स्नेहपूर्णया वाणीया तदा महर्षिः आगस्त्यः सीतायै वैदेह्यै इदं उवाच — “सौभाग्येन रामः अद्य मम समागमाय आगतः, दीर्घकालस्य अनन्तरं। मम अपि हृदयेन तस्य आगमनं बहुकालं आकाङ्क्षितम्; अतः सन्मानितः रामः स्वपत्नीं लक्ष्मणं च सहितः आगच्छतु।” शिष्यः तु प्रणम्य, कृताञ्जलिः, “एवमस्तु” इति प्रत्युवाच; ततः शीघ्रं निर्गत्य लक्ष्मणं प्रति इदं वचनं अवदत् — “कः अयं रामः? स मुनिं द्रष्टुं आगच्छतु, स्वयम् प्रविशतु।” ततः लक्ष्मणः शिष्येण सह आश्रमं प्रति गतः। शिष्यः तु काकुत्स्थं जनकस्य पुत्रीं सीतां च उपस्थापयत्; स आदरपूर्वकं आगस्त्यस्य वचनं न्यवेदयत्। तान् आगम्य, यथायोग्यं सत्कारं कृत्वा, शिष्यः तान् आदरात् प्रवेशयामास; ततः रामः सीता लक्ष्मणं च सहितः प्रविष्टः। रामः तदा आश्रमं शान्तं, मृगैः सम्पूर्णं, ब्रह्मणः निवासं अग्नेः स्थानं च अपश्यत्। विष्णोः स्थानं, महेन्द्रस्य, विवस्वतः, सोमस्य, भगस्य, कुबेरस्य च स्थानानि ददर्श। धात्रुः विधात्रुः वायोः स्थानं, महात्मनः वरुणस्य पाशधारिणः निवासं च अपश्यत्। गायत्र्याः स्थानं, वसूनां निवासं, नागराजस्य स्थानं, गरुडस्य निवासं च अपश्यत्। कार्तिकेयस्य स्थानं, धर्मस्य निवासं च अपश्यत्। ततः शिष्यैः परिवृतः महर्षिः स्वयम् निर्गतः। रामः तेजस्विनं मुनिं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं प्रति इदं अवदत् — “लक्ष्मण, आगस्त्यः महर्षिः बहुसंमान्यः आगच्छति; तस्य उदारतया एष तपसां निधिः इति अहं जानामि।” एवं उक्त्वा, रामः रघुकुलोत्पन्नः, सव्यसाची, सूर्यसमप्रभं आगस्त्यं पादौ स्पृशन् प्रणनाम। ततः सीता लक्ष्मणं च सहितः रामः कृताञ्जलिः स्थितः। आगस्त्यः काकुत्स्थं सत्कार्य आसनेन, पाद्येन च सम्मान्य, कुशलं पृष्ट्वा, “आसनीयं भवतु” इति अवदत्। आगस्त्यः तदा अग्नौ होमं कृत्वा, पाद्यं प्रदाय, अतिथीन् यथायोग्यं सत्कृत्य, वनवासिनां विधिना तान् भोजनं दत्तवान्। ततः अग्रे उपविष्टः धर्मज्ञः महर्षिः, धर्मविदं कृताञ्जलिं रामं प्रति इदं उवाच — “अग्नौ होमं कृत्वा, पाद्यं दत्वा, अतिथि सत्कारः कर्तव्यः; अन्यथा, काकुत्स्थ, यदि तपस्वी एवं न कुर्यात्, परत्र स्वमांसं भक्षयेत्, यथा मिथ्याशाक्षी। राजा धर्मज्ञः महारथः सर्वजनस्य स्वामी; सः सम्माननीयः, तस्माद् त्वं प्रियः अतिथि आगतः।” एवं उक्त्वा, राघवम् इच्छानुसारं फलानि, मूलानि, पुष्पाणि, अन्यानि च दत्त्वा, आगस्त्यः पुनः रामं प्रति अवदत् — “एष दिव्यः महाधनुः, सुवर्णरत्नमण्डितः, विष्णोः, विश्वकर्मणा निर्मितः। एष अनवध्यः बाणः सूर्यसमप्रभः ब्रह्मणा दत्तः; एते अक्षय्यौ तूणीरौ महेन्द्रेन मम दत्तौ। तूणीरौ तीक्ष्णबाणैः अग्निसदृशैः पूर्णौ; एष खड्गः सुवर्णपट्टेन सुवर्णमण्डितः। अस्य धनुषा विष्णुः पूर्वं महादैत्यान् संग्रामे हत्वा, देवेषु दीप्तं यशः प्राप्तवान्। एतद् धनुः, तूणीरौ, बाणान्, खड्गं च विजये स्वीकुरु, यथा इन्द्रः वज्रं गृह्णाति।” एवं उक्त्वा, तेजस्वी महर्षिः आगस्त्यः दिव्यानि आयुधानि रामाय प्रदाय, पुनः वचनं अवदत्। शृणु अधुना वाल्मीकि-रामायणस्य आरण्यकाण्डे तृतीयस्य अध्यायस्य कथा। रामः आगस्त्यं प्रति उवाच — “त्वया अहं तुष्टः, सौभाग्यं तव अस्तु; लक्ष्मण, तव सीता सहितः मम अभिवादनाय आगमनं मम संतोषं जनयति। भवद्भ्यः यात्रा श्रमः जातः, वा सीता जनकनन्दिनी स्वगृहं स्मरति इति चिन्ता अस्ति। सा कोमलाङ्गी, तथापि कष्टात् न व्यथिता; पतिस्नेहेन प्रेरिता, दुःखपूर्णं वनं प्रविष्टवती। यथा सीता अत्र सुखं अनुभवति, तथा त्वं अपि, राम; सा दुष्करं कृतवती, त्वां अनुसृत्य वनं प्रविष्टवती। स्त्रियां स्वभावः, रघुनन्दन, सुखे अनुवर्तन्ते, दुःखितं त्यजन्ति। स्त्रियः विद्युतः चलत्वं, शस्त्रस्य तीक्ष्णत्वं, गरुडवाय्वोः वेगं च अनुवर्तन्ति। तव पत्नी एतैः दोषैः रहिता, स्तुत्या, कीर्त्या, अरुन्धत्याः सदृशी। अत्र स्थानं शुभं, शत्रुनिग्रहे, यत्र त्वं सौमित्रिणा वैदेह्या सीतया च सहितः वासं करिष्यसि।” एवं उक्त्वा, रामः कृताञ्जलिः, तेजस्विनं मुनिं प्रति आदरपूर्वकं अवदत् — “धन्यः अहं, यः तव कृपया भ्रातुः पत्न्या मम च गुणैः तुष्टः, गुरुभिः संतुष्टः। किं तु, जलसम्पन्नं वृक्षसमृद्धं स्थानं दर्शय, यत्र मुनिवासं निर्माय, भक्त्या सुखं वासं करिष्यामि।” ततः धर्मात्मा महर्षिः रामस्य वचनं श्रुत्वा, क्षणं विचिन्त्य, शुभं वचनं उवाच।