अथ कश्यपस्य पत्न्यः अदितिर्दितिर्दनुश्च, हे राम, त्वत्तुल्यान् त्रैलोक्याधिपतीन् पुत्रान् प्रासूयुः। अदित्या वसवो रुद्राश्चाश्विनौ च शत्रुतापन, दितेः ख्याताः दैत्याः पुत्राः जाताः। तेषां कृते पूर्वं वनेन सागरैश्च समाच्छन्ना भूमिरासीदिति स्म। दनुश्च शत्रुनाशिनमश्वग्रीवमेकं पुत्रं प्रासूत। नरकः कालकश्च तथा कालकाः अपि अभवन्। तत्र क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च जाताः। ताम्रा नाम पत्न्यः पञ्च कन्याः लोकप्रसिद्धाः अपत्यरूपेण प्रासूत। क्रौञ्च्याः उलूकाः, भास्याः भासा जाताः। श्येनी श्येनान् गृध्रांश्च महाबलान् अपत्यरूपेण प्रासूत। धृतराष्ट्र्याः हंसाः सर्वे च कलहंसाः अपि अभवन्। सा च चक्रवाकानपि प्रासूत, हे सौम्य। शुक्याः नटा जाता, नटायाः कन्या विनता अभवत्। क्रोधवशा, हे राम, स्वयमेव दश पुत्रान् अपत्यरूपेण प्रासूत—मृगी, मृगमण्डा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। मृग्याः सर्वे मृगाः, मृगमण्डायाः ऋक्षाः, सृमरा: च चमरा: अपि जाताः। ततो भद्रमदा इरावतीं नाम कन्यां प्रासूत; तस्या: पुत्रः ऐरावतः महान् गजेन्द्रः अभवत्। हरीनाम्नः अपत्यानि वानराः तपस्विनः अभवन्। शार्दूल्याः गोलाङ्गूलाः व्याघ्रशावकाः च जाताः। मातङ्ग्याः गजान्, हे नरश्रेष्ठ, श्वेतायाः दिशां गजः जातः। ततः, हे राम, सुरभ्याः द्वे कन्ये अभवताम्—रोहिणी शुभलक्षणा, गन्धर्वी च सर्वत्र प्रसिद्धा। रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः वेगेन धावमानाः अश्वाः जाताः। सुरसाया: सर्पाः, कद्रवः नागाः अपि अभवन्, हे राम। मनुः महर्षिकश्यपात् मानवजातिं ससर्ज—ब्राह्मणान्, क्षत्रियान्, वैश्यान्, शूद्रांश्च, हे नरश्रेष्ठ। ब्राह्मणाः तस्य मुखात्, क्षत्रियाः उरःस्थलात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादयोः जाताः इति श्रुति: वदति। सा च सर्वाणि पुण्यफलानि वृक्षान्, अग्निहीनानपि, अपत्यरूपेण प्रासूत। विनता शुकी च पौत्र्यौ, कद्रू सुरसा च भगिन्यौ। कद्रू सहस्रं सर्पाणां प्रासूत, हे पृथिवीधर। विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः अरुणश्च। अरुणात् अहं जातः, मम ज्येष्ठः भ्राता सम्पातिः। मां श्येनीपुत्रं जटायुम् विद्धि, हे रिपुसूदन। यदि इच्छसि, अहं तव अत्र सखाभविष्यामि; एष घनवनः पशुराक्षससेवितः। यदा त्वं लक्ष्मणश्च गच्छथः, अहं सीतां रक्षिष्यामि, हे वत्स। राघवः जटायुम् सम्मान्य, हर्षेण आलिङ्ग्य, प्रणम्य च, पितुः मुखात् तस्य सख्यस्य श्रवणात् तं स्मरत्। ततः मैथिलीं सीतां तस्मै महावये समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पंचवटीं प्रति प्रस्थितः, शत्रून् दग्धुमिव ज्वलनः पतङ्गान्। शृणु पुण्ये वाल्मीकीये रामायणे, आरण्यकाण्डे, पञ्चदशसर्गः। ततः पंचवटीं प्राप्तः, सर्पमृगसंकीर्णां, रामः तेजस्वी भ्रातरं लक्ष्मणं संबोधितवान्। यथा मुनिना निर्दिष्टं तद्वनं प्राप्तम्; एषा पंचवटी, सुमधुरपुष्पिता। त्वं वनविद्, सर्वतो दृष्टिं प्रसारय, कुत्र तत्र आश्रमः कर्तव्यः इति मन्यसे? यत्र वयम्—वैदेही, त्वं, अहं च—रमेमहि, जलाश्रयः समीपे च। यत्र वनं रम्यं, जलं मनोहरं, समीदः पुष्पाणि कुशा जलं च समीपे स्युः। एवं उक्तः रामेण लक्ष्मणः अञ्जलिं कृत्वा सीतायाः सन्निधौ काकुत्स्थं प्रत्युवाच—"हे काकुत्स्थ, अहं त्वत्तः अनुगतः, शतवर्षं अपि स्थीयेत; किंतु त्वं यत्र वदसि, तत्र स्वयमेव आश्रमं निर्मास्यामि।" लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा तुष्टः श्रीरामः, सर्वगुणसम्पन्नं देशं चिन्तयित्वा, तं रमणीयं आश्रमस्थानं गत्वा, लक्ष्मणस्य हस्तं गृहीत्वा, तमुवाच—"एषा समता रम्या, पुष्पितवृक्षैः आच्छन्ना। अत्र, सौम्य, यथायोग्यं आश्रमं निर्मास्यसि। समीपे रमणीयः पद्मिनी, सुरभिः, सूर्यसङ्काशः, पुष्पितपद्मैः शोभितः।" "यथा मुनिः अगस्त्यः, विशुद्धात्मा, वर्णितवान्, एषा शोभना गोदावरी, पुष्पितवृक्षैः परिवृता। हंसक्रौञ्चसमाकीर्णा, चक्रवाकैः शोभिता, न च दूरस्थिता, न च निकटवती, मृगगणसेविता। रम्याः शिखरिणः दृश्यन्ते, उन्नताः गुहासमृद्धाः, मयूरनादिताः, पुष्पितवृक्षैः आच्छन्नाः।" "सालतालतमालखर्जूरकटफलैः, निवारतिनिशपुण्नागैश्च शोभिता। आम्राशोकतिलककेतकचम्पकैः, पुष्पितलता विविधाः अपि तत्र दृश्यन्ते।