ततः राजा दशरथः कौशिकं प्रति ससैन्यं चतुर्विधं सह गृहीत्वा रामं सह मया नयिष्यामि, इति प्राह। अहं षष्टिसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवितवान्, स च रामः महता प्रयत्नेन लब्धः—मम चतुर्णां पुत्राणां मध्ये तस्मिन्सर्वाधिकं स्नेहमस्ति, अतः त्वं रामं न नयः। स रामः ज्येष्ठः धर्मशीलः च, तं न नयेतुमर्हसि। के ते राक्षसाः? कस्याः पुत्राः? किम् बलं तेषां? के च ते? केन संरक्ष्यन्ते? कथं वा रामः तान् राक्षसान् प्रतियुञ्जीत? स्वबलैः वा मायया युक्तैः वा युद्धे तान् प्रतियुञ्जीयां? सर्वं मे ब्रूहि, भगवन्, युद्धे कथं तान् प्रतिषेधयामि। दुष्टचेतसां प्रति दृढतया स्थितव्यम्, राक्षसाश्च बलदर्पिता इति मया श्रुतम्। एवं उक्ते महर्षिः विश्वामित्रः वाक्यमुवाच—राक्षसः कश्चित् रावणः नाम, पौलस्त्यवंशसम्भूतः, ब्रह्मणा वरदः, त्रैलोक्ये महद् उपद्रवम् करोति। सः अतिबलवान् महाबलश्च, बहुभिः राक्षसैः परिवृतः, स एव राक्षसानां स्वामी इति श्रूयते। सः वैश्रवणस्य भ्राता, विश्व्रसः ऋषेः पुत्रः च। सः स्वयम् यज्ञविघ्नं न करोति, महाबलिनौ राक्षसौ—मारीचः च सुभाहुः च—तयोः प्रेरणया यज्ञविघ्नाय नियोजितौ। तस्मात् धर्मज्ञ, मम पुत्रे दयां कुरु। अहं दुर्भाग्यवान्, त्वं च मम देवतुल्यः। देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, पक्षिणः, सर्पाः च रावणं न सहन्ते, मानवाः तु कुतः युद्धे तं प्रतियुञ्जीरन्? रावणः युद्धे महाबलिनां बलं हरति, तस्मात् अहं तं वा तस्य सैन्यं वा न युद्धे प्रतिषेधयितुं समर्थः। स्वबलं वा पुत्रैः सह वा, न कदापि तं अमरसमं युद्धविशारदं युद्धे प्रतिषेधयितुं शक्नोमि। ब्राह्मण, अहं न कन्यकुमारं पुत्रं दास्यामि, न च बालकं दास्यामि, यद्यपि मम द्वौ पुत्रौ सुन्दोपसुन्दयोः समौ युद्धे। ये तु मारीचसुभाहू यज्ञविघ्नौ, तौ महाबलिनौ, प्रशिक्षितौ, न दास्यामि पुत्रम्। मित्रैः सहायैः वा अहं स्वयम् तयोः एकं युद्धे गच्छेयम्, अथवा त्वां बन्धुभिः सह याचिष्ये। एवं राज्ञः वाक्यं श्रुत्वा द्विजश्रेष्ठस्य, महर्षेः कौशिकपुत्रस्य महद् कोपः अभवत्। स यथा यज्ञाग्निः हविषा दीप्यते, एवं महर्षेः कोपाग्निः प्रजज्वाल। एषा वै श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना काव्ये बाळकाण्डे एकविंशतितमः सर्गः शृणु। राज्ञः तानि वात्सल्यगद्गदानी वचनानि श्रुत्वा, कौशिकऋषिः कोपसंरक्तः प्रत्युवाच—पूर्वं प्रतिज्ञातं वचनं त्यक्तुं इच्छसि, एषा प्रतिज्ञापरित्यागः रघुकुलस्य न शोभनः, न चास्य कुलस्य। यदि एषा ते मतिः, राजन्, यथा आगतः तथा गमिष्यामि; ककुत्स्थनन्दन, त्वं सुखी भूयाः, कीर्तिमांश्च, यद्यपि प्रतिज्ञां भङ्क्त्वा। विश्वामित्रस्य क्रोधेन संस्तब्धस्य, समग्रं जगत् कम्पितम्, देवेषु च भीरुत्वं समजायत। तदा वसिष्ठो महर्षिः, स्थितधीरः धर्मात्मा, तं राजानमुवाच— इक्ष्वाकुवंशसम्भूतो धर्मस्य साक्षात् मूर्तिरिव, स्थिरधीरः, धर्मात्मा, यशस्वी च; धर्मं न परित्यजेत्। राघवः त्रिषु लोकेषु धर्मनिष्ठः प्रसिद्धः; स्वधर्मे स्थितः भव, अधर्मं मा कुरु। यः प्रतिज्ञाय 'करिष्यामि' इति, तं कर्तुं न शक्नोति, सः पुण्यस्य नाशं प्राप्नोति; अतः रामं प्रेषय। अस्त्रविद्यायां कुशलो वा अकुशलो वा, राक्षसाः तं न हिंस्युः, कौशिकपुत्रेण संरक्षितः अमृतवत् वह्निना। सः धर्मः साक्षात्, वीर्ये श्रेष्ठः, ज्ञानसम्पन्नः, तपसि पूर्णनिष्ठः। स एव त्रिषु लोकेषु चराचराणां सर्वास्त्रविद्यायाः वेत्ता, अन्यः कश्चन न जानाति, न च भविष्यति। न देवा, न ऋषयः, न अमराः, न राक्षसाः, न गन्धर्वयक्षकिन्नरनागाः जानन्ति तानि अस्त्राणि। सर्वाण्यस्त्राणि, येषां पुत्राः धर्मिष्ठतमाः, पुरा कृत्स्नश्वेन कौशिकाय दत्तानि। कृत्स्नश्वस्य पुत्राः प्रजापतेः कन्याभ्यां जाताः, विविधरूपिणः, महाबलिनः, तेजस्विनः, विजयप्रदाः। जयायाः सुप्रभायाः च, दक्षकन्यायाः, शतं दीप्तिमन्ति अस्त्रशस्त्राणि अभवन्। जयायाः वरदानात् पञ्चाशत् पुत्राः, अपरिमितबलिनः, असुरसेनानां नाशाय अभवन्। सुप्रभायाः अपि पञ्चाशत् पुत्राः, घोराः, दुर्जयाः, 'निघ्नाः' नाम, महाबलिनः, दुष्प्रधर्षणाः। कौशिकपुत्रः सर्वाण्येतानि अस्त्राणि वेत्ति, धर्मज्ञः, नवीनानि अपि सृजितुं समर्थः। सः धर्मज्ञः, महात्मा, राघव, तस्मै न किञ्चित् भूतं वा भविष्यद् वा अज्ञातम्। एवं शक्तियुक्तः, तेजस्वी, विश्वामित्रो महायशाः, राजन्, रामस्य गमनार्थे सन्देहं मा कुरु। ऋषिवचनं श्रुत्वा, रघुवंशश्रेष्ठः राजा, मनः प्रशान्तम्, हृष्टः अभवत्; सः कीर्तिमान् राजा हर्षेण रामस्य कौशिकपुत्रसहितं गमनम् हृदि अनुमेने।