श्रीरामायणस्य आरण्यकाण्डे द्वादशेऽध्याये कथेयं प्रवर्तते। लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यस्य शिष्यं समीपमुपेत्य इदं वचनमुवाच— “अत्र दशरथो नाम राजा, तस्य ज्येष्ठः पुत्रः रामः, महाबलः, स्वपत्नीं सीतां सहायं कृत्वा मुनिम् इमं द्रष्टुमागतः। अहं तस्य अनुजः लक्ष्मणोऽस्मि, तस्य भक्तः प्रियश्च; यदि एषा वार्ता तव श्रवणं प्राप्ता। पित्रा आदेशेन वयं सर्वेऽपि अतीव दुर्गमं वनमिदं प्रविष्टाः स्म; वयं सर्वे भगवन्तं द्रष्टुमिच्छामः, तस्मात् त्वं नो निवेदय।” एवं लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा स तपस्वी ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युक्त्वा, वह्निकुण्डं प्रविश्य, तेषां आगमनं मुनये निवेदयामास। स शिष्यः, तपसा दुस्तरं मुनिं समीपमुपेत्य, अञ्जलिं कृत्वा रामस्य आगमनं प्रत्यक्षं न्यवेदयत्। यथोक्तं लक्ष्मणेन, अगस्त्यस्य प्रियशिष्यः प्रोवाच— “एते दशरथस्य पुत्रौ, रामः लक्ष्मणश्च। तौ स्वपत्नीं सीतां सह आश्रमं प्रविष्टौ, रिपुघ्नौ त्वां द्रष्टुमागतौ, सेवां कर्तुमिच्छतः। यदत्र योग्यं, तत् आज्ञापय।” शिष्यवाक्यं श्रुत्वा, स मुनिः रामलक्ष्मणयोः आगमनं विज्ञाय, वैदेहीं प्रति वचनमुवाच— “शुभेन रामः अद्य मां द्रष्टुमागतः, चिरकालानन्तरं। ममापि हृदि तस्य आगमनस्य चिरकालं स्पृहाऽभवत्; तस्मात् रामः, सः सत्कृत्य, स्वपत्नीं लक्ष्मणं च सह आगच्छतु।” शिष्यः प्रणम्य ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युक्त्वा, शीघ्रं बहिर्गत्वा लक्ष्मणं प्रति वचनमुवाच— “कः अयं रामः? स मुनिं द्रष्टुं स्वयमेव प्रविशतु।” ततः लक्ष्मणः शिष्यं सह आश्रमं प्रतस्थे। स शिष्यः काकुत्स्थं जनकात्मजां सीतां च निवेद्य, अगस्त्यस्य वचनं सादरं न्यवेदयत्। तान् यथाविधि सत्कृत्य, यथार्हं पूजयित्वा, रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह प्रविष्टः। रामः तत्र आश्रमं पश्यन्, शान्तं मृगैः समाकीर्णं, ब्रह्मणः स्थानं, अग्नेः स्थानं च अपश्यत्। विष्णोः स्थानं, महेन्द्रस्य, विवस्वतः, सोमस्य, भगस्य, कुबेरस्य च स्थानानि अपश्यत्। धात्रोः, विधात्रोः, वायोः स्थानं, महानात्मनः वरुणस्य पाशधारिणः निकेतनं च दृष्टवान्। गायत्र्याः स्थानं, वसूनां निकेतनं, नागराजस्य स्थानं, गरुडस्य च निकेतनं अपि दृष्टवान्। कार्तिकेयस्य स्थानं, धर्मस्य निकेतनं च अपश्यत्। एवं तत्र मुनिः शिष्यैः परिवृतः स्वयमेव बहिर्गतः। रामः तं तेजस्विनं मुनिं समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं प्रति वचनमुवाच— “लक्ष्मण, एषः भगवाञ्श्रीअगस्त्यः बहिर्गच्छति; अस्य दानशीलत्वेन अयं तपःसंपदां निधिरिव दृश्यते।” एवं उक्त्वा, महाबाहुः राघवः, सूर्यसमानतेजसं अगस्त्यं अवतीर्णं दृष्ट्वा, तस्य पादौ गृहीत्वा प्रणेमे। ततः धर्मात्मा रामः, सीतया लक्ष्मणेन च सह, अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ। अगस्त्यः काकुत्स्थं सत्कृत्य, आसनं पाद्यं च दत्त्वा, कुशलं पृष्ट्वा, “स्वागतम्, उपविश” इति प्रोवाच। अगस्त्यः होमं कृत्वा, पाद्यं दत्त्वा, अतिथीन् यथोचितं पूजयित्वा, तान् वनवासिनां नियमेण भोजनं ददौ। ततः धर्मविदां श्रेष्ठः स मुनिः, उपविश्य, अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टं धर्मज्ञं रामं प्रति वचनमुवाच— “होमं कृत्वा, पाद्यं दत्त्वा, अतिथिं यथाविधि पूजयेत्; अन्यथा काकुत्स्थ, यदि तपस्वी अन्यथा आचरति, सः परत्र स्वमांसं खादेत, साक्षिवदधर्मचारी। राजा धर्मिष्ठः, महारथः, सर्वेषां जनानां स्वामी; सः पूजनीयः, मान्यश्च; त्वं प्रियः अतिथिरागतः।” एवं उक्त्वा, राघवं फलमूलपुष्पादिभिः यथेष्टं पूजयित्वा, अगस्त्यः पुनः वचनमुवाच— “एषा दिव्या महती धनुः, सुवर्णरत्नविभूषिता, विष्णोः धनुः, विश्वकर्मणा निर्मिता। एषा अच्युतं बाणं, सूर्यसंकाशं, ब्रह्मणा दत्तम्; एते अक्षय्यौ तूणी, महेन्द्रेण मम दत्तौ। एते तूणी तीक्ष्णबाणपूर्णौ, वह्निसमप्रभौ; एषः खड्गः सुवर्णपट्टनद्धः, सुवर्णमण्डितः। एषया धनुषा, हे राम, विष्णुना पूर्वं महासुरान् युद्धे निहत्य, देवानाम् अमरप्रभाम् आप्तम्। तस्मात्, हे मानद, इदं धनुः, तूणी, बाणान्, खड्गं च विजयाय गृहाण, यथा इन्द्रः वज्रं गृह्णाति।” एवं उक्त्वा, अगस्त्यः तेजस्वी मुनिः, तानि दिव्यानि आयुधानि रामाय दत्त्वा, पुनरपि वचनमुवाच। शृणु, श्रीवाल्मीकि रामायणे, आरण्यकाण्डे त्रयोदशोऽध्याय आरभ्यते। अगस्त्यः रामं प्रति वदति— “राम, अहं त्वया तुष्टः, सौम्यं ते अस्तु। लक्ष्मण, त्वं सीतया सह मम अभिवादनाय आगतः, तेन संतुष्टोऽस्मि। कच्चित् युवां मार्गेण श्रान्तौ, महती क्लान्तिः वा जाताऽस्ति, उत वा जनकात्मजा सीता स्वगृहे स्पृहां स्पष्टं कुर्यात्?