ततः यदि मे रोचते, अहम् अपि तव सहचर्या अत्र वने वत्स्यामि, इति स एव महाबलः पक्षिराजः जटायुः रामं प्रत्युवाच। एष हि दुर्गमः वनप्रदेशः, यत्र मृगाः राक्षसाश्च विचरन्ति; तव गमनकाले अहम् सीतां रक्षितुं समर्थः। ततो रामः स्नेहपूर्वकं जटायुम् अभ्यर्च्य, हर्षेण समालिङ्ग्य, तं प्रणम्य, तस्य पितुः पुनः पुनः तेन सह सख्यस्य श्रवणात् सख्यभावं समनुस्मरन्, तत्र मैथिलीकन्याम्, सीतां, तस्मै महावीर्ये पक्षिराजाय समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति जगाम। रामः शत्रून् दग्धुम् अग्निवत् उत्सुकः सन् तत्र प्रविष्टः। ततः सप्तदशस्सर्गः श्रृणुयात्। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावरीतीरं विहाय स्वाश्रमं प्रति जगाम। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं प्राप्त्वा, प्रातःकृत्यं कृत्वा, पर्णशालां प्रविवेश। स तत्र महर्षिभिः पूजितः सुखेन वसन्, पर्णशालायां सीतया सह उपविष्टः। महाबाहुः रामः चन्द्रवद् विभाति, भ्राता लक्ष्मणेन सह विविधकथाभिः रममाणः। एवं रामः कथासु मनसा निमग्नः उपविष्टस्तिष्ठन्, तत्र काचित् राक्षसी संप्राप्ता। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिन्य्, रामं समीपमागत्य, दिव्यं पुरुषं इव तं निरीक्ष्य। तस्य मुखं दीप्यमानं, महाबाहुं, पद्मपत्रायतलोचनं, गजगमनोपमं, जटामण्डलमालिनं च दृष्ट्वा। सः सौम्यः, महाबलः, राजलक्षणसंयुक्तः, नीलोत्पलवर्णः, कामदेवसदृशप्रभः। इन्द्रसमानं रामं दृष्ट्वा, सा राक्षसी कामेनाभिभूता, विरूपमुखी अपि, सुन्दरं रामं, विस्तीर्णकटिं, महोदरां दृष्ट्वा। सा विकृतनेत्रा, तस्य विशालनेत्रौ निरीक्ष्य, तस्य ताम्रकेशी, रामस्य रम्यकेशः; सा विरूपा, स रम्यरूपः; तस्याः स्वरः मधुरः, भीषणश्च। सा वृद्धा, यौवतीव; उग्रस्वभावा, मधुरभाषिणी; दुष्टाचारिणी, स धर्मात्मा; सा अप्रियदर्शना, स प्रियदर्शनः। तदा राक्षसी देहकामवशा रामं वाक्यम् अब्रवीत्—"त्वं जटिलः, वल्कलधारी, भार्यया सहितः, धनुःशरधारी च..." "इह राक्षसाध्युषिते वने आगतः कथं? किमर्थं आगमनं तव? सत्यम् एव वद।" इति शूर्पणखाख्यया राक्षस्यैवमुक्तः, रामः सर्वं यथावत् साक्षात्कार्यं वक्तुम् आरब्धवान्। "दशरथो नाम राजा आसीत्, देवैः समबलपराक्रमः; अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, रामः नाम प्रसिद्धः। अयं मम अनुजः लक्ष्मणः, मयि नित्यं समर्पितः; एषा च मम धर्मपत्नी, वैदेही नाम, सीता इति प्रसिद्धा।" "त्वं तु कस्य, का वा, कस्य वा, राक्षसीव दर्शनेन रमणीया, त्वं किमर्थम् अत्र आगता? सत्यम् एव वद।" इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, सा राक्षसी कामार्ता प्रत्युवाच। "श्रृणु राम, यथातथ्यं वक्ष्यामि। अहं राक्षसी शूर्पणखा नाम, कामरूपिणी। अहं एकाकिनी अत्र वने विचरामि, सर्वान् भीषयन्ती। रावणो मे भ्राता—कदाचित् त्वया श्रुतः। सः विश्रवसः पुत्रः, बलवान्; कुम्भकर्णः अपि महाबलः, नित्यं निद्रालुः। विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवृत्तिं न आचरति; खरः दूषणश्च युद्धे प्रख्यातवीर्यौ। तान् विहाय, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावान्विता अहम् आगता, श्रेष्ठं नरं पतिं इच्छन्ती।" "मम बलं स्वेच्छया विचरन्त्या अस्ति; त्वं मे पतिः भूत्वा दीर्घकालं रमस्व—सीतया किं करिष्यसि? सा विकृता, विरूपा, न तव योग्याऽस्ति; अहमेव तव पत्नीत्वे योग्याऽस्मि—माम् एव पश्य।" "एषा विरूपा, दुष्टा, भीषणा, निम्ननाभि—इमां तव भ्रातुः सहचारिणीं सह तेन खादिष्यामि।" "ततः त्वं मया सह कामयमानः दण्डकारण्ये गिरिशृङ्गाणि, विविधवनानि च पश्यन् विचरिष्यसि।" एवं उक्ते, काकुत्स्थः रामः, प्राज्ञवाग्, मदनलोचनां तां राक्षसीं सस्मितम् उपहस्यानुवाच। अथाष्टादशस्सर्गः श्रृणुयात्। तदा रामः, शूर्पणखां कामपाशबद्धां दृष्ट्वा, स्वयमेव सौम्यया वाचा सस्मितम् उवाच। "मया पूर्वमेव विवाहः कृतः; एषा च मम धर्मपत्नी। स्त्रीणां सहपत्नी दुःखस्य कारणम्।" "अयं तु मम अनुजः लक्ष्मणः, धर्मात्मा, प्रियदर्शनः, यशस्वी, अविवाहितः, वीर्यवान् च। स कन्यकामः, सौम्यः, तव सौन्दर्यस्य योग्यः पतिः भविष्यति।" "त्वं तं मे भ्रातरं पतिं कुरु, विशालाक्षि, सुललितकटि, पत्नीसंयोगरहितं, मेरौ सूर्यरश्मिवत्।" एवं रामेण उक्ता सा राक्षसी, कामवशा, तत्क्षणाद् रामं विहाय लक्ष्मणं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्—"सौम्य, अहं तव योग्यपत्नी, शुभवर्णा; मया सह त्वं दण्डकारण्ये सुखेन विचरिष्यसि।