रामः लक्ष्मणश्च महर्षेः अनुमतिं प्राप्त्वा, तस्य पादौ प्रणम्य सीतया सह पञ्चवटीमाश्रमं गतवन्तौ। राजपुत्रौ धनुष्पाणी, तूणीरबद्धौ, युद्धेऽदृढसंकल्पौ, महर्षिणा दर्शितेन मार्गेण पञ्चवटीं प्रति एकचित्तेन प्रस्थितवन्तौ। तत्र गच्छन्तौ रघुवंशस्य नन्दनः रामः महाबलिनं भीमवपुषं गृध्रं ददर्श। तं वनस्थं दृष्ट्वा श्रीरामलक्ष्मणौ तं राक्षसपक्षिणमिति मन्यमानौ पप्रच्छतुः—"कस्त्वं?" इति। स गृध्रः सौम्यैः स्निग्धैश्च वाक्यैः तौ हर्षयन्निव प्रत्युवाच—"पुत्रौ, अहं तव पितुः सखा, इति मां विद्धि।" तं पितुः सखायमिति ज्ञात्वा राघवः तं सम्यक् पूजयामास, ततो वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचनं श्रुत्वा स पक्षिराजः स्ववंशं जन्म च सर्वभूतसमुद्भवकथां न्यवेदयत्। स उवाच—"पूर्वं प्रजापतयः सृष्टाः, तान् मे शृणु राघव। प्रथमः कर्दमः, ततः विकृतः, अनन्तरं शेषः, संस्रयः, वीर्यवान् बहुपुत्रश्च। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, महाबलः क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अरिष्टनेमिः, च, अन्ते दीप्तिमान् कश्यपः।" "दक्षप्रजापतिः षष्टिं कन्याः प्रसिद्धयशस्विन्यः अजनयत्। कश्यपः तासां अष्टौ सुमध्यमाः पत्नीत्वेन जग्राह—अदिति, दिति, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवशा, मनुः, अनला च। ताभ्यः सन्तुष्टः कश्यपः उवाच—'यूयं त्रैलोक्यपतिं पुत्रं जनयिष्यथ, अदिति, दिति, दनुश्च।' अदितेः आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ च अभवन्; दितेः सुप्रसिद्धाः दैत्याः जाताः। तेषां पृथिवी वनसागरसमावृता आसीत्; दनुः अश्वग्रीवाख्यं शत्रुनाशिनं पुत्रं अजनि। नरकः, कालकः, कालकाः, क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च जाता।" "ताम्रायाः पञ्च कन्याः लोकेषु प्रसिद्धाः—क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी। क्रौञ्च्या उलूकाः, भास्या भासाः, श्येन्या श्येनाः गृध्राश्च, धृतराष्ट्र्या हंसाः कलहंसाश्च, चक्रवाकाश्च जाता। शुक्या नता, नतायाः विनता। क्रोधवशायाः दश पुत्राः—मृगी, मृगमण्डा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। मृग्या सर्वे मृगाः, मृगमण्डायाः ऋक्षाः, सृमरा चामराश्च। भद्रमदायाः इरावती नाम कन्या, तस्याः पुत्रः ऐरावतः महागजः जगन्नाथः। हर्याः वानराः तपस्विनः, शार्दूल्याः गोलाङ्गूलाः व्याघ्रशावकाः च। मातङ्ग्याः गजाः, श्वेतायाः दिशां गजः। सुरभेः रोहिणी, गन्धर्वी च कन्ये अभवताम्; रोहिण्या गावः, गन्धर्व्या हयाः शीघ्रगामिनः। सुरसायाः सर्पाः, कद्र्वाः नागाः। मनोः मनुष्याः जाताः—ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च। ब्राह्मणाः मुखात्, क्षत्रियाः उरःदेशात्, वैश्याः ऊरुभ्यः, शूद्राः पादयोः—इत्येवं श्रुतिः। सा सर्वाणि पुण्यफलानि वृक्षानप्यजनयत्। विनता, शुकी, कद्रू, सुरसा च भगिनीः। कद्र्वाः सहस्रं सर्पाणां, विनतायाः द्वौ पुत्रौ—गरुडः, अरुणश्च।" "अरुणात् अहं जातः, मम ज्येष्ठभ्राता सम्पातिः; मां श्येन्याः पुत्रं जटायुमिति विद्धि, हे रिपुसूदन। इच्छसि चेत्, अहं तव सहायः भविष्यामि; इदं घोरं वनं मृगैरसुरैश्च सेवितम्। युष्माभ्यां गच्छद्भ्यां सीतां रक्षिष्यामि, वत्स।" इत्येवमुक्ते राघवः जटायुम् आदरात् पूजयामास, सस्नेहमालिङ्ग्य प्रणम्य च, पित्रा तस्य सख्यं बहुशः श्रुत्वा। ततः सीतां मैथिलीं तस्मै महाबलिने गृध्राय समर्प्य, लक्ष्मणेन सह पञ्चवटीं प्रति अग्निरिव पतङ्गान् रिपून् दग्धुमुद्यतः प्रस्थितः। एवं पञ्चवटीं प्राप्तौ, सर्पमृगसमाकीर्णां दृष्ट्वा, दीप्ततेजाः रामः भ्रातरं लक्ष्मणं संबोधितवान्।