राघवः सीता लक्ष्मणसहितः तान् मुनीन् यथाविधि सम्यक् सत्कृत्य गृहं प्रविवेश। स तत्राश्रमं शान्तं मृगसंघैः समाकीर्णं दृष्ट्वा, ब्रह्मणः स्थानं, अग्नेः स्थानं च तत्र पश्यति स्म। विष्णोः, महेन्द्रस्य, विवस्वतः, सोमस्य, भगस्य, कुबेरस्य च स्थानानि अपि स दृष्टवान्। धात्रुः विधात्रुः वायोः स्थानानि, वरुणस्य च महात्मनः पाशधारिणः निवासं तत्र अपि राघवः अपश्यत्। गायत्र्याः स्थानं, वसूनां निवासः, सर्पराजस्य स्थानं, गरुडस्य च निवासः तेन दृष्टम्। कार्तिकेयस्य स्थानं धर्मस्य चालयं अपि स पश्यन्, तदा शिष्यसंघेन परिवृतः स महर्षिः स्वयम् अभ्युपेत्य आगतः। राघवः तेजस्विनं मुनिं समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं सौमित्रिं प्रति वाक्यमिदं उवाच— "लक्ष्मण, एष भगवाञ् अगस्त्यः स्वयम् आगच्छति; तस्य दानशीलत्वेनैतद् तपोवनं निधिं इव अहं जानामि।" इत्युक्त्वा, महाबाहुः रामः सूर्यसमप्रभं अगस्त्यं मुनिं अवतीर्णं सन्नतमिव पादौ गृहीत्वा प्रणनाम। स धर्मात्मा रामः सीता लक्ष्मणसहितः कृताञ्जलिः तिष्ठन्, अगस्त्येन सत्कार्य आसनं पाद्यं च प्राप्तः, कुशलं च पृष्ट्वा, "स्वागतम्, उपविश्यताम्" इति उक्तः। ततः स मुनिः हव्यकव्यम् अग्नौ सम्यक् समर्प्य, पाद्यं दत्त्वा, यथान्यायं सत्कृत्य, वनवासिनां नियमेण तान् अतिथीन् भोज्यं दत्तवान्। तदा स धर्मवित् श्रेष्ठमुनिः पूर्वं उपविश्य, कृताञ्जलिं धर्मज्ञं रामं प्रति वाक्यमिदम् उवाच— "हविर्दत्तं पाद्यं च अतिथये यथाविधि दातव्यम्; अन्यथा काकुत्स्थ, यः तपस्वी एवं न कुर्यात्, स परत्र स्वमांसं खादेत, मिथ्याशपथवत्।" "राजा धर्मात्मा महाबाहुः सर्वेषां जनानां स्वामी; स सत्कार्यः पूज्यश्च, त्वं च स्नेहेन अतिथि इह आगतः।" इत्युक्त्वा, फलेन मूलैः पुष्पैः च यथाभिलषितं राघवम् अर्चयित्वा, अगस्त्यः पुनरुवाच। "एष दिव्यः महाधनुः सुवर्णरत्नभूषितः विष्णोः, विश्वकर्मणा निर्मितः, नरश्रेष्ठ।" "एषा चाप्यनपायिनी शरः सूर्यसमप्रभा ब्रह्मणा दत्ता; एते द्वौ अक्षय्यौ तूणी महेन्द्रेण मम दत्तौ।" "एतेषु तूणेषु तीक्ष्णाः शराः अग्निसमप्रभाः संनिहिताः; अयं च खड्गः सुवर्णपट्टवेष्टितः सुवर्णमण्डितः।" "एतेन धनुषा, हे राम, विष्णुः कदाचित् महासुरान् युद्धे निहत्य, देवानाम् उन्नतिं प्राप्तवान्।" "एतत् धनुः, एते द्वौ तूणी, एतान् शरान् अयं खड्गं च विजयाय गृहाण, यथा इन्द्रः वज्रं गृह्णाति।" एवं उक्त्वा, स तेजस्वी महर्षिः अगस्त्यः दिव्यास्त्राणि रामाय दत्त्वा पुनरुवाच। ततः अगस्त्यः रामं लक्ष्मणं च सीतया सह आगतान् सन्तुष्टः सन्दिष्टवान्— "राम, त्वयि अहं तुष्टः, सौमित्रे च; भवतः आगमनं मया सत्कार्यं, भवती च जानकात्मजा स्वगृहं स्मरन्ती क्लेशेन क्लान्ता वा, इति चिन्त्यते।" "सा कोमला अपि दुःखेन न कम्पिता; पतिस्नेहात् त्वामनुसृत्य, विपिनं प्रविष्टा, बहुभयावहम् अपि।" "यथा सीता अत्र सुखं प्राप्नोति, तथा त्वमपि, राम; सा त्वां अनुगम्य कष्टमपि कृतवती।" "एषा स्त्रीणां स्वभावः, रघुनन्दन; सुखे पतिसंयुक्ता, दुःखितं त्यजन्ति।" "स्त्रियः विद्युतः चपलत्वं, शस्त्रस्य तीक्ष्णता, गरुडवायुवेगं च अनुगच्छन्ति।" "परन्तु तव धर्मपत्नी एतासु दोषेषु रहिता, स्तुत्या कीर्त्या च, अरुन्धत्याः सदृशी।" "इदं स्थानं पुण्यं, रिपुसूदन, यत्र त्वं सौमित्रिणा सीतया च वत्स्यसि।" एवं मुनिना उक्तः, राघवः कृताञ्जलिः स मुनिं तेजस्विनं प्रति नम्रः इदं वाक्यम् उवाच— "भगवन्, अहं धन्यः, यः त्वया धर्मपत्नी सौमित्रिश्च गुणैः तुष्टः अस्मि; गुरुणा च संतुष्टः।" "किंतु, मां जलवृक्षसम्पन्नं स्थलं दर्शय, यत्र आश्रमं स्थाप्य सुखेन वत्स्यामि।" एवं रामवाक्यं श्रुत्वा, स धर्मात्मा मुनिः क्षणं चिन्तयित्वा, शुभं वाक्यं प्रोवाच— "तत्र गच्छ, सौमित्रिणा सह आश्रमं स्थापय, पितुर्वचनं श्रद्धया पालयन् सुखं वस।" "तव सर्वं वृत्तान्तं तपसा मया ज्ञातम्, दशरथस्य स्नेहात् च।" "मम तपोबलात् तव हृदि स्थितं यद् वाञ्छसि, तदपि मया विज्ञातम्— मया सह अत्र वने वासकामना।" "तस्मात्, राघव, पञ्चवटीं गच्छ; सा वनभूमिः रम्या, तत्र मैथिली सुखं प्राप्स्यति।" "सा भूमिः पुण्या, नातिदूरे, गदावर्याः समीपे; तत्र मैथिली सुखं लप्स्यते।