वनस्य विविधेषु स्थलेषु केचन गजस्य सूनैः अभिहताः, केचन वानरैः उज्ज्वलिताः, शतशः मदोत्कटपक्षिसंघैः निनादितानि च आसन्। तत्र पद्मनयनः रामः, लक्ष्मणं समृद्धिवर्धनं वीरं अनुगच्छन्तं, सस्नेहम् उवाच। "पश्य, वृक्षाः सुकान्तपत्राः, मृगाः पक्षिणश्च सौम्याः; अत्रैव न समीपे महान् ऋषिः शुद्धचित्तः आश्रमः अस्ति। एषः आश्रमः, लोके प्रसिद्धः अगस्त्यस्य, दृष्टः—तस्य स्वकर्मणा श्रान्तानां श्रमं अपाकरोति।" रामः पुनः अवदत्, "वनं घनधूमेन पूर्णम्, वल्कलमालाभिः शोभितम्, मृगशान्तैः शान्तम्, विविधपक्षिस्वनैः निनादितम्। स ऋषिः, लोकहितकामः, मृत्युम् बलात् निगृह्य, पुण्यकर्मणा दक्षिणदिशं शरण्यं अकरोत्। एषः आश्रमः तस्य, यस्य शक्त्या दक्षिणदिशः राक्षसैः भयप्रदः अभवत्—दृश्यः, किन्तु तैः न उपभोग्यः। यदा तेन पुण्यात्मना दक्षिणदिशः अधिगृहीता, तदा रात्रिचराः शान्ताः, निरवैराः अभवन्। दक्षिणदिशः, भगवत् अगस्त्यनाम्ना, त्रिलोक्ये प्रसिद्धा, दुष्टैः न जय्याः।" रामः पुनः लक्ष्मणम् उवाच, "सूर्यस्य पथं नित्यं निवारयितुम्, महद् विंध्यपर्वतं अगस्त्याज्ञया न ऊर्ध्वं वर्धते। एषः आश्रमः, दीर्घायुषः, कीर्तिमान् अगस्त्यस्य, सुवृत्तमृगैः सेवितः। स धर्मात्मा, लोकैः पूजितः, सदा साधूनां हिते रतः; आगतान् अस्मान् उत्तमेन संयोगयिष्यति। अत्र अहम् अगस्त्यं महर्षिं पूजयिष्यामि, सौम्य, शेषं वासं अत्र वनवासस्य करिष्यामि, प्रभो।" रामः पुनः वर्णयति, "अत्र देवाः गन्धर्वैः, सिद्धैः, श्रेष्ठर्षिभिः, सर्वे यथायोग्यनियमिताहाराः, अगस्त्यं नित्यं सेवन्ति। अत्र न कश्चित् मिथ्यावादी, क्रूरः, छलकारी, दुष्टः जीवेत्; ऋषेः तथा धर्मः। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, पक्षिणः, सर्वे नियताहाराः, धर्मपूजायाम् रताः। अत्र महात्मनः सिद्धाः, सूर्यसदृशरथैः, देहत्यागात् नूतनरूपेण दिवं गताः, श्रेष्ठर्षयः। अत्र देवाः यक्षत्वं, अमरत्वं, विविधराज्यानि ददति, शुभैः उपहारैः पूजिताः।" रामः लक्ष्मणम् उवाच, "आश्रमम् आगच्छामः, सौमित्रे; त्वम् पूर्वम् प्रविश्य, ऋषये निवेदय, रामः सीतया सह आगतः।" ततः श्रीवाल्मीकिरामायणे, आरण्यकाण्डे, द्वादशोऽध्यायः आरभ्यते। लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यशिष्यं समीपम् गत्वा, उवाच, "अस्ति राजा दशरथः, तस्य ज्येष्ठः बलवान् पुत्रः रामः, सीतया सह ऋषिं द्रष्टुम् आगतः। अहम् लक्ष्मणः, अनुजः, भक्तः, यदि श्रुतम् अस्ति। पितुः आज्ञया अतीव दुर्गं वनं प्रविष्टाः; सर्वे ऋषिं द्रष्टुम् इच्छामः, निवेदय।" तस्य वचः श्रुत्वा, तपस्वी प्रत्युवाच, "एवम्," इति, अग्निस्थानं प्रविश्य, तान् निवेदयितुम् अगच्छत्। प्रविश्य, तपसा दुस्तरम् ऋषिम् समीपम् गत्वा, अञ्जलिम् कृत्वा, रामागमनं साक्षात् उक्तवान्। यथा लक्ष्मणः उक्तवान्, अगस्त्यप्रियः शिष्यः उवाच, "एते दशरथपुत्रौ रामः लक्ष्मणः।" "सीतया सह आश्रमं प्रविष्टौ, रिपुसूदनौ त्वां द्रष्टुम् आगतौ, सेवां इच्छन्तौ। यद् उचितं, आदेशय।" शिष्यस्य वचः श्रुत्वा, ऋषिः रामलक्ष्मणयोः आगमनं विदित्वा, वैदेहीं उवाच, "भाग्येन, रामः अद्य मम दर्शनाय आगतः, दीर्घकालात्। अहम् अपि हृदयेन तस्य आगमनं अभिलषितवान्; रामः, पूजितः, सीतया लक्ष्मणेन च आगच्छतु।" शिष्यः, प्रणम्य, "एवम्," इति उक्त्वा, शीघ्रं निर्गत्य, लक्ष्मणं उवाच, "कः रामः? स ऋषिं द्रष्टुम् आगच्छतु, स्वयम् प्रविशतु।" ततः लक्ष्मणः शिष्येण सह आश्रमं अगच्छत्। तत्र काकुत्स्थं जनकदुहितरं च दर्शयित्वा, शिष्यः आदर्य अगस्त्यवचनं उक्तवान्। यथायोग्यं तान् प्रवेशयित्वा, यथार्हं पूजितवान्; ततः रामः, सीतया लक्ष्मणेन च सह, प्रविष्टः। रामः तत्र आश्रमं शान्तं, मृगैः पूर्णं, ददर्श; ब्रह्मस्थानं, अग्निस्थानं च अपि। विष्णोः स्थानं, महेन्द्रस्य, विवस्वतः, सोमस्य, भगस्य, कुबेरस्य च स्थानं ददर्श। धात्रविधात्रोः स्थानं, वायोः, महान् वरुणस्य पाशधारिणः स्थानं अपि ददर्श। गायत्र्याः स्थानं, वसूनां, नागराजस्य, गरुडस्य स्थानं ददर्श। कार्तिकेयस्य स्थानं, धर्मस्थानं च अपि ददर्श। ततः, शिष्यैः परिवृतः, ऋषिः स्वयम् आगच्छत्।