प्रतीतः मुनिना सम्यक् सत्कृत्य राघवः तत्र तां रजनीं मूलफलभोजनपूर्वकं सुखेन न्यवसत्। अथ तस्याः रजन्याः समाप्तायां सूर्ये उदिते सति, राघवः अगस्त्यस्य भ्रातरं सम्यक् अभिवाद्य निवर्तमानः अभाषत— "नमस्ते भगवन्, सुखेन मया रात्रिः नीताः। अधुना त्वत्तः अनुमतिं लब्ध्वा, अहं तव ज्येष्ठं भ्रातरं गुरुम् द्रष्टुं गच्छामि।" स च मुनिः "गच्छ" इति अनुमोद्य, रघुनन्दनः तेन निर्दिष्टेन पन्था वनं निरीक्षन् प्रस्थितवान्। तत्र स रामः वन्यशालीनां, फणसस्य, शालवृक्षाणां, वञ्जुलानां, तिनिशानां, चिरिबिल्वानां, मधूकानां, बिल्वतिन्दुकानां च वृक्षाणां समूहम् अपश्यत्। तत्र शतशः वनस्पतयः पुष्पितलताभिः शोभिताः, किञ्चिद् गजशुण्डाभिः पदातिताः, किञ्चिद् वानरैः प्रज्वालिताः, शतशः पक्षिसंघैः मदोत्कटैः निनादिताः दृष्टाः। तदा पद्मनयनः रामः लक्ष्मणं वीरं पृष्ठतः अनुगच्छन्तं समभाषत— "पश्य लक्ष्मण, एते वृक्षाः स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणश्च शान्ताः, न च दूरम् अस्मात् प्रदेशात् तस्य महर्षेः शुद्धात्मनः आश्रमः दृश्यते।" "स एवायं लोके विश्रुतः अगस्त्यस्याश्रमः, स्वकर्मणा क्लान्तानां विश्रान्तिदः। पश्य, एतत् वनं घनधूमेन व्याप्यते, वल्कलमालाभिः भूषितम्, मृगगणैः शान्तम्, विविधैः पक्षिभिः निनादितम्। स एव महात्मा लोकहितकाम्यया मृत्युम् अपि बलात् निगृह्य, दक्षिणां दिशं पुण्यकर्मणा शरण्यां कृतवान्। अस्य आश्रमस्य प्रभावात्, दक्षिणा दिक् राक्षसैः भीता दृश्यते, न तु तैः भुज्यते। यदा तेन पुण्यात्मना सा दिक् गृहीता, तदा प्रभृति निशाचराः शान्ताः निर्वैराः च। एषा दक्षिणा दिक् भगवतस्तस्य नाम्ना त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा, दुष्कृतिभिः दुरतिक्रम्या।" "सूर्यस्य मार्गं सदा निवारयितुम्, महाविन्ध्यः तस्याज्ञया न वृद्धिं प्राप्नोति। एषः खलु दीर्घायुष्मान् कीर्तिमान् अगस्त्यस्याश्रमः, सुशीलमृगैः सेव्यमानः। स एव सत्त्ववान् मुनिः लोकपूजितः, सदा साधूनां हिते रतः, आगतान् अस्मान् श्रेयसे संयोगयिष्यति। अत्र अहम् अगस्त्यं महर्षिं पूजयिष्यामि, सौम्य, अत्रैव वने शेषं कालं वत्स्यामः। अत्र देवाः गन्धर्वैः सिद्धैः ऋषिभिः च युक्ताः, नियताहाराः, सदा अगस्त्यम् उपासते। अत्र न कश्चित् अनृतवादी, क्रूरः, छद्मशीलः, दुष्टः वा वसति; एवं तस्य मुनेः स्वभावः। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, पक्षिणश्च, नियताहाराः, धर्मोपासने रताः वसन्ति। अत्र हि महात्मानः सिद्धाः दिव्यरथैः सूर्यसमप्रभैः देहान् त्यक्त्वा, दिव्यरूपेण स्वर्गं गताः। अत्र भगवतः पूजनात्, देवाः यक्षत्वं, अमरत्वं, विविधानि राज्यानि च प्रयच्छन्ति।" "इदानीं वयम् आश्रमम् आगताः, सौमित्रे, त्वं प्रविश्य, मुनये निवेदय कि रामः सीतया सहितः आगतः।" ततः लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य अगस्त्यस्य शिष्यं समीपं गत्वा उवाच— "अस्ति दशरथनाम राजा, तस्य ज्येष्ठः महाबलः पुत्रः रामः, सीतया सहितः, मुनिं द्रष्टुम् आगतः। अहम् अस्य अनुजः लक्ष्मणः, तव श्रवणगोचरम् एतदस्ति चेत्। वयं पित्रा आज्ञाप्ताः अतीव दुर्गमं वनम् प्रविष्टाः, सर्वे वयं भगवन्तम् द्रष्टुम् इच्छामः; निवेदयास्मान्।" तस्य लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, स तपस्वी "एवमस्तु" इति उक्त्वा, वह्निकुण्डं प्रविश्य मुनये निवेदयितुम् उपचक्रमे। प्रविश्य, स महर्षिं, तपसा दुर्बोध्यं, समुपेत्य, अञ्जलिं कृत्वा रामागमनं साक्षात् न्यवेदयत्। यथोक्तं लक्ष्मणेन, अगस्त्यप्रियः शिष्यः उवाच— "एते दशरथस्य पुत्रौ रामलक्ष्मणौ। ते सीतया सहिताः, आश्रमं प्रविश्य, भगवन्तं द्रष्टुम् आगताः, सेवां च कर्तुम् इच्छन्ति। यत् अत्र उचितं, तत् आदेशय।" तद्वाक्यं श्रुत्वा, मुनिः रामलक्ष्मणयोः आगमनम् अवगम्य, वैदेहीं प्रति उवाच— "सौम्ये, अद्य सौभाग्येन रामः मां द्रष्टुम् आगतः दीर्घकालात्। अहम् अपि हृदये तस्य आगमनम् अतीव अभिलषितवान्। रामः पूजितः, भार्यया लक्ष्मणेन च सह आगच्छतु।" शिष्यः प्रणम्य "एवमस्तु" इति अञ्जलिं कृत्वा, शीघ्रं निर्गत्य लक्ष्मणं प्रति उवाच— "कः अयम् रामः? स मुनिं द्रष्टुं प्रविशतु।" ततः लक्ष्मणः शिष्येण सह आश्रमं प्राविशत्। तत्र सः काकुत्स्थं सीतां च जनकात्मजां ससम्मानं निवेद्य, अगस्त्यवचनं शिष्यः सादरं न्यवेदयत्।