पुष्पैः सम्यक् उपहृत्य शान्तिकर्म विधिवत् कृत्वा, लक्ष्मणः रामाय तं स्वकृतं आश्रमं दर्शयामास। तं लक्ष्मणेन निर्मितं शोभनं आश्रमं दृष्ट्वा, राघवः सीतया सह पत्रशालायां परमं हर्षं अनुभूतवान्। ततः परमप्रीतः रामः लक्ष्मणं उभाभ्यां बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, स्नेहपूर्णं सान्त्वनं वचनं उवाच— "धर्मज्ञ लक्ष्मण, त्वया कृतं महत् कर्म मया प्रीतं। अतः कारणात् एषः आलिङ्गनं ते दत्तम्। अन्योन्यवेद्यः कृतज्ञः धर्मविद् पुत्रः यथा त्वं, तथा मे पितरः नासीत्।" इत्युक्त्वा राघवः लक्ष्मणं प्रति, समृद्धिवर्धनः स तस्मिन् फलदायिनि स्थले सुखेन स्थितवान्। तत्र धर्मात्मा रामः सीता लक्ष्मणाभ्यां सहितः स्वर्गे देवः इव किञ्चित्कालं सुखेन निवसन्। ततः श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे, अरण्यकाण्डे, षोडशः सर्गः आरभ्यते। रघुनन्दनः पञ्चवटीं प्रति गच्छन्, महाकायं बलिष्ठं गृध्रं पथि ददर्श। तं वनवासिनं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणः च तं पक्षिरूपेण राक्षसत्वे सन्देहं कृत्वा, "कः त्वम्?" इति पप्रच्छतुः। स गृध्रः मधुरं स्निग्धं च वचनं प्रयुक्त्वा, तयोः प्रियं कर्तुं, "मम पुत्रौ, अहं तव पितुः मित्रं विद्धि," इति उवाच। पितुः मित्रं ज्ञात्वा, राघवः तं सत्कारं कृत्वा, तस्य वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचनं श्रुत्वा, द्विजः स्वस्य उत्पत्तिं सर्वेषां प्राणिनां मूलं कथयामास। "बलिन् राघव, आदौ कर्दमः, ततः विकृतः, शेषः, समश्रयः, बहुपुत्रः शक्तिमान्। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, क्रतुः महाबलः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेता, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अपरा, अरिष्टनेमिः, कश्यपः च तेजस्वी अन्तिमः।" "दक्षः प्रजापतिः षष्टिं कन्याः प्रसिद्धाः उत्पादितवान्। तासु कश्यपः अष्टौ तन्वीः स्वीकृतवान्— अदिति, दिति, दनु, कालका, ताम्रः, क्रोधवसा, मनुः, अनला। ताभ्यः सन्तुष्टः कश्यपः पुनः उवाच— 'अदिति, दिति, दनु, कालका च, अन्याः च, युष्माभिः त्रैलोक्यस्य अधिपतयः पुत्राः भविष्यन्ति।' अदितेः मनसः पुत्राः त्रयस्त्रिंशद् देवाः, आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ। दितेः पुत्राः प्रसिद्धाः दैत्याः।" "नरकः, कालकः, कालका, क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्री, शुकी— ताम्रायाः पञ्च कन्याः। क्रौञ्ची उल्लूकान्, भासी बकान्, श्येनी गृध्रान्, श्येनान्, धृतराष्ट्री हंसान्, सर्वान् प्लवमान् च। सा तेजस्विनी चक्रवाकान् अपि प्रसूतवती। शुकी नतान्, नतायाः विनता कन्या।" "राम, दश पुत्राः क्रोधात् उत्पन्नाः— मृगी, मृगमन्दा, हरि, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू। मृगी सर्वमृगान्, मृगमन्दा रीक्षान्, सृमरा, चमरा अपि। भद्रमदा इरावतीं कन्यां, तस्या इरावतः महागजः जगदीश्वरः। हर्याः वानराः, तपस्विनः वानराः। शार्दूल्याः पूच्छवन्तः लङ्गूराः, व्याघ्राः।" "मातङ्ग्याः गजान्, श्वेतायाः दिग्गजः। सुरभेः रोहिणी, गन्धर्वी च। रोहिण्याः गाः, गन्धर्व्याः अश्वाः। सुरसा सर्पान्, कद्रू नागान्। मनुः कश्यपात् मनुष्यजातिं, ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः। ब्राह्मणः मुखात्, क्षत्रियः उरः, वैश्यः ऊरु, शूद्रः पादात्।" "अनला सर्ववृक्षान् फलवन्तः। विनता शुक्याः पौत्री, कद्रू सुरसायाः भगिनी। कद्रू सहस्रं सर्पान् भूमिधरान्, विनता द्वौ पुत्रौ— गरुडः, अरुणः। अरुणात् अहं जातः, सम्पातिः ज्येष्ठः। श्येनीपुत्रः जटायुः अहं, राम, मित्रं तव पितुः।" इत्येवम्, जटायुः स्ववंशं रामाय निवेद्य, स्नेहपूर्वं तं सत्कारं प्राप्तवान्।