रामः लक्ष्मणश्च वनान्ते तं पक्षिरूपिणं महात्मानं दृष्ट्वा राक्षसत्वमेव मन्यमानौ पप्रच्छतुः—"कः त्वं?" इति। तदा स पक्षिराजः मधुरया स्निग्धया च वाचा तौ प्रियार्थं प्रोवाच—"वत्स, अहं तव पितुः सखा, मामेव जानीतः।" इति। तं पितुः सखायमिति ज्ञात्वा राघवः ससौमित्रिः सन्मानपूर्वकं तमभ्यर्च्य तस्य वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचनं श्रुत्वा स द्विजः पक्षिराजः स्ववंशं समुत्पत्तिं च सर्वभूतसमुद्भवां विस्तरेण कथयामास। "महाबाहो राघव! प्राचीनकाले ये प्रजापतयः आसन्, तान् सर्वान् आदौ शृणु। प्रथमः कर्दमः, ततो विकृतः, शेषः, संश्रयः, बलवान् बहुपुत्रश्च। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, बलवान् क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहश्च। दक्षः, विवस्वान्, अपरा, अरिष्टनेमिः, राघव, अंतिमः च कश्यपः महातेजाः।" "दक्षः प्रजापतिः षष्टिं कन्याः सुप्रसिद्धाः सुषुवे, राम। कश्यपः तासां अष्टौ तन्वीः पत्नीत्वेन जग्राह—अदिति, दिति, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवसा, मनुः, अनला। तासां कश्यपः प्रसन्नचित्तः प्रोवाच—'युष्माभिः त्रैलोक्यनाथाः पुत्राः प्रजास्यन्ति, मम तुल्याः।' अदिति, दिति, दनुः, कालका, अपि च अन्याः मनसः समुत्पन्नाः। अदितेः त्रयस्त्रिंशद्देवा अभवन्, शत्रुनिघ्न।" "अदितेः आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ च प्रसूता; दितेः तु प्रख्याताः दैत्याः पुत्राः। नरकः, कालकः, कालका, क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च जाताः। ताम्रायाः एता पंच कन्याः लोके प्रसिद्धाः। क्रौञ्च्याः उलूकाः, भास्याः बकाः, श्येन्याः श्येनगृध्राः, धृतराष्ट्र्याः हंसाः सर्वे च बकाः। सा तेजस्विनी चक्रवाकानपि ससृजे, शुकी नतात्वं प्राप, नतायाः विनता कन्या जाता।" "राम, शुकी स्वगर्भात् क्रोधसमुत्पन्नान् दश पुत्रानपि ससृजे—मृगी, मृगमन्दा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। पुरुषश्रेष्ठ! सर्वे मृगा मृग्याः, मृगमन्दायाः ऋक्षाः, सृमरा-चमरयोः अपि। भद्रमदायाः इरावती नाम कन्या, तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः जगन्नाथः।" "हरीतः वानराः, तपस्विनो वानराश्च जाताः; शार्दूल्याः लङ्गूलिनः वानराः व्याघ्राश्च। पुरुषसत्तम! मातङ्ग्याः गजाः, श्वेतायाः दिग्गजः, राम। सुरभेः रोहिणी, गन्धर्वी च कन्ये अभवताम्। रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः अश्वाः, सुरसाया नागाः, कद्र्वाः अपि नागाः।" "मनुः कश्यपात् मनुष्यांश्च ससृजे—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःदेशात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादयोः, इति श्रुतिर्वर्तते।" "अनलायाः सर्वे पुण्यफलवृक्षाः, शुक्याः पौत्री विनता, सुरसायाः भगिनी कद्रू। कद्र्वाः सहस्रं नागान्, विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणश्च। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठभ्राता। माम् एव श्येनीपुत्रं जटायुम् विद्धि, शत्रुनिघ्न। यदि इच्छसि, अहं तव अत्र वासे सहचर्यं करिष्यामि; एष वनदुर्गः, मृग-राक्षससेवितः। यदा त्वं लक्ष्मणेन सह गमिष्यसि, अहं सीतां रक्षिष्यामि।" एवं श्रुत्वा राघवः जटायुम् आदरात् सस्नेहम् अङ्के उपगृह्य, सस्मितम् प्रणम्य, पितुः सख्यं पुनः पुनः श्रुतमिति स्मरन् तं सन्मानयामास। तत्रैव मिथिलाकन्यां सीतां तस्मै महावीर्याय पक्षिराजाय समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रून् दग्धुमिव ज्वलनः पतङ्गानिव। एवं सप्तदशः सर्गः आरभ्यते। रामः स्नानं कृत्वा सीतया सौमित्रिणा च सह गोदावरीतीरं विहाय स्वाश्रमं प्रति प्रस्थितः। राघवः लक्ष्मणेन सह तं आश्रमं समुपेत्य प्रातःकृत्यानि कृत्वा पर्णशालां प्रविवेश। स तत्र मुनिभिः सत्कृतः सुखेन वसन्, सीतया सह पर्णशालायां उपविश्य, लक्ष्मणेन सह विविधं संवादं कुर्वन्, पूर्णचन्द्र इव शोभमानः, कथासु मनसा निमग्नः अभवत्। तत्रैव तस्य उपविष्टस्य राक्षसी काचित् दैवयोगात् तत्र आगता।