एकदा, राघवः रामः, युद्धे प्रगृह्य धनुर्विधानं, यथासमर्थं रात्रिदेवतानां प्रति युद्धं करिष्यामि, इति प्रतिज्ञां कृत्वा, एकस्मिन् महायुद्धे तस्य रक्षां करिष्यामि। यावत् जीवामि, तावत् अहं युद्धे स्थास्यामि। तत्र कस्याऽपि मनःपुत्रस्य प्रतिज्ञा न विघ्नितुं, अहं तत्र गमिष्यामि, रामं मा गृहीत। सः बालकः, ज्ञानविनाशकः, बलम् अपि न जानाति, न च युद्धकौशलम्। राक्षसैः युद्धं कर्तुं सः न योग्यः, यः राक्षसाः कपटेन युद्धं कुर्वन्ति। रामात् वियोगं न सहिष्यामि, एकस्मिन् क्षणं अपि। हे महर्षे, यदि भवान् राघवं गृहीतुम् इच्छति, तर्हि तं सह मम चतुर्षु सेनासु गन्तुं ददातु। अहं षष्टिसहस्राणि वर्षाणि जीवामि। सः अत्यधिकसंकटेन प्राप्तः, तं न गृहीतुम् अर्हसि। मम चतुर्षु पुत्रेषु, तस्मिन् प्रति मम प्रेम सर्वश्रेष्ठम्। रामः धर्मेण प्रथितः, कस्य राक्षसाणां सामर्थ्यम् अस्ति, कस्य सन्तः, के च ते? कथमस्ति तेषां सामर्थ्यम्, के च तान् रक्षन्ति, हे महर्षे? किमर्थं रामः तान् राक्षसान् प्रति युद्धं कर्तुं योग्यः? अहं, मम स्वबलैः वा कपटयोधैः, तान् राक्षसान् प्रतिविमुञ्चेयम्, हे पूज्यः? सर्वं कथय, कथं युद्धे तान् प्रतिकर्तुं योग्यः? दुष्टवृत्तीनां प्रति स्थिरं भवितव्यं, यः राक्षसाः स्वबलस्य गर्वेण अत्यधिकं गर्विताः सन्ति। एषः राक्षसः रावणः, पौलस्त्यवंशजः अस्ति, ब्रह्मणा वरं प्राप्य, त्रीणां लोकानां अत्यधिकं दुःखं ददाति। सः महाबलं, राक्षसैः परिवृतः अस्ति। रावणः राक्षसाणां अधिपतिः इति कथ्यते। सः वैश्रवणस्य भ्राता, ऋषिः विश्वरथस्य पुत्रः अस्ति। किन्तु सः स्वयम् यज्ञं न विघ्नयति, हे महाबले। सः राक्षसौ, मारीचः च सुभाहुः, यज्ञं विघ्नयितुं प्रेषिताः सन्ति। अतः, हे धर्मज्ञ, मम पुत्रस्य कृते कृपां कुरु। अहं अल्पभाग्यः, तव पूज्यः देवतावत् अस्ति। देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, पक्षिणः च नागाः रावणस्य सामर्थ्यं न सहन्ति; मनुष्याणां तु तेन युद्धं कर्तुं कियत्? युद्धे रावणः महाबलस्य बलं गृहीत्वा, तस्मात् अहं तं वा तस्य बलं न प्रतिविमुञ्चेयम्। स्वबलं सह, हे महर्षे, वा पुत्रैः सह, यः अमरः अस्ति, युद्धकौशलज्ञः च। हे ब्रह्मण, अहं मम युवा पुत्रं न दास्यामि, न च बालकं, यद्यपि मम द्वौ पुत्रौ सुन्दः च उपसुन्दः इव युद्धे समानः सन्ति। ते दुष्टाः, मारीचः च सुभाहुः, यज्ञं विघ्नयितुं शक्तिमान् च प्रशिक्षिताः; अहं मम पुत्रं न दास्यामि। मम मित्रैः सह, अहं तेषां एकं योधं युद्धं कर्तुं गमिष्यामि; अन्यथा, अहं भवान् च तव कुटुम्बान् प्रति प्रार्थिष्यामि। एवम्, राजा वाक्येषु महर्षे कुशिकस्य, महती क्रोधः प्रविष्टः, यथा अग्निः घृतसहितः यज्ञे प्रज्वलितः, तस्य महर्षेः तेजः प्रज्वलितम्। कौशिकः तस्य वाक्यान् श्रुत्वा, स्नेहेन पूरितः, क्रोधेन च भरितः, राजा प्रति प्रत्युत्तरं ददाति। यः पूर्वं प्रतिज्ञां कृत्वा, इदानीं तां त्यक्तुम् इच्छति; एषः प्रतिवर्तनं रघुवंशस्य न शोभते, न च एषः कुलस्य। यदि एषः तव निर्णयः, हे राजा, तर्हि अहं यथा आगतः, तत्र गमिष्यामि; हे ककुत्स्थ, सुखं च सम्यग्विलोकय, यद्यपि त्वं तां प्रतिज्ञां भङ्क्ति। यदा ज्ञानी विश्वामित्रः क्रोधेन ग्रस्तः, सम्पूर्णं पृथिवी कम्पितम्, देवेषु महान् भयः प्रकटितः। सम्पूर्णं जगत् भयसे ग्रस्तं दृष्ट्वा, महर्षिः वसिष्ठः, स्थिरः च धर्मात्मा, राजा प्रति वदति। हे इक्ष्वाकुवंशी, त्वं धर्मस्य अवतारः इव; स्थिरः, धर्मात्मा च, प्रसिद्धः च; त्वं धर्मं न त्यक्तुम् अर्हसि। राघवः त्रिभुवनेषु धर्मेण प्रसिद्धः अस्ति; स्वकर्मणि स्थिरं भव, यः अधर्मं न वहति। यः 'अहं करोमि' इति प्रतिज्ञां कृत्वा, यः तस्य वचः न करोति, सः स्वकर्मस्य नाशं प्राप्नोति; अतः रामं प्रेषय। कौशलज्ञः वा न, राक्षसाः तं न हन्ति, यः कुशिकस्य पुत्रः रक्षिता, यथा अमृतं आग्निना रक्षति। सः धर्मस्य अवतारः, महाबलः च, सर्वेषां ज्ञानेन प्रमुखः, तपस्यायाः प्रति पूर्णः। सः एकः एव सर्वत्र ज्ञाताः अस्ति, चलन्ति च अचलानि च जीवेषु; अन्यः कश्चित् तान् न जानाति, न च कदाचन ज्ञास्यति। न देवाः, न ऋषयः, न अमराः, न राक्षसाः, न प्रमुखाः गन्धर्वाः, यक्षाः, किन्नराः वा महानागाः तान् ज्ञातुं शक्नुवन्ति। सर्वे अस्त्राणि, यः धर्मेण पुत्राः, कदाचित् कुशिकायाः कृशाश्वेन दत्तानि, यदा सः राज्यं पालयति। ते कृशाश्वस्य पुत्राः, प्रजापतिः पुत्रीणां जाताः, विविधरूपाः, महाबलाः, प्रकाशमानाः च विजयदाताः। जयाऽ च सुप्रभा, हे दाक्षिण्यवती, शतदिव्यास्त्राणि च प्राप्य, विजयाय जन्म ददाति। जयाऽ च वरं प्राप्य, पञ्चाशत् पुत्राः, अनन्तबलवंतः, असुराणां सेनां नाशाय। एवं कथा समाप्ता।