सः तु ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति वेगेन धावन्, तस्य महर्षेः तेजसा, यः नेत्राग्निसमप्रभः आसीत्, दग्धः विनष्टश्च अभवत्। एष एव अस्य भ्रातुः आश्रमः, सरः वनं च शोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृपया तद् दुष्करं कर्म कृतमिति। एवं स कथां सुमित्रया सह कथयन्, रामस्य सायं सूर्यास्तमितः, सन्ध्या च प्रवृत्ता। स भ्रातृणा सहितः सम्यक् सन्ध्योपासनां कृत्वा, आश्रमं प्रविश्य, मुनिं प्रणनाम। मुनिना यथोचितं सत्कृत्य, राघवः तत्र रात्रिं मूलफलभोजनं कृत्वा न्यवसत्। रात्र्यां व्यतीतायां, सूर्ये च उदिते, राघवः अगस्त्यस्य भ्रातरं अनुज्ञाप्य प्रस्थितः। 'नमस्ते भगवन्, सुखेन रात्रिं नीतवान्, इदानीं तव ज्येष्ठं भ्रातरं, मम गुरुम्, द्रष्टुं गच्छामि,' इति तेन उक्तम्। तेन 'गच्छ' इति अनुमत्य, रघुनन्दनः निर्दिष्टेन पन्था वने विचरन् प्रस्थितः। तत्र स वन्यशालीनां, पनसशालवञ्जुलातिनिशचिरिबिल्वमधूकबिल्वतिन्दुकवृक्षाणां च दर्शनं चकार। स तत्र शतशः वनवृक्षान् पुष्पितलताभिः शोभितान् ददर्श। केचित् गजानां सूनैः पददलं प्राप्ताः, केचित् वानरैः विकसिता, शतशः पक्षिसंघैः मदोत्कटैः शब्दिताः च। ततः रामः पद्मनेत्रः लक्ष्मणं वीरं धन्यं च पृष्ठतः अनुगच्छन्तं इत्युवाच—'सौम्य, एते वृक्षाः स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणश्च शान्ताः, न च दूरं महर्षेः शुद्धचित्तस्य आश्रमः दृश्यते।' स आश्रमः, लोके अगस्त्यस्य ख्यातः, तेन कर्मणा श्रान्तानां विश्रामस्थलमिव दृश्यते। वनं धूमगौरवं, वल्कलमालाभिः भूषितं, मृगशान्तैः शान्तम्, नानापक्षिणां शब्दैः निनादितम्। स लोकहितकाम्यया मृत्युम् निगृह्य, पुण्यकर्मणा दक्षिणदिशं शरण्यां कृतवान्। एष एव तस्य आश्रमः, यस्य प्रभावात् दक्षिणदिशा राक्षसैः भीता अभवत्, दृश्यते तु न तैः उपभुज्यते। यदा तेन पुण्यात्मना एषा दिशा उपगृहीता, तदा रात्रिचराः शान्ता निरवैराः अभवन्। एषा शुभनाम्ना दक्षिणा दिशा त्रिषु लोकेषु ख्याताऽस्ति, दुष्कृतिभिः न जय्यते। सूर्यस्य मार्गं निरोद्धुम् इच्छन् महान् विन्ध्यः तस्य आज्ञया न वृद्धिम् अर्हति। एषः दीर्घायुष्मान् अगस्त्यः पुण्यकीर्तिः, सुशीलैः मृगैः सेव्यमानः, अस्य आश्रमः। स धर्मात्मा मुनिः, लोकेषु पूजितः, सदा साधूनां हिते रतः, आगतान् अस्मान् उत्तमे संगमयिष्यति। अत्र अहं अगस्त्यं महर्षिं पूजयिष्यामि, सौम्य, अत्रैव शेषं वनवासं वत्स्यामि, प्रभो। अत्र देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, ऋषयः च, सर्वे नियताहाराः, अगस्त्यं नित्यं उपासते। अत्र न कश्चिद् अनृतवादी, क्रूरः, छद्मशीलः, पापात्मा वा वसेत्; एवं अस्य मुनेर् धर्मः। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, पक्षिणश्च, नियताहाराः, धर्मोपासने स्थिताः। अत्र महात्मानः सिद्धाः दिव्यरथैः सूर्यसंकाशैः, शरीरं त्यक्त्वा, दिव्यरूपेण स्वर्गं गताः। अत्र देवाः यक्षत्वं, अमरत्त्वं, विविधानि राज्यानि च प्रयच्छन्ति, शुभैः हविभिः पूज्यमानाः। आगतम् अस्माकम् एष आश्रमः, सौमित्रे, त्वं प्रथमं प्रविश्य, मुनये आगमनं मम सीतया सहितं निवेदय। ततः द्वादशः सर्गः श्रूयताम्—श्रीवाल्मीकिरामायणे, अरण्यकाण्डे, द्वादशः सर्गः। लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यस्य शिष्यं समीपं गत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्—'अस्ति राजा दशरथः, तस्य ज्येष्ठः रामः वीर्यवान् मुनिं द्रष्टुं आगतः, सीतया सहितः। अहं लक्ष्मणः अनुजः, भक्तः, यदि एतद् श्रवणगोचरं तव। अस्माकं पितुः आज्ञया एतद् अतिक्रूरं वनं प्रविष्टम्; वयं सर्वे मुनिं द्रष्टुम् इच्छामः, निवेदयतु।' तस्य वचः श्रुत्वा तपस्वी 'एवं' इति प्रतिज्ञाय, वह्निकुण्डं प्रविश्य, तत्र मुनये आगमनं न्यवेदयत्। स अगस्त्यप्रशिष्यः, लक्ष्मणवाक्यं यथावत् उक्त्वा, 'एते दशरथस्य पुत्रौ रामलक्ष्मणौ। सीतया सहितौ, शत्रून् निहन्तारौ, त्वां द्रष्टुम् आगतौ, सेवायै च। यत् युक्तं, तत् आज्ञापय,' इति उक्त्वा, मुनिः रामलक्ष्मणयोः आगमनं ज्ञात्वा, वैदेहीं प्रति अवदत्—'सौभाग्येन अद्य मां रामः चिरात् द्रष्टुं प्राप्तः।