ततः रघुनन्दनः पञ्चवटीं प्रति गच्छन्, मार्गे महाकायं भीमविक्रमं गृध्रं ददर्श। तं वनमध्ये निवसन्तं दृष्ट्वा, श्रीरामः लक्ष्मणश्च तं विहङ्गरूपिणं राक्षसम् इति मन्यमानौ पप्रच्छतुः—"कः त्वम् असि?" इति। तदा स गृध्रः मधुरस्निग्धया वाचा तौ प्रीत्यर्थं प्रत्युवाच—"वत्स, त्वं मां पितुः सखायमिति विद्धि।" एवं पितुः सखायं तम् अवगम्य, राघवः तं सत्कृत्य पप्रच्छ तस्य वंशं नाम च। तदा द्विजातिरसौ रामवचनं श्रुत्वा स्वस्य वंशं सम्प्रदायोत्पत्तिं च न्यवेदयत्, या सर्वभूतसमुद्भवा। ततो महाबाहो, प्राचीनकाले ये प्रजापतयः सञ्जाताः, तान् सर्वानादौ शृणु राघव। प्रथमः कर्दमो नाम, ततः विकृतः, शेषः, सम्श्रयः, बलवान्बहुपुत्रश्च। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, महाबलः क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहश्च। दक्षः, विवस्वान्, अपराः, अरिष्टनेमिः, च अन्ते महातेजाः कश्यपः। विदितं हि दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रजापतेः, याः सर्वाः कीर्तिमत्यः। कश्यपः तासां अष्टौ सुललितकटकाः पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्—अदितिः, दितिः, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवसा, मनुः, अनला च। ततः सन्तुष्टः कश्यपः ताः कन्याः पुनः अब्रवीत्—"युष्माभिः त्रैलोक्यनाथा मम समाः पुत्रा जनिष्यन्ते।" अदितिः, दितिः, दनुः चैतदर्थं सुतान् अजनयन्। कालका चान्याश्च मनसः सम्भूताः। अदितेः त्रयस्त्रिंशद्देवा जाता, हे रिपुसूदन। आदित्या, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ च; दितेः तु विख्याताः दैत्याः सुताः अभवन्। नरकः, कालकः, कालका, क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च। ताम्रायाः पञ्च कन्याः लोके प्रसिद्धाः—क्रौञ्च्याः उलूकाः, भास्याः बकाः। श्येनीयाः श्येनाः महावीर्यवन्तश्च गृध्राः; धृतराष्ट्र्याः हंसाः सर्वाः च बकाः। सा दीप्तिमती चक्रवाकानपि प्रसूता; शुक्याः नटा, नटायाः विनटा कन्या जाता। राम, शुक्याः कोपसम्भूताः दश पुत्राः अपि अभवन्—मृगी, मृगमन्दा, हरी, भद्रमदा। ततः मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभी, सुरसा, कद्रू च। नरश्रेष्ठ, सर्वे मृगाः मृग्याः सुताः; मृगमन्दायाः भल्लूका, सृमरा च चमरा च। भद्रमदायाः कन्या इरावती, तस्या एरावतः महागजः जगन्नाथः अभवत्। हरीतः वानराः, तपस्विनः च वानराः; शार्दूल्याः वानरपुच्छिनः शार्दूलाः च। नरश्रेष्ठ, मातङ्ग्याः गजाः, श्वेतायाः दिग्गजः, ककुत्स्थकुलनन्दन। ततः, राम, सुरभ्याः द्वे कन्ये—रोहिणी, कीर्तिमती गन्धर्वी। रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः हयाः; सुरसायाः सर्पाः, कद्र्वाः नागाः अभवन्। मनुः महात्मा कश्यपात् मनुष्याः उत्पन्नाः—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः। तदुक्तं, ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः ऊरसः, वैश्याः जङ्घाभ्यां, शूद्राः पादयोः। अनलायाः सर्वे पुण्यफलवृक्षाः, विनटा शुक्याः पौत्री, कद्रू सुरसायाः स्वसा। कद्र्वाः सहस्रं सर्पाणां भूमिधराणां नागानां प्रसूता; विनटायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः, अरुणः। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठभ्राता; मां श्येनीयाः पुत्रं जटायुमिति विद्धि, रिपुसूदन। इच्छसि चेत्, अहं तव अत्र वासे सहचरः भविष्यामि; एष हि दुर्गमः वनं, मृगैः राक्षसैः चाकीर्णम्। प्रिय, त्वं लक्ष्मणेन गच्छन् सीतां रक्षिष्यामि। एवं जटायुम् आदृत्य, राघवः हर्षेण परिष्वज्य तम्, प्रणम्य, पितुः सख्यं पुनः पुनः श्रुत्वा तुष्ट्या सत्कृतवान्। तत्र मैथिलीं सीतां तस्मै महावीर्यवते गृध्रराजाय समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रून् दग्धुं वह्निवत् उत्कण्ठितः। एवमष्टादशसर्गः श्रूयताम्। रामः स्नानं कृत्वा सीतया सौमित्रिणा च सह, गोदावर्याः तीरं त्यक्त्वा स्वमाश्रमं प्रति जगाम। राघवः लक्ष्मणेन सह तदाश्रममुपेत्य, प्रातःकृत्यं कृत्वा, पर्णशालां प्रविवेश। तत्र स सुखेन वसन्, महर्षिभिः पूजितः, पर्णशालायां सीतया सहोपविष्टः। महाबाहुः रामः, लक्ष्मणेन सह, शशाङ्क इव कलङ्कयुक्तः शोभनः, विविधैः संवादैः कालयापनं चकार।