अथ कदाचित् रामः सीतया सौमित्रिणा च सह गोदावर्याः तटात् स्नानं कृत्वा स्वमाश्रमं प्रति प्रस्थितवान्। तौ भ्रातरौ, रामलक्ष्मणौ, तस्मिन्नेवाश्रमे प्राप्य प्रातःकृत्यानि विधाय पर्णशालाम् अविशेताम्। तत्र स रामः महर्षिभिः सत्कृतः सुखेन निवसन्, सीतया सह पर्णशालायाम् उपविष्टः, भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह विविधान् कथासंवादान् अकुरुत। स तत्र विराजमानः, महाबाहुः, लक्ष्मणेन सह चन्द्रमिव कलाभिः शोभमानः, सुखेन तस्थौ। एवं रामः कथासु मनसा निमग्नः स्थितः, तत्रैव काचिद्राक्षसी दैवयोगात् आगता। सा नाम्ना शूर्पणखा, राक्षसराजस्य दशग्रीवस्य भगिनी, राममुपेत्य तं दिव्यमिव पुरुषोत्तमं दृष्टवती। सैव तस्य मुखं दीप्तिमत्, महाबाहुम्, पद्मपत्रविपुलाक्षम्, गजगामिनं, जटावलिमण्डितं च निरीक्ष्य, सौम्यं महाबलम्, राजलक्षणयुक्तं, श्यामं नीलोत्पलसन्निभम्, काममिव शोभमानं च ददर्श। सैव तं शक्रसदृशं रामं दृष्ट्वा, कामवशेनाक्रान्ता, विरूपमुखी सती, सुन्दरं रामं पीनवक्त्रं, स्थूलोदरीं च दृष्ट्वा, तस्य विशालाक्षं सुदीर्घाक्ष्या पश्यन्ती, स्वर्णवर्णकेश्या तस्य सुकेशं, विरूपा सती तस्य रमणीयं रूपं, तस्य मधुरस्वरं भयङ्करं च श्रुत्वा, वृद्धा सती यौवनयुक्ता, क्रूरा सती मृदुभाषिणी, दुष्टाचारा सती धर्मिष्ठं, अप्रियदर्शना सती प्रियदर्शिनं रामं निरीक्ष्य, कामातुराचेतना सती तमिदं वचनम् उवाच— "त्वं जटिलः तपस्वीव, भार्यया सह, धनुष्कोडण्डधारी, अस्मिन्राक्षसाधिष्ठिते देशे किमर्थमागतः? आगमनस्य कारणं सत्यं वक्तुमर्हसि।" एवं राक्षस्याः शूर्पणखायाः पृष्टः, रामः सर्वं साक्षात्कारवद् आख्यातुम् आरब्धवान्— "अस्ति कश्चिद्राजानाम्, दशरथो नाम, देवैः समबलपराक्रमः। अहं तस्य ज्येष्ठः पुत्रः, लोके राम इति प्रसिद्धः। एष मे कनिष्ठः भ्राता, लक्ष्मणो नाम, मयि नित्यपरायणः। एषा च मे भार्या, वैदेही नाम, सीता ख्यातिः।" एवं रामः स्वयम् आत्मनं परिचय्य, तत्र पर्णशालायां सुखेन सीतया सह वसन्, महर्षिभिः पूजितः, लक्ष्मणेन सह रममाणः स्थितवान्। एतस्मिन्नन्तरे, महाबलः रामः, महर्षिभिः सत्कृतः, तस्मिन्पर्णशालायां सीतया सह सुखेन वसन्, तत्र तां शूर्पणखां दृष्ट्वा, तस्याः प्रश्नान् उत्तरं च दत्तवान्। तदा तस्याः मनसि कामावेशः प्रविवेश, सा विरूपा सती, रामेण सौम्येन, धर्मिष्ठेन च, आकर्षिता बभूव। एवं तत्र रामस्य महिमा वर्ण्यते यथा— कश्यपस्य महात्मनः अंशतः अदिति, दिति, दनुः, कालका च मनसः उत्पन्नाः। अदितेः त्रयस्त्रिंशद्देवाः जाताः— आदित्या, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ च; दित्याः तु सुप्रसिद्धाः दैत्याः अभवन्। कालकायाः, नरकः कालकः कालका च जाताः; ताम्रायाः पञ्च कन्याः— क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च— लोके प्रसिद्धाः। क्रौञ्च्याः उलूकाः, भास्याः बकाः, श्येन्याः श्येनाः बलवंतः गृध्राश्च, धृतराष्ट्र्याः हंसाः सर्वे च बकाः, सा च दीप्तिमती चक्रवाकान् अपि प्रसूतवती। शुक्याः नता, नतायाः विनता कन्या जाताः। तथा तस्याः दश पुत्राः कोपसम्भूताः अभवन्— मृगी, मृगमन्दा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। मृग्या सर्वे मृगाः, मृगमन्दायाः ऋक्षाः, सृमरा-चमरा-भद्रमदायाः चापि। भद्रमदायाः कन्या इरावती, तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः लोकनायकः। हर्याः वानराः वानरऋषयः, शार्दूल्याः वानरपुच्छाः शार्दूलाश्च। मातङ्ग्याः गजाः, श्वेतायाः दिग्गजः। सुरभ्याः रोहिणी-गन्धर्व्यौ कन्ये, रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः अश्वाः, सुरसायाः सर्पाः, कद्र्वाः नागाः। मनुः कश्यपात् मानवाः, ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्य-शूद्राः जाताः; ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःस्थलात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादात् उत्पन्नाः। अनलायाः सर्वे पुण्यफलद्रुमाः, शुक्याः पौत्री विनता, सुरसायाः भगिनी कद्रू च। कद्र्वाः सहस्रं सर्पाणां पृथिवीधराणां जातम्; विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणश्च। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठः भ्राता; मां श्येनीयाः पुत्रं जटायुमिति विद्धि। अथाहं इच्छसि चेत्, तव अत्र वने निवासे सहचरः भविष्यामि; एतद्वनं दुर्गमं, मृग-राक्षससेवितं; यदा त्वं लक्ष्मणेन सह गमिष्यसि, तदा अहं सीतां रक्षिष्यामि। एवं रामः जटायुम् आदरात् परिष्वज्य, प्रणम्य, पितुः पुनःपुनः श्रुतसख्यभावात् तं सखायं मानितवान्। तत्र मिथिलेश्वरीं सीतां तस्मै महावायसं निवेद्य, लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रून् दग्धुमिव वह्निः पतङ्गान्। एवं सप्तदशः सर्गः आरभ्यते।