सर्वे मृगाः, नरश्रेष्ठ, मृगीस्यैव पुत्राः आसन्; मृगमन्दायाः भल्लूकाः उत्पन्नाः, सृमरायाः च चमरायाः च अपि। ततः भद्रमदायाः कन्या इरावती नाम्ना अभवत्; तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः जगन्नाथः। हरीतः कपयः उत्पन्नाः, तपस्विनः वानराः अपि; शार्दूल्याः पुच्छवन्तः लङ्गूराः तथा शार्दूलाः अपि पुत्रत्वं प्राप्ताः। ततः मातङ्ग्याः गजाः उत्पन्नाः; श्वेता च दिशां गजं प्रसूतवती, ककुत्स्थवंशज। ततः सुरभिः द्वे कन्ये अपादयत्—रोहिणी शुभा च गन्धर्वी च। रोहिण्याः गाः उत्पन्नाः, गन्धर्व्याः अश्वाः; सुरसा सर्पान् अपादयत्, कद्रू नागान्। मनुः महात्मना कश्यपेन मानवाः उत्पन्नाः—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःदेशात्, वैश्याः जंघात्, शूद्राः पादात् उत्पन्नाः इति परम्परा। अनलः पुण्यफलवन्तः वृक्षान् अपादयत्; विनता शुकीपौत्री, कद्रू सुरसास्याः भगिनी। कद्रू सहस्रं सर्पान्, भूमिधारकान् नागान् अपादयत्; विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणः च। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठः भ्राता; श्येनीयाः पुत्रः जटायुः नाम्ना अहम्, शत्रुनिग्रहेन राम। यदि इच्छसि, अहं तव सहचरः भवामि अत्र; अयं वनः दुर्गमः, पशुराक्षसैः सेवितः। प्रियम्, लक्ष्मणेन सह गच्छन् सीतायाः रक्षणं अहं करिष्यामि। राघवः जटायुम् आदरात् अभ्यनन्दत्, हर्षेण आलिङ्ग्य नमस्कृतवान्; पितुः मित्रभावं जटायुना पुनः पुनः श्रुत्वा। तत्र मिथिलेश्वर्यां सीतां तस्मै महाविहायसे समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं गच्छन्, शत्रून् दग्धुम् अग्निवत् उत्सुकः अभवत्। सप्तदशमः सर्गः श्रोतव्यः इति। रामः स्नानं समाप्त्य सीता सौमित्रेण सह गोदावरीतीरं त्यक्त्वा स्वाश्रमं गच्छन्। राघवः लक्ष्मणेन सह आश्रमं आगत्य प्रातःकृत्यं कृत्वा पर्णशालां प्रविष्टः। तत्र स महर्षिभिः पूजितः सुखेन निवसन्, सीतया सह पर्णशालायां उपविष्टः। रामः दीर्घबाहुः चन्द्रमिव चित्रितः शोभमानः, लक्ष्मणेन सह विविधान् संवादान् कुर्वन्। यदा रामः कथासु मनः निवेश्य उपविष्टः, तदा काचित् राक्षसी तत्र आकस्मिकम् आगच्छत्। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिनी; रामं समीपं गत्वा दैवतसदृशं तं ददर्श। तस्य तेजस्वितं मुखं, दीर्घबाहुं, पद्मपत्रनयनं, गजगमनं, वलितजटां च अपश्यत्। सौम्यं, महाबलम्, राजलक्षणयुक्तं, नीलोत्पलसदृशं, कामसदृशं रामं ददर्श। इन्द्रसदृशं तम् दृष्ट्वा, राक्षसी कामेन आविष्टा, कुरूपमुखी अपि, सुन्दरं रामं विहसितम् अपश्यत्, विस्तीर्णकटि, महोदरयुक्ता। विकृतनयना, तस्य विस्तीर्णनयनं पश्यन्ती; तस्य शोभनं केशं, तस्य ताम्रकेशं; सा कुरूपी, तस्य रम्यं रूपं; मधुरस्वरा, भीषणस्वरा च। वृद्धा अपि, युवतीव; क्रूरा, सौम्यवाचना; दुष्टाचारिणी, स धर्मात्मा; अप्रियदर्शना, तु प्रियदर्शना। राक्षसी कामेन व्याकुला रामं उवाच—“तपस्वीव जटाधारी, पत्नीया सह, धनुष्बाणधारी...”। “राक्षससेविते भूमौ आगतः—कथं? किमर्थं आगमनम्? सत्यम् उक्तव्यम्।” एवं शूर्पणखाया राक्षस्याः पृष्टः रामः सर्वं साक्षात् उक्तुम् आरभत्। “दशरथः नाम राजा, तेजसा देवान् तुल्यः; अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, जनानां मध्ये रामः नाम्ना विख्यातः। अयं मम अनुजः लक्ष्मणः, मम भक्तः; एषा मम पत्नी वैदेही, सीता नाम्ना प्रसिद्धा।” “त्वं कस्य, कोऽसि, कस्य त्वम्? राक्षसीव शोभनरूपा दृश्यसे। किमर्थं आगतासि—सत्यं वद।” इति रामस्य वचनं श्रुत्वा, कामपीडिता राक्षसी प्रत्युवाच। “शृणु राम, यथातथ्यं सत्यं वक्ष्यामि। अहं शूर्पणखा नाम राक्षसी, इच्छया रूपं धारयितुम् समर्था। अहं एकाकिनी वने विचरामी, सर्वान् भयदायिनी। रावणः मम भ्राता—शायद् श्रुतवान् असि। स वीरः, विश्रवसः पुत्रः—शायद् श्रुतवान् असि। कुम्भकर्णः अपि, नित्यनिद्रायुक्तः, महाबलः। विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवृत्तिं न धारणवान्; खरा दूषणौ अपि युद्धे प्रख्यातवीरौ। तान् त्यक्त्वा, राम, त्वां प्रथमं दृष्ट्वा, भावेन आकृष्टा, उत्तमं पतिं अन्वेष्य, आगता। शक्तियुक्ता, स्वतन्त्रगमना; दीर्घकालं पतिः भव—किं सीतया? सा विकृतरूपा, कुरूपी, तव न योग्याः; केवलं अहं तव योग्याः पत्नी—मां तस्मिन रूपे पश्य।