रामः तत्र कदा अपि कथासु मनः निवेश्य उपविश्य, तस्मिन्नेव स्थले एका राक्षसी, योगेन आगता, समुपस्थितवती। सा शूर्पणखा नाम्ना राक्षसी, दशग्रीवस्य भगिनी, रामं समीपगतवती। रामं दृष्ट्वा, दिव्यसदृशं, तस्य मुखं दीप्तिमन्तं, बाहू वीर्ययुक्तौ, पद्मपत्रदीर्घे नेत्रे, गजगमनं, केशानि जटासु चक्राकारे व्यवस्थितानि अपि अपश्यत्। रामं सौम्यं, महाबलिनं, राजलक्षणैः चिह्नितं, नीलोत्पलसमानवर्णं, कामसदृशं दीप्यमानं अपि दृष्टवती। रामं इन्द्रसदृशं दृष्ट्वा, सा राक्षसी कामेन अभिभूता, कुरूपमुखी सती, सुन्दरं रामं निरंतरं अपश्यत्; तस्य विस्तीर्णं कटिं, स्थूलं उदरं च विरुद्धं आसीत्। विकृतनेत्रा सती, तस्य विशालनेत्रे अपश्यत्; तस्य केशः शोभनः, तस्य केशः ताम्रः; कुरूपा सती, रम्यं रूपं अपश्यत्; तस्य स्वरः मधुरः, तस्य स्वरः भीषणः। जरा वृद्धा सती, तरुणीव दृश्यते; क्रूरा सती, मृदुसंवादिनी; दुष्टाचारिणी, रामः धर्मात्मा; अप्रियदर्शनी, रामः प्रियदर्शनी। शूर्पणखा राक्षसी, कामाविष्टा, रामं उवाच—“त्वं जटाधारी, तपस्वीव वसने, पत्नीया सह, धनुष्बाणधारी च... राक्षसैः आकीर्णे भूमौ आगतः—कथं? आगमनस्य हेतुः कः? सत्यम् अवद।“ रामः, शूर्पणखायाः उक्तं श्रुत्वा, सर्वं यथार्थं अवदत्—“दशरथः नाम राजा आसीत्, देवसदृशवीर्यः; अहं तस्य ज्येष्ठपुत्रः, रामः नाम प्रसिद्धः। एषः मम अनुजः लक्ष्मणः नाम, मयि अनुगतः; एषा च मम पत्नी, वैदेही सीता नाम।“ रामः पुनः अपृच्छत्—“त्वं कस्य, किम् नाम, कस्य वा सम्बन्धिनी? राक्षसीव दृश्यसे, किन्तु रम्यरूपा। आगमनस्य तत्त्वम् किम्? सत्यम् वद।” राक्षसी, कामेन पीडिता, प्रत्यवदत्—“राम, शृणु, सत्यम् वक्ष्यामि। अहं राक्षसी शूर्पणखा नाम, इच्छया रूपं परिवर्तयितुं समर्था। अहं एकाकिनी अस्मिन वनं विचरामि, सर्वेभ्यः भीषणा। रावणः मम भ्राता—त्वया कदाचित् श्रुतः। स वीरः, विश्रवसः पुत्रः; कुम्भकर्णः अपि, महाबलिनः, निद्रायाम् नित्यः। विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवद् न आचरति; खरः दूषणः च युद्धे प्रसिद्धवीरौ। तान् विहाय, राम, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावेन आकृष्टा, उत्तमं नरं पतिं इच्छन्ती, त्वत्समीपं आगता। अहं शक्तियुक्ता, स्वबलात् विचरन्ती; त्वं दीर्घकालं पतिः भव—सीता किम् करिष्यसि? सा विकृतरूपा, कुरूपा, तव योग्यं न; अहं एव तव पत्नी योग्याऽस्मि—मां तस्मिन रूपे पश्य।“ “इयं कुरूपा, दुष्टा, क्रूरा, पतितोदरा—एतां, तव भ्रातुः सहचारिणीं, लक्ष्मणं च, अहं खादिष्यामि। ततः, त्वं कामान्वितः, मया सह दण्डकवनं विचरिष्यसि, शिखराणि, विविधानि वनानि च पश्यन्।“ एवं उक्ते, काकुत्स्थः, प्राज्ञः वक्ता, मदोन्मत्तनेत्रां राक्षसीं उपहस्य, प्रत्युवाच। (इदानीं आरण्यकाण्डस्य अष्टादशोऽध्यायः आरभ्यते।) तदा रामः, शूर्पणखां कामपाशैः बद्धां दृष्ट्वा, स्वयं स्मितपूर्वकं मृदु वचनं उवाच—“अहं विवाहितः, एषा प्रिया मम पत्नी। स्त्रीणां सहपत्नी दुःखस्य कारणं। किन्तु एषः मम अनुजः लक्ष्मणः नाम, धर्मात्मा, रम्यरूपः, कीर्तिमान्, अविवाहितः, वीर्ययुक्तः। स तरुणः, सुन्दरः, प्रथमं पत्नीं इच्छति, तव सौन्दर्यं तुल्यं, स तव पति योग्यः। हे विशालाक्षि, मम भ्रातुः पतिं त्वं कुरु, हे रम्यश्रोणि, प्रतिपत्नीविना, मेरुशिखरे सूर्यप्रभेव।“ रामस्य एवं वचनं श्रुत्वा, राक्षसी, कामेन अभिभूता, रामं विहाय, लक्ष्मणं प्रति उवाच—“हे सुन्दर, अहं तव योग्यपत्नी, उत्तमवर्णा; मया सह त्वं सुखेन दण्डकवनं विचरिष्यसि।“ एवं राक्षस्याः वचनं श्रुत्वा, सौमित्रिः, वाक्यकुशलः, स्मित्वा, शूर्पणखायै यथायोग्यं प्रत्युवाच—“कथं त्वं दासी, मम पत्नीत्वं इच्छसि, यः अहं भ्रातुः अधीनः, हे पद्मवर्णे? हे विशालाक्षि, त्वं मम भ्रातुः कन्यापत्नी भव, यः सम्पन्नः, सिद्धः, प्रमुदितः, शुद्धवर्णः। वृद्धां, कुरूपां, दुष्टां, क्रूरां, स्थूलोदरीं पत्नीं त्यक्त्वा, स नूनं त्वाम् एव पत्नीं वृत्यते। कः, हे रम्यवर्णे, विवेकिनां मध्ये, स्त्रीणां उत्तमं सौन्दर्यं त्यक्त्वा, अन्यां कामयेत्?” एवं लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, क्रूरा, स्थूलोदरी राक्षसी, विवेकहीना, तस्य वचनं सत्यम् इति मन्यते। कामेन अभिभूता, रामं, शत्रुनिग्रहम्, पत्रशालायां सीतया सह उपविष्टं, गम्यम् दुष्करं, उपगच्छति। “एतां वृद्धां, कुरूपां, दुष्टां, क्रूरां, स्थूलोदरीं पत्नीं गृहीत्वा, त्वं मम महत्त्वं न जानासि।