भगवान् अगस्त्यः तेजसा दीप्तिमान् रामं सम्मानयन् इन्द्रवज्रग्रहणं यथा, धनुः, द्वौ तूणीचशौ, शरांश्च, खड्गं च विजयाय स्वयम् रामाय दत्तवान्। एवमुक्त्वा स महायशाः मुनिः अगस्त्यः सर्वाणि तानि दिव्यानि आयुधानि रामाय समर्प्य, पुनः वाक्यमुवाच। ततः श्रीरामः लक्ष्मणेन सह सीतया च अगस्त्यं मुनिवरं सम्प्रत्यर्च्य तस्य सन्तोषं विज्ञाय, सस्मितः प्रणम्य उवाच— "भगवन्, त्वया प्रसन्नेन अहं सौमित्रिणा सह यशस्विनीया जानक्याः सहितः इह आगतः। कच्चित् दूरतः आगम्य श्रान्तौ वा वयं, अथवा जानकात्मजा सीता स्वगृहं प्रति काङ्क्षन्ती इव दृश्यते। सा हि मृदुत्वेनापि दुःखैः न व्यथिता, पतिस्नेहेन प्रेरिता अनेकेषु विपदः अपि इमं वनं प्रविष्टा। यथा सीता अत्रानन्दं लभते, तथैव त्वम् अपि, हे राम, अत्र सुखं प्राप्नुहि; सा हि दुष्करं कृतवती त्वामनुगम्य। एषा स्त्रीणां प्रवृत्तिर्यद् भग्नदुःखेषु पतिं त्यजन्ति, सुखसम्पद्यनुरक्ता भवन्ति। स्त्रियः तु विद्युतः चपलतां, शस्त्रस्य तीक्ष्णतां, गरुडवाय्वोः वेगं च अनुयान्ति। परन्तु तव धर्मपत्नी एतेषां दोषाणां रहिता, स्तुत्या, यशस्विनी, अरुन्धत्याः सदृशी। अत्र त्वं सौमित्रिणा सीतया च सहितः निवसन् पुण्यं कुरुष्व, हे रिपुसूदन।" एवं मुनिना उक्तः रामः कृताञ्जलिः सप्रणयम् अग्निवत् तेजस्विने मुनये प्रत्युवाच— "धन्योऽहं, स्वामिन्, यस्य भगवत्प्रसादेन भ्रातुः पत्न्या च मम गुणैः तुष्टः असि, गुरुणा च सन्तुष्टः। कृपया, जलवनस्पति-सम्पन्नं देशं दर्शय, यत्र आश्रमं कृत्वा सुखेन वत्स्यामि।" तदा महर्षिः अगस्त्यः रामवचनं श्रुत्वा क्षणं चिन्तयित्वा, धर्मात्मा शुभं वाक्यमुवाच— "गच्छ तत्र, सौमित्रिणा सह आश्रमं स्थापय, पितुः आज्ञां धर्मतः पालयन् सुखं वस। राम, अस्य सर्वस्य तव चरितस्य मया तपसा ज्ञातं, दशरथस्य स्नेहान्मया च। तपसा तव हृदि स्थितं वाञ्छितं ज्ञातवानस्मि—मया सह अत्र वने वासस्य तव अभिलाषः। अतः ते वदामि—पञ्चवटीं गच्छ, सा प्रदेशः रमणीयः, मैथिली तत्र सुखं लप्स्यते। सा देशः सामीप्ये एव, गोदावरीतीरसंनिकर्षे, तत्र मैथिली सुखिनी भविष्यति। तत्र मूलफलबहुलं, नानाविहगसंकीर्णं, रहस्यं, पुण्यं, रमणीयं च। त्वं धर्मात्मा, रक्षायोग्यश्च; अत्र वसन् मुनीनामपि रक्षिता भविष्यसि। एष मधूकवनमहोद्यानं दृश्यते, तस्योत्तरं गत्वा वटवृक्षं प्राप्स्यसि। ततः शैलात् न दूरं, तुङ्गं समारुह्य, सदा पुष्पितां पञ्चवटीं समाश्नुहि।" एवमुक्त्वा अगस्त्येन, रामः सौमित्रिणा सह तं सत्यवदिने मुनिं विनयेन अभिवाद्य, तस्य अनुमतिं लब्ध्वा, पादौ प्रणम्य, सीतया सहितः पञ्चवटीं प्रति जगाम। तौ राजपुत्रौ धनुष्मन्तौ, तूणीचबद्धशरौ, युद्धे अदृश्यौ, महर्षिणा निर्दिष्टमार्गे पञ्चवटीं प्रति एकचित्तौ प्रस्थितौ। ततः पञ्चवटीं प्रति गच्छन् रघुवंशशिरोमणिः रामः भीमवपुषं बर्हिणं विक्रान्तं गृध्रं दृष्टवान्। तं वनवासिनं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणश्च तम् राक्षसपक्षिणमिव मत्वा पप्रच्छतुः— "कः त्वम्?" स तु सौम्यवचनैः हृष्टमानसाविव प्रत्युवाच— "वत्सौ, अहं तव पितुः सखा अस्मि।" तं पितुः सखायमिति ज्ञात्वा, राघवः सादरं पूजयित्वा तस्य वंशं नाम च पप्रच्छ। रामस्य वचनं श्रुत्वा, स पक्षिराजः स्वजननं वंशं च तस्मै निवेदयामास— "पूर्वं, महाबाहो, प्रजापतयः आसन्, तान् आदौ श्रुणु। कर्दमः प्रथमः, ततः विकृतः, ततोऽनन्तरं शेषः, संश्रयः, बहुपुत्रश्च। स्थाणुः, मरीचिः, अत्रिः, बलवान् क्रतुः, पुलस्त्यः, अङ्गिराः, प्रचेताः, पुलहः च। दक्षः, विवस्वान्, अरिष्टनेमिः, तेजस्वी च कश्यपः अन्त्यः।" "विदितं च, राम, दक्षप्रजापतेः षष्टिः कन्याः अभवन्, याः सुविख्याताः। तासां अष्टौ कन्याः कश्यपः रूपसम्पन्नाः पत्नीत्वेन जग्राह— अदितिः, दितिः, दनुः, कालका, ताम्रा, क्रोधवशा, मनुः, अनला च। ताभ्यः सन्तुष्टः कश्यपः पुनरुवाच।" इति श्रीमद्वाल्मीकीयेषु रामायणे, अरण्यकाण्डे, द्वादशत्रयोदशचतुर्दशेषु सर्गेषु एषा कथा प्रवहति।