एष्य आश्रमे न कश्चित् मिथ्यावादी, क्रूरः, छलकारी, दुष्टः वा वासं कर्तुं शक्नोति; एवं ऋषेः स्वभावः। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, पक्षिणः च, सर्वे संयताहाराः धर्माराधनाय यतन्ते। अत्र महात्मनः सिद्धाः सूर्यसमानरथाः, शरीरं त्यक्त्वा, दिव्यरूपधारिणः, दिवं गताः, परमर्षयः। अत्र देवाः यक्षत्वं, अमरत्वं, विविधानि राज्यानि च ददाति, शुभैः उपहारैः पूजिताः सत्त्वैः। तत्र रामः सौमित्रिम् उवाच—‘आश्रमं प्राप्ताः स्म; त्वं प्रथमं प्रविश्य, इह स्थितस्य ऋषेः आगमनं मम सीतया सह निवेदय।’ इदानीं वाल्मीकि-रामायणे, आरण्यकाण्डे, द्वादशः सर्गः श्रूयताम्। लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यस्य शिष्यं समीपं गत्वा, इदं वचनं उवाच—‘दशरथो नाम राजा अस्ति; तस्य ज्येष्ठः, बलवान् पुत्रः रामः, सीतया सह ऋषिं द्रष्टुं आगतः। अहं लक्ष्मणः, तस्य अनुजः, भक्तः, अनुकूलः च; यदि एषा वार्ता तव श्रुतिः। पितुः आज्ञया वयं अतिदुर्गमं वनं प्रविष्टाः; सर्वे ऋषिं द्रष्टुम् इच्छामः, निवेदयस्व।’ लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, तपस्वी प्रत्युवाच—‘एवम् अस्तु,’ इति, वह्निसंस्कारं प्रविश्य, तेषां आगमनं निवेदयितुं गतः। प्रविश्य, तपसा दुष्प्राप्यं अग्रऋषिं समीपं गत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, रामस्य आगमनं साक्षात् उक्तवान्। यथा लक्ष्मणः उक्तवान्, तथा अगस्त्यस्य प्रियः शिष्यः उवाच—‘एते दशरथस्य पुत्रौ रामः लक्ष्मणः च।’ सीतया सह आश्रमं प्रविष्टाः; शत्रूनां विनाशकौ त्वां द्रष्टुम्, सेवां कर्तुम् इच्छन्ति। यद् अत्र उचितं, आदेशय; ततः शिष्यस्य वाक्यं श्रुत्वा, ऋषिः राम-लक्ष्मणयोः आगमनं ज्ञातवान्। सः वैदेहीं प्रति वचनं उवाच—‘सौभाग्येन रामः मम दर्शनाय अद्य आगतः, दीर्घकालात्। अहम् अपि हृदयेन तस्य आगमनं आकाङ्क्षितवान्; रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह मान्यः आगच्छतु।’ शिष्यः प्रणम्य, ‘एवम् अस्तु’ इति प्रत्युवाच; ततः शीघ्रं निर्गत्य, लक्ष्मणं प्रति उक्तवान्—‘कः अयम् रामः? स ऋषिं द्रष्टुं आगच्छतु, स्वयम् प्रविशतु।’ ततः लक्ष्मणः शिष्येण सह आश्रमं गतः। सः काकुत्स्थं सीतां जनकनन्दिनीं च दर्शयामास; शिष्यः अगस्त्यस्य वचनं सन्मानपूर्वकं उक्तवान्। तान् विधिवत् प्रवेशयामास, यथायोग्यं सम्मान्य; ततः रामः सीतया लक्ष्मणेन च सह प्रविष्टः। सः आश्रमं शान्तं, मृगैः पूर्णं दृष्टवान्; तत्र ब्रह्मणः निवासं, वह्निस्थानं च अपश्यत्। विष्णोः स्थानं, महेन्द्रस्य, विवस्वतः, सोमस्य, भगस्य, कुबेरस्य च स्थानानि अपश्यत्। धात्र-विधात्रयोः स्थानं, वायोः स्थानं, वरुणस्य पाशधरस्य महात्मनः निवासं अपश्यत्। गायत्र्याः स्थानं, वसूनां निवासं, सर्पराजस्य स्थानं, गरुडस्य निवासं च अपश्यत्। कार्तिकेयस्य स्थानं, धर्मनिवासं च अपश्यत्; ततः शिष्यैः परिवृतः ऋषिः स्वयम् निर्गतः। रामः तेजस्विनं ऋषिं समीपं आगच्छन्तं दृष्ट्वा, लक्ष्मणं प्रति वचनं उवाच—‘लक्ष्मण, अगस्त्यः महर्षिः आगच्छति; तस्य उदारतया इदम् तपःकोषं इव ज्ञायते।’ एवं उक्त्वा, रामः, महाबाहुः, सूर्यसमानतेजसः अगस्त्यस्य चरणौ गृहीत्वा प्रणामं कृतवान्। ततो धर्मात्मा रामः, सीता लक्ष्मणः च सह, अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। अगस्त्यः काकुत्स्थं आसनं, पाद्यं च दत्त्वा, कुशलं पृष्ट्वा, ‘स्वागतम्, उपविशतु’ इति उक्तवान्। अगस्त्यः अग्नौ होमं कृत्वा, पाद्यं दत्त्वा, अतिथीन् विधिवत् सम्मान्य, वनवासिनां नियमेण भोजनं दत्तवान्। ततः अग्रऋषिः, धर्मज्ञः, उपविश्य, अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टं रामं प्रति वचनं उवाच—‘अग्नौ होमं कृत्वा, पाद्यं दत्त्वा, अतिथिं यथाविधि सम्मानयेत्; अन्यथा, काकुत्स्थ, यदि तपस्वी एवं न कुर्यात्, परत्र सः स्वमांसं खादेत, मिथ्याशाक्षी यथा।’ ‘राजा धर्मज्ञः, महारथः च, सर्वजनस्य स्वामी; सः सम्माननीयः, पूजनीयः च, त्वं प्रियः अतिथि आगतः।’ एवं उक्त्वा, फलं, मूलं, पुष्पं, अन्यानि यथेष्टं रामाय दत्त्वा, अगस्त्यः पुनः वचनं उवाच—‘एष धनुः दिव्यः, सुवर्णरत्नमण्डितः, विष्णोः, विश्वकर्मणा कृतः, नरशार्दूल।’ ‘एषा अनापायिनी बाणः सूर्यसमा, ब्रह्मणा दत्तः; एते अक्षय्यौ तूणी महेन्द्रेण मम दत्तौ।’ ‘तूणी अग्निसमा तीक्ष्णबाणैः पूर्णौ; एष खड्गः सुवर्णकवचयुक्तः, सुवर्णमण्डितः।’ ‘एतेन धनुषा, राम, विष्णुः पुरा महादानवान् संग्रामे निहत्य, देवेषु दीप्तं यशः प्राप्तवान्।’ एवं अगस्त्याश्रमस्य दिव्यत्वं, अतिथिसत्कारः, अगस्त्यस्य धर्मोपदेशः, दिव्यास्त्रदर्शनं च, रामस्य सीतया लक्ष्मणेन च सह आगमनं, श्रद्धया, सौम्यतया च वर्णितम्।