श्वेनी महाबलिनः श्येनान् गृध्रांश्च प्रसूतवती। धृतराष्ट्र्याः पुत्राः हंसाः सर्वे च कलहंसाः अभवन्। सा च, सौभाग्यशालिनि राम, चक्रवाकान् अपि प्रसूतवती। शुकी नतां प्रसूतवती, नतायाः पुत्री विनता अभवद्। क्रोधवशा, हे राम, स्वयम् दश पुत्रान् प्रसूतवती—मृगी, मृगमण्डा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च शुभलक्षणा। मृगी सर्वाणि मृगजातानि प्रसूतवती, नरश्रेष्ठ; मृगमण्डायाः पुत्राः ऋक्षाः, सृमरा: चमराः च। ततः भद्रमदा इरावती नाम्ना कन्यां प्रसूतवती; तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः जगदीश्वरः अभवत्। हरीः पुत्राः कपयः तपस्विनः अभवन्; शार्दूली गोलाङ्गूलान् तथा व्याघ्रशावकान् अपि प्रसूतवती। मातङ्ग्याः पुत्राः गजाः अभवन्, नरश्रेष्ठ; श्वेता, ककुत्स्थवंशज, दिशागजं प्रसूतवती। ततः, हे राम, सुरभेः द्वे कन्ये उत्पन्ने—रोहिणी शुभलक्षणा, गन्धर्वी च सर्वेषु प्रसिद्धा। रोहिण्याः पुत्राः गाः, गन्धर्व्याः अश्वाः शीघ्रगामिनः अभवन्। सुरसा सर्पान् प्रसूतवती, कद्रू नागान्, हे राम। मनुः महर्षेः कश्यपात् मानवजातिं उत्पादितवान्—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च, नरश्रेष्ठ। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःस्थात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादात् उत्पन्नाः इति शास्त्रे निर्दिष्टम्। सा च सर्वाणि पुण्यफलानि वृक्षजातानि, अग्निहीनानि अपि, उत्पादितवती। विनता शुकी च पौत्र्ये, कद्रू सुरसा च भगिन्यः। कद्रू सहस्रं सर्पान् प्रसूतवती, भूमिभृत्; विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणः च। अरुणात् अहम् जातः, मम ज्येष्ठः सम्पातिः; श्वेनीपुत्रः जटायुः अहम्, शत्रुनिग्रहे राम। यदि इच्छसि, अहम् तव सहचरः भविष्यामि; एष घनवनं पशुभिर् राक्षसैः च सेवितम्। यदा त्वं लक्ष्मणः च दूरस्थौ भविष्यथः, अहम् सीतां रक्षिष्यामि, वत्स। राघवः जटायुम् आदर्य, हर्षेण आलिङ्ग्य, नमस्कृतवान्; पितुः मुखात् तस्य मित्रभावः बहुशः श्रुतः। ततः मैथिलीं सीतां तं महाविहगं समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं गच्छन्, शत्रून् दग्धुम् अग्निवत् उत्सुकः अभवत्। शृणु वै सर्गं पञ्चदशं वाल्मीकि-रामायणस्य आरण्यकाण्डे। ततः पञ्चवटीं प्राप्त्वा, सर्पमृगसमृद्धां, रामः तेजस्वी भ्रातृ लक्ष्मणं संबोधितवान्। यथा ऋषिः उक्तवान्, एवं आगम्य, एषा पञ्चवटी, सौम्य, पुष्पितवनस्य प्रदेशः। सर्वं परितः पश्य, त्वं वनविद्; कुत्र आश्रमस्थानं भवेत् इति मन्यसे? तत्र यत्र सीता, त्वं, अहम् च रमेमहि, जलसमीपस्थं स्थानं चिन्तय। यत्र वनं रम्यं, जलं प्रियं, दारु-पुष्प-दर्भ-जलं च समीपस्थं। रामस्य वचनात् लक्ष्मणः, अञ्जलिं कृत्वा, सीता-सन्निधौ ककुत्स्थं प्रत्युवाच। हे ककुत्स्थ, अहम् तव अधीनः, शतवर्षं अपि स्थास्यामि; किंतु यत्र प्रियं स्थानं, तत्र आश्रमं स्वयम् निर्मातुम् आज्ञापय। लक्ष्मणस्य वचनेन रामः हृष्टः, मनसा सर्वगुणयुक्तं स्थानं विचिन्त्य, तत्र रम्यं आश्रमस्थानं गत्वा, लक्ष्मणं हस्तेन गृहीत्वा, वदति स्म। एष भूमिः समा, शोभना, पुष्पितवृक्षैः आवृता; अत्र सौम्य, आश्रमं यथायोग्यं निर्मातव्यं। समीपे सुन्दरं पद्मसरः, सुरभि, सूर्यप्रभं, पुष्पितपद्मैः शोभितम्। यथा ऋषिः अगस्त्यः शुद्धात्मा उक्तवान्, एषा रम्या गोदावरी, पुष्पितवृक्षैः आवृता। हंसक्रौञ्चैः पूर्णा, चक्रवाकैः शोभिता, न अतीव दूरं, न च समीपं, मृगगणैः सेविता। रम्याः गिरयः दृश्यन्ते, उच्चाः, गुहासम्पन्नाः, मयूरनिनादैः गुञ्जिताः, पुष्पितवृक्षैः आवृता। ताः साल-पलाश-तमाल-खर्जूर-कण्टक-निवार-तिनिश-पुण्णाग-वृक्षैः शोभिताः। आम्र-अशोक-तिलक-कैतक-चम्पक-वृक्षैः, पुष्पितलता-गुल्मैः च आवृताः। रथ-चन्दन-निप-पर्णस-लाकुच-वृक्षैः, धाव-श्ववर्ण-खदिर-शमी-किंशुक-पाटल-वृक्षैः च शोभिताः। एष पुण्यः, रम्यः, पशुपक्षिसम्पन्नः प्रदेशः; अत्र सौमित्रे, वयं विहगेन सह निवसामः। रामस्य वचनात् लक्ष्मणः, शत्रुनाशनः, महाबलः, शीघ्रं भ्रातृस्यान आश्रमं निर्मितवान्। तत्र विस्तीर्णं पत्रशालां, दृढमृत्तलां, दीर्घकाष्ठैः सुस्थिरां, बांसैः सुशोभितां निर्मितवान्। शामीशाखाः प्रसार्य, दृढं बद्ध्वा, कुश-कास-तृण-पत्रैः च शालां सम्यक् आवृतवान्।