कद्रू यः सहस्रं नागान्, भूमिं धारयन्तः, अपतत्; विनता द्वौ पुत्रौ अलभत—गुरुडः च अरुणः। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः मे ज्येष्ठः भ्राता; जानिहि माम् जटायुम्, श्येनीपुत्रम्, हे रिपुनिग्रहम्। यदि इच्छसि, अहम् तव सहचरः भवामि अत्र वासे; एष वनम् दुर्गम्, मृग-राक्षस-आकुलम्। प्रिये, त्वं लक्ष्मणेन सह यदा गच्छसि, अहम् सीताम् रक्ष्यामि। राघवः जटायुम् आदर्य, हर्षेण आलिङ्ग्य, नमन्, पितुः मुखात् पुनःपुनः तेषां स्नेहस्य श्रवणम् कृत्वा। तत्र, मिथिलाजननीं सीताम् तं बलिनं पक्षिणं समर्प्य, सः लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीम् अगच्छत्, शत्रुनाशे उत्सुकः, यथा अग्निः पतङ्गान् दहति। सप्तदशमः सर्गः श्रोतव्यः। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावरीतीरात् स्वाश्रमं अगच्छत्। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं उपगम्य, प्रातःकृत्यानि कृत्वा, पत्रशालायाम् प्रविष्टः। सः तत्र सुखेन निवसति, महर्षिभिः पूजितः; रामः पत्रशालायां सीतया सह उपविष्टः। बलवान् रामः, लक्ष्मणेन सह, चन्द्रः शशांकलेखाभिः यथा शोभते, विविधैः संवादैः तत्र रमते। रामः कथासु मनः निवेश्य उपविष्टः, तत्र काचित् राक्षसी आगता। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिनी; रामम् समीपं गत्वा, दिव्यसमः इव तम् अपश्यत्। सा तस्य दीप्तमुखम्, महाबाहुं, पद्मलोचनम्, गजगमनम्, वृत्तजटाविन्यासम् अपश्यत्। रामं सौम्यं, महाबलम्, राजलक्षणयुक्तम्, नीलोत्पलसमानम्, कामस्य सदृशम् दीप्तिमन्तम् अपश्यत्। इन्द्रसमानं तम् दृष्ट्वा, राक्षसी कामाभिभूता, विरूपमुखी अपि, सुन्दरं रामम् अपश्यत्, विस्तीर्णकटि, विशालपोटी। विकृतनेत्रा, तस्य विस्तीर्णनेत्राणि अपश्यत्; तस्य शोभनकेशः, तस्या ताम्रकेशः; सा विरूपा, सः रम्यः; तस्या मधुरस्वरः, भयानकः। वृद्धा, यौवनयुक्ता; तीव्रा, सौम्यवाचः; दुष्टाचारिणी, सः धर्मात्मा; अप्रियदर्शना, सः प्रियदर्शनः। राक्षसी, कामावेगेन अभिभूता, रामम् उवाच—"त्वं जटिलः, तपस्वीवेशः, पत्नीया सह, धनुष्बाणधारः... राक्षसाकीर्णे भूमौ आगतः—किमर्थम्? आगमनस्य कारणं वद।" शूर्पणखाया राक्षस्याः उक्तं श्रुत्वा, रामः सर्वं साक्षात् उवाच—"दशरथः नाम राजा आसीत्, देवसमानवीर्यः; अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, रामः इति प्रसिद्धः। एषः मे अनुजः लक्ष्मणः नाम, मयि भक्तः; एषा पत्नी, वैदेही, सीता नाम प्रसिद्धा।" "त्वं कस्य, कः, कस्य वा? राक्षसीव दीप्तरूपा दृश्यसे। आगमनस्य कारणं वद।" इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, राक्षसी कामेन पीडिता प्रत्युवाच— "राम, शृणु; सत्यं वक्ष्यामि। अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी, इच्छया रूपं परिवर्तयितुं शक्नोमि। एकाकिनी अत्र वनम् चरामि, सर्वेषां भीषणा। रावणः मे भ्राता—शायद् श्रुतवान् असि। सः वीरः, विश्रवसः पुत्रः—शायद् ज्ञातवान् असि। कुम्भकर्णः अपि, महाबलः, सुप्तिसक्तः। विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवृत्तिं न आचरति। मे भ्रातृभ्यः खरः दूषणः च युद्धे प्रसिद्धवीरौ।" "तान् त्यक्त्वा, राम, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावेन आकृष्टा, श्रेष्ठं नरं पतिं इच्छन्ती, आगता। स्वतन्त्रशक्त्या युक्ता, पतिं त्वां इच्छामि—सीता किम् करिष्यसि? सा विकृतरूपा, तव न योग्याः; अहं तव योग्यपत्नी—माम् पश्य।" "एषा विकृताः, दुश्चरित्रा, तीव्रस्वभावा, पतितपोटी—तव भ्रातुः सहचर्या ताम्, तं च खादिष्यामि। ततः, त्वं मम इच्छया दण्डकवनं विचरिष्यसि, पर्वतशिखराणि, विविधानि वनानि पश्यन्।" एवं उक्त्वा, काकुत्स्थः, बुद्धिमान्, मद्यनयनां नारीं उपहस्य प्रत्युवाच— अष्टादशमः सर्गः श्रोतव्यः। ततः रामः, शूर्पणखाम् कामपाशैः बद्धां दृष्ट्वा, स्वयम् सौम्यया वाचा उवाच, स्मितं कृत्वा—"अहं विवाहितः, एषा मे पत्नी। तव जात्याः स्त्रियाः पतिसहधर्मिण्या दुःखम्।" "एषः मे अनुजः, लक्ष्मणः नाम, धर्मात्मा, शोभनरूपः, कीर्तिमान्, अविवाहितः, वीर्ययुक्तः। सः तरुणः, सुन्दरः, प्रथमपत्नीमिच्छुः, तव सौन्दर्यस्य योग्यः।" "हे विशालाक्षि, एषं भ्रातृं पतिं कुरु, हे सुन्दरजघना, प्रतिपत्नीविना, मेरुशिखरे सूर्यप्रभेव।