सा अपि सर्वाणि धर्मफलानि वृक्षजातानि चापि निर्वपुष्कलानि समुत्पादयत्। विनता च शुकी च तस्या नप्त्र्यौ, कद्रूः सुरसा च तस्याः स्वसा इति स्मृताः। कद्रूः सहस्रं नागानां जनयामास, पृथिवीपत्। विनतायाः तु द्वौ पुत्रौ जातौ—गरुडः च अरुणः च। अरुणात् अहम् उत्पन्नः, मम ज्येष्ठभ्राता सम्पातिः। मां श्येनीपुत्रं जटायुम् विद्धि, रिपुसूदन। यदि इच्छसि, अहम् तव अत्र सहचरः भविष्यामि; एष हि घनः वनः मृग-राक्षसैः सेवितः। यदा त्वं लक्ष्मणः च विहरिष्यथः, अहम् सीतां रक्षिष्यामि, वत्स। राघवः तु जटायुम् आदरात् अभ्यनन्दत्, हर्षेण आलिङ्ग्य प्रणम्य च। सः हि पितुः मुखात् पुनःपुनः तस्य मैत्रीं शुश्राव। ततः महाबलाय तस्मै पक्षिराजाय मैथिलीं सीतां समर्प्य, रामः लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं प्रति जगाम, शत्रून् दग्धुम् इव अग्निः पतङ्गान्। शृणु पुण्यश्लोकस्य वाल्मीकीयस्य रामायणस्य अरण्यकाण्डे पञ्चदशः सर्गः। ततः रामः लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं प्राप, या बहुशः सर्पमृगसंयुक्ता। सः तेजस्वी भ्रातरम् इदं वचनम् अब्रवीत्—यथा मुनिना निर्दिष्टं स्थानम् आगतम्; एषा पञ्चवटी, सौम्य, पुष्पितवृक्षसमृद्धा। त्वं वनविद्याम् अनुतिष्ठसि, सर्वतः निरीक्षस्व—कत्र वयम् आश्रमं स्थापयेम? यत्र वैदेही त्वं च अहम् च रमेमहि, जलाश्रयसमिपे च। यत्र वनं रमणीयं, जलं मनोहरं, समिपे च दारु-पुष्प-कुश-अपि जलं। एवं रामेण उक्तः लक्ष्मणः, कृताञ्जलिः सीतासमीपे काकुत्स्थं प्रत्युवाच—काकुत्स्थ, अहम् तव अधीनः, शतवर्षमपि अत्र स्थित्वा; किंतु त्वं यत्र इच्छसि, तत्र आश्रमं स्वयम् निर्मिमानि। लक्ष्मणस्य वचनेन प्रमुदितः श्रीरामः विचार्य सर्वगुणसम्पन्नं स्थानं चयनम् अकरोत्। सः तं रमणीयं देशम् उपगम्य, लक्ष्मणस्य करं गृहीत्वा तम् अब्रवीत्—एष समभूमिः, शोभनः, पुष्पितवृक्षैः आच्छादितः; अत्र, सौम्य, त्वया सम्यक् आश्रमः निर्मीयताम्। समीपे सुरभिप्रभं पद्मिनीं सरः, सूर्यसंकाशं, विकचपद्मशोभितम्। मुनिना अगस्त्येन निर्दिष्टा रम्या गोदावरी अपि अत्र, पुष्पितवृक्षपरिवृता। हंसक्रौञ्चसमाकीर्णा, चक्रवाकशोभिता, नातिदूरा न च समीपा, हरिणगणसेविता च। रमणीयाः गिरयः दृश्यन्ते, उन्नताः, गुहासम्पन्नाः, मयूरनादिताः, पुष्पितवृक्षच्छादिताः च। तेषां शाल-ताल-तमाल-खर्जूर-कण्टक-निवार-तिनिश-पुन्नागादिवृक्षैः शोभा वर्धते। आम्र-अशोक-तिलक-केतक-चम्पक-वृक्षैः, पुष्पितलता-गुल्मैः च अपि आच्छादितम्। रथ-चन्दन-निप-पर्णस-लकुच-वृक्षैः, धव-अश्वकर्ण-खदिर-शमी-किंशुक-पाटलैः च शोभितम्। एष पुण्यः रम्यः बहुमृगपक्षिसंयुक्तः देशः, सौमित्रे, अत्र वयं पक्षिणा सह वत्स्यामः। एवं रामेण उक्तः लक्ष्मणः, रिपुसूदनः, महाबलः, शीघ्रं भ्रातुः आश्रमम् अकारयत्। तत्र सः विस्तीर्णं पर्णशालाम् अकार्षीत्, दृढमृद्भूमिम्, दीर्घयष्टिभिः सुस्थिताम्, वेणुवैचित्र्ययुक्ताम्। शमीपत्राणि प्रसार्य, दृढं बद्ध्वा, कुश-कास-नल-पर्णैः सम्यक् आच्छादिताम्। सुखकुञ्जरं समीकृत्य, राघवस्य कृते उत्तमां रम्यां च पर्णशालां निर्मितवान्। ततः लक्ष्मणः, तेजस्वी, गोदावरीं गत्वा, स्नात्वा, पद्मानि समाहृत्य, तृप्तः पुनः आगतः। सः पुष्पार्घ्यं कृत्वा, शान्तिकर्म च विधिवत् सम्पन्न्य, रामाय निर्मितां पर्णशालां दर्शयामास। लक्ष्मणेन निर्मितां तां रम्यां पर्णशालां दृष्ट्वा, राघवः सीतया सह परमानन्दं प्राप। ततो हृष्टः, लक्ष्मणं बाहुभ्यां समालिङ्ग्य, स्नेहपूर्णं वचनम् उवाच—त्वया कृतं महत् कर्म मया प्रीतः अस्मि, अतः एषः आलिङ्गनः तुभ्यम्। लक्ष्मण, यो परवेदनाविद्, कृतज्ञः, धर्मज्ञः—एवं पुत्रः मम पितुः नासीत्। इत्युक्त्वा लक्ष्मणं राघवः, श्रीवृद्धिकरः, तस्मिन् फलकुसुमे रम्ये स्थले सुखेन निवसन् आसीत्। किञ्चित्कालं धर्मात्मा, सीतालक्ष्मणसंयुक्तः, स्वर्गे देव इव, तत्र वासमकरोत्। शृणु पुण्यश्लोकस्य वाल्मीकीयस्य रामायणस्य अरण्यकाण्डे षोडशः सर्गः। ततो रघुनन्दनः पञ्चवटीं प्रति गच्छन्, महाकायं भीमबलसम्पन्नं गृध्रं दृष्टवान्। तं वनवासिनं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणः च तम् राक्षसं पक्षिरूपिणं इति मेनि्याताम्, पप्रच्छतुः—‘कः त्वम् इति?