अथ तं महर्षिं अगस्त्यं रामः सौमित्रिणा सह समीपं गतः साश्रयमाश्रमं स्थापयित्वा पितुः वचनानुसारं धर्ममाचरन् सुखं च प्राप्नोति स्म। अगस्त्यः तु तस्य सर्वमाख्यानं तपोबलात् दशरथस्य स्नेहात् च विदित्वा, तस्य हृदि स्थितं वासकाङ्क्षां तपसा ज्ञातवान्। तस्मात् स धर्मात्मानं रामं सान्त्वयन् उवाच—“पञ्चवटीं गच्छ, सा रम्या वनभूमिः, तत्र मैथिली सुखं लप्स्यते। सा च देशः प्रशस्तः, नातिदूरे, गोडावरीतीरे, तत्र मैथिली हर्षं प्राप्स्यति। तत्र मूलफलसंपन्नं नानाविधपक्षिसंकीर्णं, रहस्यम्, पावनं, रमणीयं च स्थलं अस्ति। त्वं धर्मात्मा, रक्षायोग्यः; अत्र वसन् मुनीनपि रक्षिष्यसि। एष मधूकवनमहान् दृश्यते, वीर; तस्योत्तरं गत्वा वटवृक्षं द्रक्ष्यसि। ततः पर्वतसमीपस्थं शैलस्य न समीपं तुङ्गभूमिमारुह्य, सदा पुष्पितां पञ्चवटीं प्राप्स्यसि।” एवं अगस्त्यवचः श्रुत्वा रामः सौमित्रिणा सह तं सत्यवदं मुनिं प्रणम्य, अनुमतिं लब्ध्वा, सीतया सहितौ पञ्चवटीं प्रति जग्मतुः। धनुष्पाणी, तूणीरबद्धौ, युद्धेऽप्रमत्तौ, राजपुत्रौ तेन मुनिना निर्दिष्टेन पन्थानं पञ्चवटीं प्रति मनो निश्चित्य ययतुः। एवं चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। ततः पञ्चवटीं प्रति गच्छन् रघुवंशस्य नन्दनः महाकायं भीषणबलं गृध्रं दृष्टवान्। तं वनवासिनं दृष्ट्वा, श्रीरामलक्ष्मणौ राक्षसपक्षिरिति मन्ये, पप्रच्छतुः—“कः त्वं?” इति। स तु मधुरस्नेहपूर्वकं वचनं ब्रुवन्, “वत्सौ, अहं तव पितुः सखा,” इति प्रत्युवाच। पितुः सखेत्येव मन्यमानः रामः तं सत्कृत्य, तस्य वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचनं श्रुत्वा, स पक्षी स्ववंशं जन्म च सविशेषं आख्यात्। “पूर्वं, वीर, प्रजापतयः आसन्; तान् सर्वान् आरम्भात् कथयामि। कर्दमः प्रथमः, ततो विकृतः; शेषः, संश्रयः, बहुत्रः च। स्थानुः, मरीचिः, अत्रिः, महाबलः क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अरिष्टनेमिः, तेजस्वी कश्यपः च अन्त्यः। दक्षः षष्टिं कन्याः प्रसूतः, या प्रसिद्धयः। कश्यपः तासां अष्टौ रूपवतीः पत्नीत्वे स्वीकृत्य, अदिति, दिति, दनु, कालका, ताम्रा, क्रोधवशा, मनुः, अनला इति। ताभ्यः सन्तुष्टः कश्यपः उवाच—‘अदिति, दिति, दनु, भवत्यः त्रैलोक्यपतिं मम तुल्यं पुत्रं जनयिष्यथ।’ अदितेः आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ च, हे रिपुंसूदन; दितेः प्रसिद्धाः दैत्याः। तेषां भूमिः वनसमुद्रैः आच्छादिता आसीत्; दनुश्च अश्वग्रीवमेकं पुत्रं जनयामास, यो रिपुहन्ता। नरकः, कालकः, कालकाः च जाताः; क्रौंची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च। ताम्रायाः पञ्च कन्याः प्रसिद्धाः; क्रौंची उल्लूकान्, भासी भासान् प्रसूताः। श्येनी श्येनान् गृध्रांश्च, धृतराष्ट्रि हंसान् कलहंसांश्च प्रसूतवती। सा च चक्रवाकान् अपि प्रसूतवती; शुक्याः नटा जाता, नटायाः कन्या विनटा। क्रोधवशाया राम, दश पुत्राः जाताः—मृगी, मृगमण्डा, हरी, भद्रमदा, मातङ्गी, शार्दूली, श्वेता, सुरभिः, सुरसा, कद्रू च। मृग्याः सर्वे मृगाः, मृगमण्डायाः ऋक्षाः, सृमरा: चामराश्च। भद्रमदायाः कन्या इरावती, तस्या: पुत्रः ऐरावतः महागजः, जगन्नाथः। हर्याः वानराः तपस्विनः, शार्दूल्याः गोलाङ्गूलाश्च व्याघ्रशावकाः। मातङ्ग्याः गजान्, श्वेतायाः दिशां गजः जातः। सुरभ्याः रोहिणी, गन्धर्वी च कन्ये; रोहिण्याः गावः, गन्धर्व्याः हयाः शीघ्रगामिनः। सुरसाया: सर्पाः, कद्र्वः नागाः उत्पन्नाः, हे राम।” एवं स गृध्रः स्ववंशं विस्तरेण निवेदयामास, रामलक्ष्मणौ तु तस्य वचनं श्रद्धया शुश्रुवतुः।