य उवाच—"दुष्टैः नीचैश्च जनैः कदापि परिहासः न कर्तव्यः। सौम्य, यथाकथञ्चित् वैदेह्याः प्राणरक्षा क्रियेत।" ततोऽपि रामः लक्ष्मणं प्रति ब्रवीति—"पुरुषर्षभ, एषा विरूपा, पापाचारिणी, प्रमत्ता, स्थूलोदरी राक्षसी त्वया विकर्तव्या।" रामस्य तद्वचनं श्रुत्वा महाबलः लक्ष्मणः क्रुद्धः, रामस्य साक्षात्सन्निधौ, खड्गमुत्कर्ष्य तस्याः शूर्पणखायाः कर्णनासे छित्त्वा तां विकृतामकार्षीत्। कर्णनासच्छिन्ना सा भीषणा शूर्पणखा विकृतया गिरा आर्तस्वरेण वनं प्रतिजगाम। रक्तार्द्रा, विकृतवदना, भीषणरूपा सा राक्षसी विविधैः शब्दैः रोरूयमाणा वासरे मेघ इव गर्जन्ती द्रुतम् अभ्यधावत्। सा विकृतवदना, रक्तप्रवाहिनी, भूतले पतिता, बाहू परिगृह्य, भीमनादं कृत्वा महद्वनं प्रविवेश। ततः सा विकृताङ्गी, रक्तार्द्रा, भयमोहमूर्च्छिता, जनस्थानस्थं भ्रातरं खरं राक्षसगणैः परिवृतं, प्रचण्डतेजसं, जगाम, दिवः पतित इन्द्राशनिरिव। सत्र सा खरस्य समीपे पतिता, शोणितेन सिक्ताङ्गी, विकृतवदना, भयमूर्च्छितचेतना, रामस्य सीतायाश्च लक्ष्मणस्य च आगमनं, स्वविकृतिं च सर्वं खरायाख्यातयत्। इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनविंशः सर्गः। ततोऽनन्तरं खरः राक्षसः, भगिन्याः विकृतां शोणितार्द्रां दशां दृष्ट्वा, कोपविवृत्तलोचनः तां पप्रच्छ—"उत्तिष्ठ, मोहं भीतिं च त्यज, स्पष्टं वद—केन त्वमेतादृश्या विकृत्या नीतासि? कः सर्पं सुप्तं मूर्ध्ना स्पृष्ट्वा मृत्युमिव प्रमत्तः? कः मृत्युपाशबद्धोऽपि न जानाति, त्वां सम्प्राप्य विषमिव पिबति? त्वं बलवती, विक्रान्ता, कामरूपिणी, केन त्वमिदानीं मृत्युसमीपमिव नीतासि? देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, ऋषयः वा—कः त्वां विकर्तुम् शक्तः? अहं लोके न कञ्चन पश्यामि यो मां पीडयेत्—नापि देवानां मध्ये, न वज्रपाणेः इन्द्रस्यापि। अद्य तस्य प्राणान् शरैः हनिष्यामि, हंस इव क्षीरमिव जलात्। यस्य रक्तं मम बाणैः छिन्नमर्मण्यवसन्नं भूमिः पातुकाम्यते, कस्याङ्गं मया निहतम् गृध्राः हृष्टाः खादिष्यन्ति? न देवाः, न गन्धर्वाः, न यक्षराक्षसाः, तं दुरात्मानं मम महायुद्धे त्रातुं शक्नुवन्ति। शनैः चेतना प्राप्ता त्वं यथावृत्तं सर्वं वद।" एवं भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनानि श्रुत्वा, शूर्पणखा अश्रुपूर्णलोचना वाक्यमुवाच—"द्वौ कुमारौ रूपसम्पन्नौ, कोमलाङ्गौ, महाबलौ, विशालनेत्रौ, वाल्कलाजिनवसानौ, फलमूलभक्षिणौ, संयतात्मानौ, ब्रह्मचारिणौ, दशरथस्य पुत्रौ रामलक्ष्मणौ। ते गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवावथवा दानवाविति न वेद्मि। तत्रैकां युवतीं रूपसम्पन्नाम्, सर्वाभरणभूषिताम्, तन्वीं मध्ये स्थितां दृष्टवती। तयोः उभयोरपि कृते, तस्याः स्त्रियाः विषये, अहं दीनवत् विकृतां दशाम् आपन्ना।" "मम प्रथममेषः कामः—युद्धे तयोः रक्तपानं मया क्रियताम्।" इति वदन्त्या शूर्पणखायाः खरः क्रुद्धः चतुर्दश बलिनः राक्षसान्, कालान्तकप्रतिमान्, समादिशत्—"द्वौ धनुष्मन्तौ, वाल्कलाजिनवसानौ, स्त्रीसहितौ घोरं दण्डकारण्यं प्रविष्टौ। तौ च तां पापिनीं स्त्रीं च हत्वा प्रतियात, एषा भगिनी मम तयोः रक्तं पातु। भगिन्याः कामोऽयं शीघ्रं साध्यः, स्वबलं प्रयोक्तव्यम्। युद्धे तौ भ्रातरौ हत्वा एषा प्रमुदिता रक्तपानं करिष्यति।" इति। ततोऽनुज्ञाताः ते चतुर्दश राक्षसाः शूर्पणखया सह, वातनुन्ना मेघा इव तत्र जग्मुः। इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे विंशः सर्गः। ततः सा घोरा शूर्पणखा राघवाश्रमं गत्वा तौ भ्रातरौ सीतया सहितौ राक्षसेभ्यः न्यवेदयत्। ते तत्र रामं महाबलिनं पर्णकुटीमध्ये सीतया लक्ष्मणेन च सेव्यमानं अपश्यन्। तेषां आगमनं दृष्ट्वा, रामो दीप्ततेजाः भ्रातरं लक्ष्मणं इत्येवमुवाच।