ततः, हे राम, सुरभ्याः द्वे कन्ये अभवतः—रोहिणी, हे पुण्यश्लोक, तथा प्रसिद्धा गन्धर्वी। रोहिण्याः गाः उत्पन्नाः, गन्धर्व्याः अश्वाः जाताः; सुरसा नागान् अपादयत्, कद्रू अपि नागान् अजनयत्। मनुः महात्मना कश्यपेन मनुष्याः उत्पादिताः—हे नरश्रेष्ठ, ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च। उक्तं हि, तस्य मुखात् ब्राह्मणाः, उरःक्षेत्रात् क्षत्रियाः, ऊरुभ्यः वैश्याः, पादात् शूद्राः अभवन्। अनलः अपि सर्वाणि पुण्यफलानि वृक्षान् अजनयत्; विनता शुक्याः पौत्री, कद्रू सुरसाया भगिनी च। कद्रू सहस्रं नागान्, भूमिं धारयन्तः नागाः, अजनयत्; विनता द्वौ पुत्रौ अपादयत्—गरुडः अरुणः च। अरुणात् अहम् उत्पन्नः, सम्पातिः मे ज्येष्ठः भ्राता; जानिहि माम् श्येनीपुत्रं जटायुम्, हे रिपुसूदन। यदि इच्छसि, तव सहचर्यं अत्र वासे करिष्यामि; एष वनं दुर्गं, मृगैः राक्षसैः च सेवितम्। प्रियः, सीतायाः रक्षां करिष्यामि यदा त्वं लक्ष्मणेन सह गच्छसि। तं जटायुम् राघवः आदर्य, हर्षेण परिष्वज्य, प्रणम्य च, पितुः स्नेहं पुनः पुनः श्रुत्वा तस्य मित्र्यं स्मरन्। तत्र, मिथिलाजन्यां सीतां तं महाविहगं जटायुम् समर्प्य, रामः लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति जगाम, शत्रून् दग्धुमिव अग्निः पतंगान्। सप्तदशसर्गः श्राव्यः इति उक्तम्। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावरीतीरं विहाय स्वाश्रमे गतः। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं उपगम्य, प्रातःकृत्यं सम्पाद्य, पर्णशालां प्रविष्टः। तत्र सः सुखेन निवसन्, महर्षिभिः पूजितः, सीतया सह पर्णशालायां स्थितः। महाबाहुः रामः चन्द्रमिव चित्रैः शोभमानः, भ्राता लक्ष्मणेन सह नानाकथाभिः रममाणः। तस्य मनः कथासु तिष्ठन्, एकैः राक्षस्याः आकस्मात् आगमनम् अभवत्। सा शूर्पणखा नाम्ना, दशग्रीवस्य भगिनी, रामं उपगम्य, दिव्यसदृशं तम् अपश्यत्। सा तस्य तेजस्वि मुखं, विशालबाहू, पद्मलोचनं, गजराजसदृशं गमनं, केशान् च चक्राकारं अपश्यत्। रामं सौम्यं, महाबलम्, राजलक्षणैः युक्तं, नीलोत्पलसदृशं, कामसदृशं दीप्तिमन्तं अपश्यत्। इन्द्रसदृशं तम् दृष्ट्वा, राक्षसी कामेन विवशी, विरूपमुखी, सुन्दरं रामं अपश्यत्, विस्तीर्णकटि, महोदरम्। विकृतलोचना सा तस्य विशालनेत्राणि अपश्यत्; तस्य केशाः शोभनाः, तस्य केशाः ताम्रवर्णाः; सा अप्रियदर्शना, तस्य रम्यं रूपम्; तस्य मधुरस्वरः, तस्य भीषणः। सा वृद्धा, यद्यपि यौवना; क्रूरा, यद्यपि मधुरवाचः; दुष्टाचारिणी, सः धर्मात्मा; सा अप्रियदर्शना, सः प्रियदर्शनी। राक्षसी तनु-रागेण अभिभूता, रामं उवाच—"जटिलः, तपस्वीवेषः, भार्यया सह, धनुष्बाणधारी..."। "राक्षसैः सेविते भूमौ आगतः—कथं? आगमनस्य कारणं किम्? सत्यम् वद।" शूर्पणखाया राक्षस्याः वचनं श्रुत्वा, रिपुसूदनः रामः सर्वं साक्षात् उद्दिश्य उवाच। "दशरथो नाम राजा, देवैः तुल्यवीर्यः; अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, रामः इति लोकप्रसिद्धः।" "एष मे अनुजः, लक्ष्मणः नाम, मम भक्तः; एषा मे पत्नी, वैदेही, सीता नाम्ना प्रसिद्धा।" "त्वं कस्य, कः, कस्य वा? राक्षसीव रूपयुक्ता, किं तव आगमनम्? सत्यम् वद।" राक्षसी कामेन पीडिता रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रत्यवदत्। "शृणु राम, यथार्थं वक्ष्यामि: राक्षसी शूर्पणखा नाम अहम्, रूपान्यपि इच्छया धारयितुं समर्था।" "अहं एकाकिनी अत्र वने विचरामि, सर्वेषां भयदायिनी। रावणः मे भ्राता—संबद्धं तस्य श्रुतं भवति।" "सः वीरः, विश्रवसः पुत्रः—तस्य अपि श्रुतं भवति। कुम्भकर्णः अपि, निद्रायाम् नित्यः, महाबलः।" "विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवृत्तिं न करोति; मे भ्रातरौ खरः दूषणः च युद्धे प्रसिद्धवीर्यौ।" "तान् विहाय, राम, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावेन आकर्षिता, श्रेष्ठं नरं पतिं इच्छन्ती, आगता।" "शक्तियुक्ता अहम्, स्वबलात् विचरन्ती; दीर्घकालं मे पतिः भव—किम् सीतया?" "सा विकृता, कुरूपा, तव न योग्या; अहं तव योग्याः पत्नीत्वे—मम रूपं पश्य।" "एषा कुरूपा, दुष्टा, क्रूरा, पतितोदरा—भ्रातृसखा लक्ष्मणं सह, ताम् खादिष्यामि।" "ततः कामेन, त्वं दण्डकवनं मया सह विचरिष्यसि, शिखराणि, विविधानि वनानि च पश्यन्।" एवं उक्ते, काकुत्स्थः, प्राज्ञः, मदोन्मत्तलोचनां तां राक्षसीं हसन्, वाक्यं प्रतिवक्तुम् आरभत्। एतत् श्रीवाल्मीकि-रामायणस्य अरण्यकाण्डे अष्टादशसर्गः इति श्राव्यः।