भद्रमदा कन्यां समजनयत्, या इरावतीति प्रसिद्धा बभूव; तस्या एव पुत्रः ऐरावतः, महागजो, लोकस्य अधिपतिः अभवत्। हरीतः कपयः अपत्यरूपेण उत्पन्नाः, तथैव तपस्विनः वनराः; शार्दूल्याः तु लङ्गूलिनः वानराः च व्याघ्राः च पुत्रतया अभवन्। ततः, नरश्रेष्ठ, मातङ्ग्याः हस्तिनः अपत्यरूपेण जाताः; श्वेता नाम्नी हस्तिनं दिशां समुत्पादयत्, हे ककुत्स्थकुलोद्भव। ततः, हे राम, सुरभिः द्वे कन्ये समजनयत्—रोहिणीं, भगिनीं च, तथा श्रीगन्धर्वीं। रोहिण्याः गावः अपत्यरूपेण अभवन्, गन्धर्व्याः तु अश्वाः; सुरसा सर्पान् अपत्यरूपेण समजनयत्, हे राम, कद्रूः च नागान्। मनुः महात्मना कश्यपेन मनुष्याः उत्पादिताः; ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च, नरश्रेष्ठ। तस्य मुखात् ब्राह्मणाः, उरसः क्षत्रियाः, ऊरुभ्यां वैश्याः, पादतः शूद्राः इति श्रुतिः। अनला अपि सर्ववृक्षान् पुण्यफलदायिनः अपत्यरूपेण समजनयत्; विनता, शुक्याः पौत्री, तथा कद्रूः, सुरसायाः भगिनी। कद्रूः सहस्रं सर्पाणां, भूधराणां नागान् अपत्यरूपेण समजनयत्; विनताया द्वौ पुत्रौ अभवताम्—गरुडः अरुणश्च। अरुणात् अहम् अभवम्, सम्पातिः मे ज्येष्ठभ्राता; मां श्येनीपुत्रं जटायुम् एव वेत्ति, हे रिपुसूदन। इच्छसि चेत्, अहम् अपि तव साहाय्यं वने वासाय करिष्यामि; एष वनं दुर्गमं, बहुपशुराक्षससंकीर्णम्। त्वं यदा लक्ष्मणेन सह गमिष्यसि, तदा अहम् सीतां रक्षामि। राघवः जटायुम् आदरात् पूजयामास, हर्षेण आलिङ्ग्य प्रणनाम; यतः पितुः पुनः पुनः स्नेहं जटायोः श्रुतवान्। तत्र मिथिलाकुमारीं सीतां तस्मै महावीर्ये पक्षिणे समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रुनाशे उत्सुक इव अग्निः पतङ्गान् दहन्। एवं सप्तदशस्सर्गः श्रोतव्यः। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावर्याः तीरे स्वाश्रमं प्रति गतः। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं प्राप्य, प्रातःकृत्यानि कृत्वा, पर्णशालां प्रविवेश। स तत्र सुखेन वसति, महर्षिभिः सत्कृतः; रामः सीतया सह पर्णशालायां उपविष्टः। स महाबाहुः रामः इन्दुमिव कलङ्कैः शोभमानः, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह नानाविधकथासु प्रवृत्तः। तस्य कथासु मनसा लीनस्य, तत्र एका राक्षसी, संयोगात् आगता। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिनी; राममुपेत्य, तम् अमरसमप्रभं ददर्श। सा तस्य मुखं दीप्तं, महाबाहू, पद्मपत्रायतलोचनौ, गजगमनेन, वलयितजटाभारं च ददर्श। सौम्यं च महाबलिनं रामं, राजलक्षणसंयुतं, नीलोत्पलसदृशं, काममिव दीप्तमानं अपश्यत्। इन्द्रसदृशं तम् दृष्ट्वा, सा राक्षसी, कामवशेन आकृष्टा, विरूपमुखी अपि, सुन्दरं रामं, विस्तीर्णकटी, महोदरां च दृष्ट्वा। सा विकृतलोचना, तस्य विस्तीर्णलोचनान् अपश्यत्; तस्या ताम्रकेशा, तस्य शोभनकेशः; सा विरूपा, तस्य रम्यरूपं दृष्ट्वा; तस्या भीषणः मधुरस्वरः। वृद्धा अपि, तरुणीव; भीषणा अपि, मृदुवाक्; दुष्टाचारिणी, स धर्मात्मा; सा अप्रिया, स प्रियदर्शनः। राक्षसी तु कामबन्धनवशा, रामं इदं वचनम् अब्रवीत्—"त्वं जटिलः, वल्कलधारी, भार्यया सहितः, धनुः बाणांश्च धारयन्..."। "त्वं राक्षससंकीर्णे अस्मिन देशे आगतः—कथम्? किमर्थमत्र आगमनम्? सत्यमेव वक्तव्यम्।" एवं राक्षस्याः शूर्पणखायाः उक्तः, रिपुसूदनः सः सर्वं साक्षात् वचनं वक्तुम् आरब्धवान्। "दशरथो नाम राजा आसीत्, यस्य वीर्यं देवैः समम्; अहम् तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, राम इति लोके प्रसिद्धः।" "एष मे अनुजः लक्ष्मणः नाम, मयि नित्यं स्थितः; एषा च धर्मज्ञा वैदेही, सीता नाम, मे भार्या।" "त्वं तु कस्य, का वा, कस्य वा, इति ज्ञातुम् इच्छामि; राक्षसीव दृश्यसे, परन्तु रम्यरूपा।" "किमर्थमत्र आगता—किं सत्यम्? सत्यमेव वद।" इत्युक्ता सा राक्षसी, कामबन्धनपीडिता, प्रत्युवाच। "श्रृणु राम, सत्यं वक्ष्यामि; अहं राक्षसी शूर्पणखा नाम, कामरूपिणी।" "एतेषु अरण्येषु एकाकिनी विचरामि, सर्वान् भीषयन्ती। रावणो मे भ्राता—श्रुतपूर्वो वा भवता।" "स वीरः, विश्रवसः पुत्रः—श्रुतपूर्वो वा भवता। अस्ति च कुम्भकर्णः, नित्यं निद्रालुः, महाबलः।" "विभीषणः धर्मात्मा, न राक्षसवृत्त्या; खरदूषणौ च मम भ्रातरौ, रणशौर्ये प्रसिद्धौ।" "तान् विहाय, हे राम, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावानुगता, पतिं श्रेष्ठं वाञ्छन्ती, त्वत्समीपम् आगता।" "मयि बलं, कामरूपिणी च; त्वं मे पतिः भूत्वा दीर्घकालं तिष्ठ; किम् सीतया?" "सा विरूपा, न तव योग्याऽस्ति; अहमेव तव पत्नीत्वे योग्याऽस्मि—तं रूपं पश्य।" "एषा विरूपा, दुष्टा, क्रूरा, पतिता उदरी च—त्वदीयम् अनुजानं तं च खादिष्यामि।