तदा सुरूपा शूर्पणखा रामं समीपमुपगम्य सस्मितं वचोऽब्रवीत् — “सुन्दर त्वं मम योग्यः पतिः, उत्तमवर्णः; मया सह त्वं दण्डकारण्ये सुखेन विचरिष्यसि।” तस्याः वचनं श्रुत्वा सौमित्रिः, वाक्यकुशलः, सस्मितं प्रत्युवाच — “कथं त्वं दासी मम पत्नीत्वं इच्छसि, अहं धर्मात्मनः भ्रातुः आश्रितः; त्वं पद्मवर्णे, तस्य धर्मज्ञस्य भ्रातुः कन्या पत्नीत्वं कुरु। स धर्मात्मा, धन्यः, सुखी, शुद्धवर्णः; तं त्यज्य पुरातनां, विरूपां, दुष्टां, उग्रां, स्थूलपोटां भार्यां, त्वां एव पत्नीत्वं स्वीकरिष्यति। को हि, सुन्दरवर्णे, विवेकिनां मध्ये, स्त्रीणां उत्तमं रूपं परित्यज्य अन्यां स्त्रीं स्नेहेन गृह्णीयात्?” एवं लक्ष्मणेन उक्ता शूर्पणखा, स्थूलपोटा, विवेकहीना, तस्य वचनं सत्यम् इति मन्यते। कामेन आक्रान्ता सा शत्रुनिग्रहणं रामं पर्णशालायां सीतया सह, दुर्गमं, उपगच्छति। सा रामं प्रत्युवाच — “पुरातनां, विरूपां, दुष्टां, उग्रां, स्थूलपोटां भार्यां त्वं गृहीत्वा मां नाद्रियसे। अद्य अहं तां मानुषीं स्त्रीं तव साक्षात् भक्षयिष्यामि; ततः प्रतिद्वन्द्वी भार्यायाः विमुक्ता, त्वया सह यथेष्टं विचरिष्यामि।” एवं उक्त्वा, हरिणाक्षी, लता-समान-नेत्रा, क्रोधेन आक्रान्ता, उल्केव रोहिणीं प्रति धावति। तदा रामः सौमित्रिं प्रत्युवाच — “सौमित्रे, दुष्टैः नीचैः सह कदापि हास्यं न कार्यम्; त्वं साधु, यथा वैदेही जीवेत्, तद् यत्नं कुरु। पुरुषसिंह, त्वं उग्रां, विरूपां, दुष्टां, प्रमत्तां, स्थूलपोटां राक्षसीं विकृतिं कुरु।” एवं उक्तः बलवान् लक्ष्मणः, क्रुद्धः, रामस्य साक्षात्, खड्गं निष्क्रान्त्वा, तस्याः कर्णौ नासिकां च छिन्नवान्। छिन्नकर्णनासिका सा घोररूपा शूर्पणखा विकृतया वाचा आर्तस्वरेण वनं पुनः प्रत्यपद्यत। विकृतवदना, भीषणा, रक्तेन समाच्छादिता, सा राक्षसी नानाविधं गर्जन्ती वर्षकालमेघवद् निनादं कृत्वा वनं प्रविवेश। रक्तप्रवाहिनी, विकृतवदना, बाहू धृत्वा गर्जन्ती, महावनं प्रविष्टवती। ततः विकृतवदना शूर्पणखा जनस्थानस्थं भ्रातरं खरं राक्षससमूहैः परिवृतं, उग्रतेजसं, उपगम्य आकाशात् वज्रपातमिव भूमौ पतिता। रक्तेन समाच्छादिता, विकृतवदना, भयमोहमूर्छाभिः आक्रान्ता, सा खरं सर्वं निवेदयति — रामं, तस्य भार्यां, लक्ष्मणं च वनं आगतम्, तथा स्वविकृतिं च। शृणु अधुना वाल्मीकि-रामायणे पुण्ये, अरण्यकाण्डे, एकोनविंशः सर्गः। खरः राक्षसः, भ्रातरं पतितं, विकृतवदनं, रक्तेन समाच्छादितं दृष्ट्वा, क्रोधेन दग्धः, तां पप्रच्छ — “उत्तिष्ठ, मोहं भयञ्च त्यज; यः त्वां विकृतवदनाम् अकरोत्, सः कः? स्पष्टं वद। कः सर्पं क्रीडायामिव, मृत्युञ्च तु मूढः, त्वां स्पृष्ट्वा, विषं पिबति? त्वं बलपराक्रमेण युक्ता, यथेष्टं रूपं धारयितुं समर्था; कस्य कृते मृत्युसदृशं प्राप्तवती? देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, ऋषयः वा — कस्य बलं त्वां विकृतवदनाम् अकरोत्? अहं लोकस्य मध्ये कं न पश्यामि यः मम अहितं कर्तुं धैर्यं कुर्यात् — न अमराः, न वज्रधारी इन्द्रः। अद्य तस्य जीवितं शरैः हनिष्यामि, हंसः क्षीरमिव जलात्। यस्य रुधिरं युद्धे शरैः छिन्नं, भूमिः पिबितुं इच्छति, सः मया हतः। यस्य शरीरं मया युद्धे पतितं, गृध्राः हृष्टाः अंगभागं भक्षयिष्यन्ति। न देवाः, न गन्धर्वाः, न पिशाचाः, न राक्षसाः तं रण्डं मम युद्धे रक्षितुं शक्नुवन्ति। शनैः चेतनां प्राप्त्वा, वनं मध्ये, तवापराधेन, कथं त्वं विकृतवदना अभवः?” एवं भ्रातुः वचनं श्रुत्वा, विशेषतः क्रुद्धस्य, शूर्पणखा अश्रुभिः वचनं अब्रवीत् — “द्वौ युवौ, रूपसम्पन्नौ, लघुं, महाबलौ, विशालपद्मलोचनौ, वल्कलाजिनवस्त्रधारिणौ, फलं मूलं च जीवन्तौ, संयतात्मानौ, तपस्विनौ, ब्रह्मचर्ये स्थितौ, दशरथस्य पुत्रौ, रामः लक्ष्मणश्च। गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणधारिणौ, देवौ वा दानवौ वा, न वेद्मि। तत्र एकां युवतीं, रूपसम्पन्नां, सर्वाभरणभूषितां, तन्वीं, तयोः मध्ये स्थितां दृष्टवती। तयोः उभयोः, तस्याः स्त्रियाः कारणेन, अहं दुःखी, विकृतवदना अभवम्। मम प्रथमः कामः — तव कृते तत्र तयोः रक्तं युद्धे पिबेयम्।” एवं सा उक्तवती, खरः क्रुद्धः, चौदश राक्षसान्, कालान्तकसदृशान्, आज्ञापयामास।