ततः माताङ्गी, शार्दूली, श्वेता च सुरभिः च, सुरसा सर्वलक्षणसम्पन्ना कद्रू चापि, एता सर्वाः समुत्पन्नाः। सर्वे मृगाः मृगीसुताः अभवन्, मृगमन्दायाः भल्लूकाः जाताः, सृमरा-चमरा-सम्भवाः अपि। भद्रमदा नाम कन्यां इरावतीं जनयामास; तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः लोकनाथः अभवत्। हर्याः वानराः वानरर्षयश्च जाताः, शार्दूल्याः पुच्छवन्तः लङ्गूलिनः तथा व्याघ्राः अपि पुत्रतया अभवन्। माताङ्ग्याः गजाः जाताः, श्वेतायाः दिशागजः उत्पन्नः। ततः सुरभिः द्वे कन्ये जनयामास—रोहिणीं च गन्धर्वीं च। रोहिण्याः गावः अभवन्, गन्धर्व्याः हयाः; सुरसायाः सर्पाः, कद्र्वाः नागाः उत्पन्नाः। मनुः महात्मना कश्यपेन मनुष्याः प्रजाः उत्पादिताः—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च। ब्राह्मणाः तस्य मुखात्, क्षत्रियाः उरसो जाताः, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादयोः—एवं श्रुतिः। अनलः सर्ववृक्षान् पुण्यफलदायकान् जनयामास। विनता शुक्याः पौत्री, कद्रू सुरसायाः स्वसा। कद्र्वाः सहस्रं सर्पाणां, भूधराणां नागानां जन्म अभवत्; विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणश्च। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठभ्राता; मां श्येनीपुत्रं जटायुमिति विद्धि, शत्रुनिघ्न। यदि इच्छसि, अहं तव सहचरः भविष्यामि अत्र वासे; एष वनं दुर्गमं, मृग-राक्षससेवितं। त्वं यदि गमिष्यसि लक्ष्मणेन सह, अहं सीतां रक्षिष्यामि। राघवः जटायुम् आदरपूर्वकं सत्कृत्य, हृष्टः परिष्वज्य, प्रणनाम; पितुः वाक्येन पुनः पुनः तस्य मैत्री श्रुत्वा। तत्र मैथिलीकन्यां सीतां तस्मिन महाविहङ्गे न्यस्य, राघवः लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रून् दग्धुम् इव अनलः पतङ्गानिव। सप्तदशस्सर्गः श्रोतव्यः। रामः स्नानं कृत्वा, सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावरीतीरं त्यक्त्वा स्वाश्रमं जगाम। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं गत्वा, प्रातःकृत्यानि कृत्वा, पर्णशालां प्रविवेश। तत्र स महर्षिभिः पूज्यमानः सुखेन वसन्, सीतया सह पर्णशालायां उपाविशत्। स बलवान् रामः लक्ष्मणेन सह विविधान् कथाः कुर्वन्, पूर्णचन्द्र इव शोभमानः, सुखेन तत्र स्थितः। तस्य कथासु निमग्नस्य, तत्र एका राक्षसी दैवयोगात् आगता। सा शूर्पणखा नाम, दशग्रीवस्य भगिनि; सा रामम् उपसृत्य, तं दिव्यरूपिणम् अपश्यत्। सा तस्य वदनं दीप्तं, बाहू बलिनौ, पद्मपत्रायतलोचनौ, गजगमनं, जटामण्डलम् अपश्यत्। रामं सौम्यं महाबलम्, राजलक्षणसंयुक्तं, श्यामं नीलोत्पलसन्निभम्, कामरूपम् इव दीप्तिमन्तम् अपि अपश्यत्। इन्द्रसदृशं तं दृष्ट्वा, सा राक्षसी कामवशेन, विरूपमुखी अपि, रमणीयं रामं विलोकयन्ती स्थितवती। सा विकृतलोचना तस्य विस्तीर्णलोचनं अपश्यत्; तस्य केशाः शोभनाः, अस्या ताम्रकेशाः; सा विरूपा, स सुन्दरः; अस्या स्वरः मधुरः, भयावहः। सा वृद्धा, तर्हि यौवनयुक्ता; तीक्ष्णा, तु मृदुवाचिनी; दुष्टाचारिणी, तु धर्मात्मा; अप्रिया, तु प्रियदर्शनः। राक्षसी तु कामसंयुक्ता रामम् अपृच्छत्—“त्वं जटिलः, वल्कलधारी, भार्यया सहितः, धनुः बाणांश्च धारयन्...” “त्वं राक्षसाध्युषिते अस्मिन देशे किमर्थम् आगतः? आगमनस्य प्रयोजनं वक्तुम् अर्हसि। सत्यं ब्रूहि।” एवं राक्षस्याः शूर्पणखायाः पृष्टः, शत्रुनिघ्नः स सर्वमर्थं साक्षात् उवाच। “अस्ति राजा दशरथो नाम, देवसमानपराक्रमः; अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः नाम प्रसिद्धः। एष मे भ्राता लक्ष्मणः नाम, मयि नित्ययुक्तः; एषा मे भार्या वैदेही, सीता नाम विश्रुता।” एवमुक्त्वा पुनः पप्रच्छ—“त्वं कस्य, का, कस्य वा? राक्षसीरूपा अपि, रमणीयवपुः दृश्यसे। आगमनस्य तत्त्वं वक्तुम् अर्हसि। सत्यं वद।” तस्याः वाक्यं श्रुत्वा, सा राक्षसी कामपीडिता प्रत्युवाच। “शृणु राम, यथातथ्यं वक्ष्यामि। अहं राक्षसी शूर्पणखा नाम, कामरूपिणी। अहं एकाकिनी वने विचरामि, सर्वान् भयंकरी। रावणः मे भ्राता—सर्वत्र श्रुतः स्यात्। स वीरः विश्रवसः पुत्रः, कुम्भकर्णः च महानिद्रायुक्तः, महाबलः। विभीषणः धर्मात्मा, राक्षसवृत्तिं न आचरति; खरः दूषणश्च युद्धे प्रख्यातपराक्रमौ। तान् विहाय, त्वां दृष्ट्वा प्रथमम्, भावसंयुक्ता अहम्, पतिं श्रेष्ठं इच्छन्ती त्वत्समीपम् आगता। मया शक्त्या विचरामि, त्वं चिरकालं मे पतिः भव; सीतया किं करिष्यसि?