ततः श्रीलक्ष्मणः कृतस्नानः पुण्यतीरे गोदावर्याः, सुमनोहराणि पद्मानि संचित्य, तृप्तमानसः पुनः आश्रमं प्रतिनिवर्तितवान्। स पुष्पैः सम्यगर्हितैः पूजां कृत्वा, शान्तिकार्याणि विधिवत् सम्पाद्य, स्वयम् निर्मितं तं रम्याश्रमं रामाय प्रदर्शितवान्। लक्ष्मणकृतं तं सुरम्यं कुटीरं दृष्ट्वा, राघवः सीतया सह तत्र पत्रशालायां परमं हर्षं प्राप। स तु परमप्रहृष्टः, लक्ष्मणं बाहुभ्यां समालिङ्ग्य, स्नेहपूर्णं मधुरं वचनं प्राह— "महदिदं कर्म त्वया कृतं, लक्ष्मण, अतः अहं त्वां समालिङ्ग्य सन्तुष्टोऽस्मि। अन्योऽपि जनः परवेदनाविद् कृतज्ञः धर्मज्ञश्च यथा त्वं, तथा मम पितरः न लब्धवान्।" इत्येवं लक्ष्मणं सम्बोध्य, राघवः सुभगस्थले सुखेन वसति स्म। तत्र किञ्चित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च सहितः स्वर्गस्थ इव देवः सुखमवासत्। एवमस्ति, शृणु पुण्यश्लोके वाल्मीकि-रामायणे अरण्यकाण्डे षोडशः सर्गः। ततः रघुनन्दनः पञ्चवटीं प्रति गच्छन्, महाकायं बलवन्तं गृध्रं दृष्टवान्। तम् अरण्ये स्थितमवलोक्य, श्रीरामलक्ष्मणौ तं पक्षिरूपिणं राक्षसमिति मन्यन्तौ, पप्रच्छतुः— "कः त्वम्?" इति। तदा स सुमधुरया स्निग्धया च वाचा तौ सान्त्वयन् उवाच— "वत्स, अहं तव पितुः सखा, इति विद्धि।" पितुः सखेत्येव तं ज्ञात्वा, राघवः तं सत्कृत्य, तस्य वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वाक्यं श्रुत्वा, द्विजातिरसौ स्ववंशं सृष्टिक्रमं च कथयामास। "हे महाबाहो राघव! प्राचीनकाले सृष्ट्यादौ ये प्रजापतयः, तान् सर्वान् क्रमशः शृणु। कर्दमः प्रथमः, ततो विकृतः, ततोऽन्ये शेषः, संस्रयः, बहुपुत्रः च शक्तिमान्। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, क्रतुः महाबलः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अपरा, अरिष्टनेमिः च, कश्यपः च महातेजाः अन्त्यः अभवत्।" "स्मर्यते दक्षप्रजापतेः षष्टिः कन्याः अभवन्, सर्वाः प्रसिद्धयः। तासु कश्यपः अष्टौ तन्वीः कन्याः जग्राह— अदिति, दिति, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवशा, मनुः, अनला। ताभ्यः सन्तुष्टः कश्यपः पुनरुवाच— 'युष्माभिः मम समाः त्रैलोक्यनाथाः पुत्रा भविष्यन्ति।' अदित्या, दित्या, दनुः, कालका च, मनसाप्युत्पन्नाः। अदित्याः त्रयस्त्रिंशद्देवा अभवन्, दितेः ख्याताः दैत्याः।" "नरकः कालकः कालका च, तदा ताम्रायाः पञ्च कन्याः— क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च। ताम्रायाः एता विश्वविख्याताः पञ्च कन्याः। क्रौञ्च्या उलूकाः, भास्या बकाः जाताः। श्येन्याः श्येनाः, बलवन्तः गृध्राः; धृतराष्ट्र्याः हंसाः, सर्वे च बकाः। सा धृतराष्ट्र्यपि चक्रवाकानपि अपादयत्; शुक्या नता जाता, नतायाः विनता कन्या।" "तस्याः कोपसमुत्थिताः दश पुत्राः अभवन्— मृगी, मृगमन्दा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। हे नरश्रेष्ठ! मृग्या सर्वे मृगाः जाताः; मृगमन्दायाः भल्लूकाः, सृमरा चमरा च। भद्रमदायाः इरावती नाम कन्या, तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजपतिः।" "हर्याः कपयः, वानराश्च; शार्दूल्याः वानराः, व्याघ्राश्च। मातङ्ग्याः गजानां सन्ततिः, श्वेतायाः दिग्गजः। सुरभ्याः द्वे कन्ये— रोहिणी, गन्धर्वी च। रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः अश्वाः; सुरसाया नागाः, कद्र्वाः अपि नागाः।" "मनुः महात्मना कश्यपेन मानवाः उत्पादिताः— ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःप्रदेशात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादात् जाताः इति श्रुतिः। अनलायाः सर्वे पुण्यफलद्रुमाः अभवन्। शुक्याः पौत्री विनता, सुरसायाः भगिनी कद्रू। कद्र्वाः सहस्रं नागानां, विनतायाः द्वौ पुत्रौ— गरुडः अरुणश्च।" एवं स महाबलः गृध्रः स्ववंशं रामलक्ष्मणाभ्यां सम्यगाख्यात।