अरुणात् मम जन्माभूत्, सम्पातिः च मम ज्येष्ठभ्राता, अहं जटायुः श्येनीसुतः—एवं जानिहि, हे रिपुंसूदन। यदि इच्छसि, अहं तव साहचर्यं करिष्यामि अत्र वसतः, यतः अयं वनः दुर्गमः, मृग-राक्षससेवितः। प्रिय, तव लक्ष्मणेन सह गच्छतः अहं सीतां रक्षिष्यामि। एवं उक्ते जटायुषि, रामः तं सत्कृत्य, हर्षेण समालिङ्ग्य, प्रणम्य च तस्य पितुः मुखात् पुनः पुनः तस्य मित्रभावं श्रुत्वा, तं महावीर्यं पक्षिणं मिथिलेशकन्यां सीतां समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति प्रस्थितवान्, शत्रून् दग्धुम् इव पावकः पतङ्गान्। ततः सप्तदशः सर्गः श्राव्यः। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावरीतीरात् स्वाश्रमं प्रति जगाम। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमम् उपगम्य, प्रातःकृत्यानि कृत्वा, पर्णशालां प्रविवेश। स महर्षिभिः पूज्यमानः तत्र सुखेन वसति स्म, सीतया सह पर्णशालायां उपविष्टः। महाबाहुः रामः लक्ष्मणेन सह विविधान् संवादान् कुर्वन्, चन्द्रमिव चित्रैः शोभमानः आसीत्। एवं कथासु मनसि रममाणे रामे, तत्र काचित् राक्षसी दैवयोगात् आगता। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिनी, रामं दिव्यमिव दृष्ट्वा उपससार। सा तस्य दीप्तमुखं, महाबाहुम्, पद्मपत्रायतेक्षणं, गजराजगमनेन चलन्तं, वलयितजटामण्डलं च अपश्यत्। सौम्यं महाबलम्, राजलक्षणसंयुक्तं, नीलोत्पलसन्निभं, काममिव दीप्तिमन्तं रामं दृष्ट्वा, सा राक्षसी इन्द्रकल्पं तं रामं कामाविष्टा, विरूपानना सती, सौम्यं रामं, विस्तीर्णकटिं स्थूलोदरी च दृष्ट्वा, तस्य विशालाक्षिणं स्वकण्ठाक्षिभ्यां पश्यन्ती, तस्य शुश्रूषमाणा च। सा विरूपाक्षी, तस्य विशालाक्षिणं, ताम्रकेशी तस्य सुकेशं, विरूपा सती तस्य मनोहरं रूपं, तस्य मधुरया भीषणया च वाचा, वृद्धा च युवतीव, तिक्ता च सौम्यवाग्, पापकर्मा सती धर्मात्मानं, अप्रियदर्शना प्रियदर्शिनं दृष्ट्वा, रागाभिभूता राक्षसी रामं उवाच—"त्वं जटिलः, मुनिवेषधारी, भार्यया सह, धनुष्पाणिः..." "राक्षससेवितमिदं देशं आगतः—कथं? किमर्थं आगमनं? सत्यम् आख्यातुम् अर्हसि।" इति शूर्पणखाख्यया राक्षस्यैवं पृष्टः, रामः सर्वम् आचख्यौ। "दशरथो नाम राजा आसीत्, देवसमः विक्रमे, तस्याहं ज्येष्ठः पुत्रः, राम इति प्रसिद्धः। अयं मम अनुजः, लक्ष्मणो नाम, मयि नित्यं प्रवृत्तः। एषा च मे भार्या, वैदेही, सीता नाम, विश्रुता।" "त्वं तु का? कस्य वा? कस्य त्वं? राक्षसीव दृश्यसे, रूपेण तु मनोहरासि। किमर्थं आगता—किं कारणं तत्त्वतः? सत्यम् वद।" इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, रागपीडिता सा राक्षसी प्रत्युवाच—"शृणु राम, सत्यम् वक्ष्यामि। अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी, कामरूपिणी। एकाकिनी अत्र वने चरामि, सर्वान् भयंकरी। रावणः मे भ्राता, स वीरः, विश्रवसः पुत्रः, कुम्भकर्णः च महाबलः सदा निद्रालुः। विभीषणः धर्मात्मा, न राक्षसवृत्तिः, खरदूषणौ च युद्धे प्रसिद्धवीर्यौ। तान् विहाय, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावेन आकृष्टा, श्रेष्ठं नरं पतिं इच्छन्ती, त्वाम् उपगता।" "मम बलम् अस्ति, स्वेच्छया विचरामि—त्वं मम पतिः भूत्वा चिरकालं वस। सीतया किं करिष्यसि? सा विरूपा, न तव योग्याऽस्ति; अहं तु तव योग्यपत्नी—माम् एव पश्य। एषा विरूपा, पापाचारिणी, भीषणा, कुष्ठोदरी—एतां तव भ्रातुः सहचारिणीं लक्ष्मणं च खादिष्यामि। ततः त्वं कामार्तः मया सह दण्डकवनं विचरिष्यसि, शैलशिखराणि, विविधानि काननानि च द्रक्ष्यसि।" एवं उक्ते, काकुत्स्थः प्रहसन्, मदनाभिहिताक्ष्याः तस्याः प्रत्युत्तरम् इदं वाक्यम् उवाच। अत्राष्टादशः सर्गः श्राव्यः। रामः तदा, शूर्पणखां रागबन्धनैः बद्धां दृष्ट्वा, स्वयमेव सौम्यया वाचा, स्मितपूर्वम् उवाच—"अहं पूर्वं विवाहितः, एषा मे प्रियया भार्या। स्त्रीणां सहभार्यत्वं दुःखहेतुः। अयं तु मम अनुजः, लक्ष्मणः नाम, धर्मात्मा, मनोहरः, तेजस्वी, अविवाहितः, वीर्यसम्पन्नः। स युवा, सुन्दरः, प्रथमं दारमिच्छन्, तव रूपसमः पतिः भविष्यति। त्वं तं भ्रातरं पतिं कुरु, सौरभ्यसम्पन्ने, प्रतिदिवससूर्यप्रभेव मेरौ।" एवं रामेण उक्ता राक्षसी, रागाभिभूता, तत्क्षणं रामं विहाय, लक्ष्मणं प्रति वचनम् उवाच।