ततः शूर्पणखायाः वचनेन संबोधितः सौमित्रिः, वाक्यकुशलः, स्मितमकरोत्, तां यथायोग्यं प्रत्युवाच। सः उवाच—“कथं त्वं दासी सन्ती, मम इव सेवकस्य पत्नीत्वं इच्छसि? अहं धर्मात्मनः भ्रातुः अधीनः अस्मि, हे पद्मवर्णे। हे विशालाक्षि, त्वं मम धर्मात्मनः भ्रातुः, यो धन्यः, सिद्धः, प्रमुदितः, शुद्धवर्णः च, तस्य कन्या-पत्नी भव। सः तु वृद्धां, कुरूपां, दुष्टां, उग्रां, महोदरां पत्नीं त्यक्त्वा, त्वामेव पत्नीत्वाय अवश्यं वरणं करिष्यति। कः हि, हे सुभगवर्णे, विवेकिनां मध्ये, स्त्रीणां उत्तमं रूपं त्यक्त्वा, अन्यस्यां प्रीतिं कुर्यात्?” एवं लक्ष्मणेन उक्ता सा उग्रस्वरूपा, महोदरा राक्षसी, विवेकहीना, तस्य वचनानि सत्यम् इति अभ्यगच्छत्। कामाविष्टा सा रामं शत्रुनिग्रहणं, कुटीमध्ये सीतया सह स्थितं, दुष्प्राप्यं, उपससार। तं वृद्धां, कुरूपां, दुष्टां, उग्रां, महोदरां पत्नीं गृहीत्वा, त्वं माम् अवमन्यसे। अद्य अहं एतां मानुषीं स्त्रीं तव साक्षात् भक्षयिष्यामि; ततः प्रतिपत्नीविहीनः, त्वया सह यथेष्टं विहरिष्यामि। एवं उक्त्वा, मृगाक्षी, लतासमवर्णा, क्रोधात् अतिवेगेन रोहिणीं प्रति उल्केव अभ्यधावत्। तदा रामः सौमित्रिं उवाच—“हे सौमित्रे, क्रूरैः, अधमैः सह कदापि हास्यं न कर्तव्यम्; त्वं यथाकांक्षं वैदेही जीवेत् इति पश्य। हे पुरुषसिंह, त्वं एतां कुरूपां, दुष्टां, प्रमत्तां, महोदरां राक्षसीं विकृतिं कुरु।” एवं सीतया उक्तः, महाबलः लक्ष्मणः, रामस्य साक्षात्, खड्गं निष्क्रान्त्वा, तस्याः कर्णौ नासिकां च छित्त्वा। कर्णनासिकाभ्यां छिन्नाभ्याम्, सा भीषणा शूर्पणखा विकृतस्वरेण आर्तस्वरेण वनं पुनः प्रविवेश। विकृता, भीषणा, रक्तेन समावृता, सा राक्षसी बहुविधं नादं कृत्वा, वर्षकाले मेघवत् निनदन्ती, द्रुतं वनं प्रविष्टा। सा विकृतरूपा, बहुधा रक्तस्रविणी, बाहू गृहीत्वा, निनदन्ती महावनं प्रविष्टा। ततः विकृता सा, भ्रातरं खरं, जनस्थानस्थं, राक्षसगणैः परिवृतं, उग्रतेजसं, उपससार, आकाशात् वज्रपातमिव भूमौ पतिता। तत्र रक्तेन संवृता, विकृतरूपा, भयमोहमूर्छाव्यग्रता, सा खराय सर्वं रामस्य, तस्य पत्न्याः, लक्ष्मणस्य च वनागमनं, स्वविकृतिं च, निवेदयामास। शृणु अद्य वाल्मीकि-रामायणस्य महान् आरण्यकाण्डे एकोनविंशतितमं सर्गं। खरः राक्षसः, विकृतां रक्तसमावृतां भगिनीं भूमौ पतितां दृष्ट्वा, क्रोधाग्निना दग्धः, ताम् अपृच्छत्। “उत्तिष्ठ, मोहं भयञ्च त्यज; यः तव विकृतिं कृतवान्, सः कः इति स्पष्टं वद। कः कालसर्पं बालक्रीडया स्पृष्टवान्, मृत्युपाशं ग्रीवायां बध्नाति, मोहात् न वेत्ति, तव आज्ञया विषं पीत्वा? त्वं बलवीर्ययुक्ता, यत्र इच्छसि तत्र गन्तुं, रूपं परिवर्तितुं शक्नोषि; कस्य कारणात् मृत्युसम्मुखीवमिदं प्राप्ता? देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, महर्षयः, कः तव विकृतिं कर्तुं शक्तः? अहं लोके कं न पश्यामि, यः मम अहितं कर्तुं साहसिकः, अमराणाम् मध्ये अपि, वज्रधारिणः इन्द्रः अपि न। अद्य अहं तस्य जीवितं शरैः हरिष्यामि, हंसः क्षीरं यथा जलात् पिबति। यस्य शरैः युद्धे प्राणस्थानि छिन्नानि, तस्य रक्तं भूमिः पिबितुम् इच्छति। यस्य शरीरं मया युद्धे पतितं, गृध्राः प्रमुदिता अंगात् मांसं खादन्ति। देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, राक्षसाः अपि तं युद्धे ममात् रक्षितुं न शक्नुवन्ति। शनैः चेतनां प्राप्य, वनमध्ये तव कस्यापि दुष्टस्य वशीकृतिं वद।” एवं भ्रातुः क्रुद्धस्य वचनं श्रुत्वा, शूर्पणखा अश्रुपूरितवक्ता, वचनमिदं उवाच—“द्वौ युवौ, सुन्दरौ, कोमलौ, महाबलौ, पद्मविलोचनौ, वल्कलाजिनधारिणौ। फलमूलभक्षौ, संयतौ, तपस्विनौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ, दशरथपुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसदृशौ, राजचिह्नधारिणौ, देवौ वा दानवौ वा, न जानामि। तत्र एकां युवतीं, रूपवतीं, भूषणैः अलङ्कृतां, तन्वीं, मध्ये स्थितां, अपश्यम्। तयोः उभयोः, तस्याः स्त्रियाः विषये, अहं दीनवद्, कृतवती विकृतिं। मम प्रथमः अभिलाषः—सः त्वया तत्र सिद्ध्यतु; युद्धे तयोः रक्तं पिबेयम्।” एवं वदन्त्याः, खरः क्रुद्धः, चतुर्दश राक्षसान्, कालान्तकसदृशान्, आज्ञापयत्। “द्वौ पुरुषौ, शस्त्रधारिणौ, वल्कलाजिनधारिणौ, भीषणे दण्डकवने स्त्रियाः सह प्रविष्टौ।