रामेण एवमुक्ता सा राक्षसी कामाभिभूता तं रामं सस्मर्य त्वरितं लक्ष्मणं अभ्यधावत्। सा लक्ष्मणं प्राह—“सौम्य, त्वं मम पतिरर्हसि, उत्तमवर्णसम्पन्ना अहं तव सहचर्या दण्डकारण्ये सुखेन विहरिष्यामि।” इत्युक्ता राक्षसी सौमित्रिः वाक्यकुशलः स्मित्वा शूर्पणखायाः यथोचितं प्रत्युवाच। “कथं त्वं दासी मम पत्नीत्वं इच्छसि? अहं तु महात्मनः भ्रातुः अधीनः, पद्मवर्णे। महानेत्रे, त्वं मम भ्रातुः कनिष्ठा पत्नीरूपेण भव, सः श्रीमान्, सिद्धः, प्रमुदितः, शुद्धवर्णसम्पन्नः। सः वृद्धां, कुरूपां, दुष्टां, उग्रां, पिङ्गलपोटकुंभां पत्नीं परित्यज्य केवलं त्वामेव पत्नीत्वाय वरणं करिष्यति। को वा, सुन्दरवर्णे, विवेकिनां मध्ये स्त्रीणां उत्तमं रूपं त्यक्त्वा अन्यां स्त्रियम् अनुरक्तः स्यात्?” इत्युक्त्वा लक्ष्मणेन सा उग्रपोटकुंभा राक्षसी विवेकहीना तस्य वाक्यं सत्यम् इति मन्यते। कामाभिभूता सा रामं शत्रुनिग्रहम् अभ्यगच्छत्, यः सीतया सह पर्णशालायां स्थितः, दुर्गमः। सा प्राह—“एषा वृद्धा, कुरूपा, दुष्टा, उग्रपोटकुंभा पत्नीं आश्रित्य त्वं माम् अवमान्यसि। अद्य अहं एतां मानुषीं स्त्रीं तव साक्षात् भक्षयिष्यामि, ततः प्रतिद्वन्द्वीं मुक्त्वा त्वया सह यथेष्टं विहरिष्यामि।” इत्युक्त्वा, हरिणाक्षी, लतानिभा, सा क्रुद्धा रोहिणीं प्रति ज्वलन्तमशनि इव अभ्यधावत्। रामः सौमित्रिं प्राह—“सौमित्रे, क्रूरैः अधमैः सह कदापि हास्यं न कर्तव्यं; साधो, यथायोग्यं वैदेही जीवति तद् यत्नं कुरु। पुरुषसिंह, त्वं एतां कुरूपां, दुष्टां, प्रमत्तां, पोटकुंभां राक्षसीं विकृतां कुरु।” इत्युक्त्वा, वीर्यवान् लक्ष्मणः, रामस्य साक्षात् क्रुद्धः, खड्गं उत्क्षिप्य तस्याः कर्णौ नासिकां च छिन्त्वा। तस्याः कर्णनासिके छिन्नाः, सा भीषणा शूर्पणखा विकृतस्वरेण रुदन्ती पुनः वनं प्रत्यगच्छत्। विकृतवर्णा, भीषणा, रक्तेन समाच्छन्ना, सा राक्षसी नानारवैर् गर्जन्ती वर्षकालघनवत्। विकृतवर्णा, रक्तप्रवाहिनी, बाहुं समाश्रित्य गर्जन्ती महावनं प्रविष्टा। ततः विकृतवर्णा सा भ्रातुः खरस्य समीपं गच्छति, यः जनस्थानस्थैः राक्षसगणैः परिवृतः, उग्रतेजाः, आकाशात् अशनि इव भूमौ पतिता। तत्र रक्तसमाच्छन्ना, विकृतवर्णा, भयमोहमूर्छाभिभूता, सा खरं सर्वं कथयति—रामं, तस्य पत्नीं, लक्ष्मणं च वनं आगतम्, तथा स्वविकृतवर्णं च। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, नवमदशसर्गः आरभ्यते। खरः राक्षसः, स्वसारं भूमौ पतितां, विकृतवर्णां, रक्तसमाच्छन्नां दृष्ट्वा, क्रोधेन दग्धः, तां पप्रच्छ। “उत्तिष्ठ, मोहं भयम् त्यज; स्पष्टं वद, कः त्वां एवं विकृतवर्णां कृतवान्? कः कृष्णसर्पे क्रीडन् इव, मृत्युसूत्रं ग्रीवायां बद्ध्वा, मोहात् न जानाति, त्वया मिलित्वा परमविषं पितवान्? त्वं बलपराक्रमेण युक्ता, यत्रेच्छसि तत्र गच्छसि, रूपं च यथेष्टं धारयसि; कस्य त्वं मृत्युसमागमेण इदं प्राप्ता? देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, महर्षयः—कः तव विकृतवर्णं कर्तुं शक्तः? अहं लोके न पश्यामि, यः मम अहितं दातुं साहसं कुर्यात्, न अमराः, न वज्रधारी इन्द्रः। अद्य तस्य जीवितं शरैः हरिष्यामि, हंसः क्षीरं जलात् इव। यस्य रुधिरं, शरैः व्याघातितं, भूमिः पिबितुम् इच्छति, मया हतस्य। यस्य गात्रं, मया युद्धे पतितं, गृध्राः हृष्टाः अंगात् मांसं विदार्य खादिष्यन्ति। देवाः, गन्धर्वाः, पिशाचाः, राक्षसाः च, मम युद्धे तं दीनं रक्षितुं न शक्यन्ति। शनैः चेतनां प्राप्य, त्वं वनं तेन पापेन कथं अभिभूता इति वद।" स्वसारस्य वचनं श्रुत्वा, विशेषतः क्रुद्धस्य, शूर्पणखा अश्रुभिः वाक्यं अब्रवीत्—“द्वौ युवौ, रूपसम्पन्नौ, कोमलौ, महाबलौ, पद्मविलोचनौ, वल्कलाजिनवस्त्रधारिणौ। फलमूलभक्षौ, संयतौ, तपस्विनौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ, दशरथस्य पुत्रौ, भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ। गन्धर्वराजसदृशौ, राजलक्षणयुक्तौ, देवौ वा दानवौ वा, न जानामि। तत्र एकां युवतीं द्रष्टुम्, रूपसम्पन्नां, सर्वाभरणभूषितां, तन्वीं, तयोः मध्ये स्थितां। तयोः उभयोः, तस्याः स्त्रियाः सम्बन्धे, अहं दीनवत्, अनाथवत्, विकृतवर्णं प्राप्ता।" पुनः सा प्राह—“एष मम प्रथमः कामः, त्वया तत्र साध्यः; युद्धे तयोः रक्तं पातुं इच्छामि।