राघवः सीता च सौमित्रिणा सह वनं प्रविशन्ति स्म। तत्र मुनिना स्नेहपूर्वकं राघवः इत्युक्तम्—"इयं सीता, या सुललिता च, दुःखेष्वपि न व्यथिता। पतिस्नेहेन प्रेरिता, बहुभयकरं वनमिदं प्रविष्टा। राघव, यथा सीता अत्र सुखमुपलभते, तथैव त्वं अपि सुखं प्राप्नुयाः। या त्वया सह वनं प्रविष्टा, सा कष्टमपि कृतवती। एषा स्त्रीणां स्वभावः, हे रघुनन्दन, सुखे स्त्रियः पतिसंयुक्ताः स्युः, दुःखितं तु पतिं त्यजन्ति। स्त्रियः विद्युतः चलत्वं, शस्त्रस्य तीक्ष्णत्वं, गरुडवाय्वोः वेगं च अनुवर्तन्ते।" "किन्तु तव भार्या एतादृशदोषरहिता, स्तुत्यापि कीर्त्यापि, अरुन्धत्याः इव। हे रिपुसूदन, यत्र त्वं सौमित्रिणा च वैदेह्या सीतया च सह वसिष्यसि, तत् स्थानं पुण्यं जातम्।" इत्येवं मुनिना उक्तः राघवः, कृताञ्जलिः, तेजस्विनं मुनिं यथाग्निं सम्मान्य प्रत्युवाच—"धन्योऽस्मि, भाग्यवानस्मि, यः अग्र्यः मुनिः मम भ्रातुः भार्यायाः मम च गुणैः तुष्टः, अस्मासु च आचार्यवत् सन्तुष्टः।" "किंतु, कृपया, जलवन्तं बहुवृक्षयुक्तं देशं दर्शय, यत्र अहं आश्रमं निर्माय, भक्त्या सुखमवसियाम्।" इत्युक्ते रामेण, स मुनिश्रेष्ठः क्षणमालोक्य, धर्मात्मा, शुभं वाक्यमुवाच—"तत्र गच्छ, सौमित्रिणा सह आश्रमं स्थापय, पित्रा विहितं धर्मं पालयन् सुखमावस।" "तव सर्वं चरितं मया ज्ञातम्, हे निष्पाप, तपसा च, दशरथस्नेहेन च। तपसा तव हृदि स्थितं कामं अपि अवगतम्—मया सह अत्र आश्रमे वसितुमिच्छा। अतः, पञ्चवटीं गच्छ, सा काननभूमिः रम्या, तत्र मैथिली सुखमवाप्स्यति।" "स तु देशः स्तुत्यः, न च दूरः, हे राघव, स Godāvarī-नदीसमीपे अस्ति; तत्र मैथिली सुखं लप्स्यते। मूलफलसमृद्धः, नानाविहगशब्दितः, रहस्यम्, हे महाबाहो, पुण्यश्च शोभनश्च।" "त्वं धर्मात्मा, रक्षायोग्यश्च; अत्र वसन्, हे राम, तपस्विनः अपि रक्षिष्यसि। एष मधूकवनमहोद्यम् दृश्यते, हे वीर; तस्योत्तरं गत्वा, वटवृक्षं द्रक्ष्यसि। ततः पर्वतस्य समीपे अधिरुह्य, नातिदूरे, सदा पुष्पितां पञ्चवटीं प्राप्स्यसि।" एवं अगस्त्येन उक्तः रामः, सौमित्रिणा सह, तं सत्यवदन्तं मुनिं प्रणम्य, अनुमतिं लब्ध्वा, पादौ वन्द्य, सीतया सह पञ्चवटीं प्रति प्रस्थितः। राजपुत्रौ धनुष्पाणि, तूणीरबद्धौ, युद्धेऽनभिभाव्यौ, मुनिना निर्दिष्टेन पन्था पञ्चवटीं गतौ। एवमेतत् चतुर्दशः सर्गः समाप्तः। शृणु चतुर्दशमं सर्गम्। ततः, पञ्चवटीं प्रति गच्छन् रघुकुलानन्दनः भीमवपुषं, भयानकबलसम्पन्नं गृध्रं दृष्टवान्। तं वनस्थितं दृष्ट्वा, श्रीरामः लक्ष्मणश्च तम् राक्षसपक्षिणमिव ज्ञात्वा पप्रच्छतुः—"कः त्वं?" इति। स तु सौम्यस्निग्धवचनेन, तौ हर्षयन् इव, उवाच—"मम पुत्रौ, अहं तव पितुः सखा अस्मि।" पित्रृमित्रं तम् ज्ञात्वा राघवः तं पूजयामास, ततो वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचः श्रुत्वा, स पक्षी तस्मै स्ववंशं जन्म च आख्यातवान्, सर्वभूतसमुद्भवमाख्यातुम् आरब्धवान्। "पुरा, हे महाबाहो, प्रजापतयः आसन्; तान् सर्वान् शृणु, हे राघव, यथाक्रमं वदामि। कर्दमः प्रथमः, ततो विकृतः, ततोऽनन्तरं शेषः, संश्रयः, वीर्यवान् बहुपुत्रः। स्थानुः, मरीचिः, अत्रिः, महाबलः क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अरिष्टनेमिनामकः अपरः, हे राघव, च तेजस्वी कश्यपः अन्त्यः।" "विदितं, हे राम, यत् प्रजापतिः दक्षः षष्टिं कन्याः उत्पादितवान्, याः कीर्तिशालिन्यः। कश्यपः तासामष्टौ रूपवतीः पत्नीत्वे स्वीकृतवान्—अदितिः, दितिः, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवशा, मनुः, अनला। ताभिः संतुष्टः कश्यपः पुनरुवाच—'युष्माभिः त्रैलोक्यपतयः मम तुल्या अपत्याः भविष्यन्ति। अदितिः, दितिः, दनुः, हे राम।'" "आदित्याः, वसवः, रुद्राः, अश्विनौ, हे रिपुतापन; दितिः सुप्रसिद्धान् दैत्यपुत्रान् अपादयत्। तेषां पृथिवी वनसागरैः पूर्वं आच्छादिता। दनुः अश्वग्रीवं नाम पुत्रं अपादयत्, शत्रुनाशनम्। नरकः कालकश्च जातौ, कालकाः च; क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्रि, शुकी च।" "ताम्रा पञ्च कन्याः अपादयत्, या लोकेषु प्रसिद्धाः। क्रौञ्ची उल्लूकान् अपादयत्, भासी भासान् अपादयत्।" एवं सः गृध्रः स्ववंशपुराणं रामलक्ष्मणयोः समक्षं निवेदयामास।