राघवः तेजस्विनं मुनिं समीपमागच्छन्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं श्रियं वर्धयन्तमिदम् अब्रवीत्—"लक्ष्मण, एष भगवाञ् अगस्त्यः स्वयम् आगच्छति; अस्य दानशीलतया तपोविभूतिं परिचिनोमि।" इत्युक्त्वा, महाबाहुः रामः सूर्यसमप्रभस्य अगस्त्यस्य चरणौ समुपस्पृश्य प्रणम्य स्थितः। ततो धर्मात्मा रामः, सीतया च विदेहपुत्र्या लक्ष्मणेन च सह, कृताञ्जलिः तत्र स्थितवान्। तं काकुत्स्थं सम्यक् सत्कृत्य, आचमनीयासनैः सम्पूज्य, कुशलम् अपृच्छत् मुनिः—"स्वागतम्, उपविश्यताम्।" ततो वह्नौ हविः समर्प्य, आचमनीयं जलं दत्त्वा, वनवासिनां नियमेण अतिथीन् सत्कृत्य, तान्नं च दत्तवान्। अथ स धर्मज्ञः मुनिवरः प्रथमतः उपविश्य, धर्मविदं रामं कृताञ्जलिं समुपविष्टं इदं वचनम् अब्रवीत्—"हविः अग्नौ समर्प्य, आचमनीयं च दत्त्वा, अतिथिं यथाविधि पूजयेत्; अन्यथा, काकुत्स्थ, यदि तपस्वी अन्यथा आचरति, स परत्र स्वमांसं खादति, मिथ्यासाक्षिवत्।" "राजा धर्मात्मा च महारथश्च सर्वेषां जनानां स्वामी; सः पूजनीयः मान्यश्च, त्वं च प्रियः अतिथिः आगतः।" इत्युक्त्वा, अगस्त्यः रामं फलं मूलं पुष्पं च यथाकामं समर्प्य, पुनरुवाच—"एष दिव्यः महाधनुः सुवर्णरत्नविभूषितः विष्णोः स्वामी, विश्वकर्मणा निर्मितः।" "एषा च सूर्यसमप्रभा अमोघा बाणा ब्रह्मणा दत्ता; एते अक्षय्यौ तूणी महेन्द्रेण मम दत्तौ।" "एतेषु तूणिषु तीक्ष्णा अग्निसमाना बाणाः संस्थिताः; अयं च सुवर्णपट्टवेष्टितः खड्गः सुवर्णमण्डितः।" "एतेन धनुषा, हे राम, विष्णुना पुरा महासुराः संग्रामे निहताः, देवेषु च तेजः प्राप्तम्।" "एतद् धनुः, एते तूणी, बाणाः, खड्गश्च विजये स्वीकुरु, यथा इन्द्रः वज्रं गृह्णाति।" इत्युक्त्वा, तेजस्वी अगस्त्यः सर्वाणि तानि दिव्यायुधानि रामाय दत्त्वा पुनरुवाच। "शृणु, इदानीं वाल्मीकि-रामायणेऽरण्यकाण्डे त्रयोदशोऽध्यायः प्रवक्ष्यते।" अगस्त्यः तुष्टः सन् रामं लक्ष्मणं च सीतया सह आगतान् सन्तुष्टः सन्ददर्श—"राम, त्वयि अहम् अतिव तुष्टः; सौम्य, लक्ष्मण, त्वं च सीतया सह मम अभिवादनाय आगतः, तेन सन्तुष्टः अस्मि।" "कच्चित् यात्रया श्रान्तौ भवतः, अथवा सीता जनकात्मजा स्वगृहं स्मरन्ती किल क्लिष्टा स्यात्।" "सा हि कोमला सती, दुःखेन न च्युताऽभूत्; पतिस्नेहात् प्रेरिता, बहुविघ्नां अपि वनभूमिं प्रविष्टा।" "यथा सीता अत्र सुखं प्राप्नोति, तथा त्वमपि, हे राम; सा दुःखसहना त्वां अनुगता।" "एषा स्त्रीणां प्रकृतिः, हे रघुनन्दन; सुखे पतिं सेवन्ते, दुःखितं परित्यजन्ति।" "स्त्रियः विद्युत्स्वभावं, शस्त्रतीक्ष्णतां, गरुडपवनवेगं च अनुगच्छन्ति।" "किन्तु तव भार्या एते दोषा वर्जिता, स्तुत्या प्रसिद्धा च, अरुन्धत्याः समा।" "इदं स्थलं पुण्यम्, हे रिपुसूदन, यत्र त्वं सौमित्रिणा सीतया च वत्स्यसि।" इत्युक्ते, रामः कृताञ्जलिः तं तेजस्विनं मुनिं अग्निसमं विनीतवाक्यं प्राह—"धन्यः अहम्, यः अग्र्यः मुनिः भ्रातृदारस्य च मम गुणैः तुष्टः, गुरुवत् सन्तुष्टः।" "किंतु, मम कृते जलवनस्पति-समृद्धं स्थलम् उपदिश; तत्र आश्रमं कृत्वा सुखेन वत्स्यामि।" इत्युक्ते, स मुनिवरः क्षणमालोक्य, धर्मात्मा शुभं वाक्यम् अब्रवीत्—"गच्छ, सौमित्रिणा सह तत्र आश्रमं स्थापय; पितुः वचने स्थित्वा सुखेन वस।" "तव चरितं सर्वं मया ज्ञातम्, हे अनघ, तपसा च दशरथस्नेहात्।" "तपसा तव हृदयस्थं कामं च अवेक्षितवान्, यः त्वं मया सह अत्र वने वासाय इच्छसि।" "अतः, पञ्चवटीं प्रति गच्छ; सा रम्या वने स्थली यत्र मैथिली सुखं प्राप्स्यति।" "सा स्थली प्रशस्ता, नातिदूरे, गोदावरीतीरे, तत्र मैथिली सुखमवाप्स्यति।" "मूलफलबहुला, नानाविहगनिनादिता, विविक्तश्च, महाबाहो, पुण्या रम्या च।" "त्वं धर्मिष्ठः, रक्षायोग्यश्च; अत्र वसन्, राम, तपस्विनः अपि रक्षिष्यसि।" "एष महान् मधूकवनः दृश्यते, वीर; तस्योत्तरं गत्वा, वटवृक्षमपि द्रक्ष्यसि।" "ततः पर्वतस्य समीपं शैलांशं आरोह्य, प्रथितां पञ्चवटीं प्राप्स्यसि, या सर्वदा पुष्पवती।" एवं अगस्त्यवचः श्रुत्वा, रामः सौमित्रिणा सह तं सत्यम् ऋषिं अभिवाद्य, तस्य अनुज्ञां लब्ध्वा, चरणौ प्रणम्य, उभौ सीतया सह पञ्चवटीं प्रति आश्रमं गच्छन्।