ततः भ्रातुः निधनसूचकानि वाक्यानि श्रुत्वा निशाचरः कोपसमाविष्टः तं मुनिं प्रति प्रहाराय प्रवृत्तः। स तु ब्राह्मणश्रेष्ठं मुनिं समभिद्रवत्, किन्तु मुनिनः नेत्राग्निसमप्रभया तेजसा स दग्धः विनष्टश्च। एष एव अस्य भ्रातुः आश्रमः, सरोवरवनशोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृपया तद् दुःसाध्यं कर्म कृतम्। इत्येवमाख्याय कथां स सुमित्रासुतसहितः रामः सूर्यास्तमयं ददर्श, सायं संध्याकालः समुपस्थितश्च। ततो भ्रातृसहितः सम्यक् सायं सन्ध्योपासना कृत्वा रामः आश्रमं प्रविश्य मुनिं प्रणनाम। तं मुनिना सम्यक् सत्कृत्य, रामः मूलफलभोजनं कृत्वा तत्र रजनीं व्यतीयाय। अथ रजन्यां व्यतीतायां, सूर्ये उदिते, राघवः अगस्त्यस्य भ्रातरं अनुज्ञाप्य प्रस्थितः। स प्राञ्जलिः उवाच—"भगवन्, अहं त्वां नमस्कृत्य सुखेन रजनीं नीतवान्; अधुना तव जेष्ठं भ्रातरं, स्वगुरुं द्रष्टुम् गच्छामि।" तेन "गच्छ" इति अनुज्ञातः, रघुनन्दनः निर्दिष्टेन मार्गेण वनं पश्यन् प्रस्थितः। स तत्र वन्यशाल्मलीनां, वञ्जुलातिनिशचिरिबिल्वमधूकबिल्वतिन्दुकद्रुमाणां च समूहम् अपश्यत्। तत्र रामः शतशः वनद्रुमान् पुष्पमाल्यलताभिः भूषितान्, पुष्पशिखरान् च अपश्यत्। केचन गजानां सूनैः पदैः दलिताः, केचन वानरैः शोभिताः, अपरे मत्तद्विजगणस्वरेण निनादिताः। तदा पद्मनयनः रामः लक्ष्मणं पृष्ठतः अनुगच्छन्तं, श्रीवर्धनं, वीर्यवन्तं इत्यादि सम्बोधितवान्—"इमे वृक्षा स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणः सौम्याः, च नातिदूरे महान् मुनिः शुद्धात्मा यस्य आश्रमः। एष स आश्रमः, यस्य ख्यातिः लोके अगस्त्यस्य, स एव कर्मणा श्रान्तानां श्रमं हरति।" "इदं वनं घनधूमैः पूरितम्, वाल्कलमालाभिः शोभितम्, मृगगणैः शान्तम्, नानापक्षिस्वरेण निनादितम्। स मुनिः लोकहितकाम्यया मृत्युम् अपि निगृह्य, पुण्यैः कर्मभिः दक्षिणदिशं शरण्यां चकार। एष एव तस्य आश्रमः, यस्य प्रभावात् दक्षिणदिशः राक्षसैः भीता अभवत्, दृश्यते च, किन्तु तैः भोक्तुं अशक्या।" "यदा तेन पुण्यात्मना एषा दिशा अधिगृहीता, तदा प्रभृति निशाचराः शान्ताः, निरवैराश्च। एषा दक्षिणा दिशा अगस्त्यनाम्ना त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा, दुष्कृतिभिः जेतुं अशक्या। सूर्यस्य मार्गनिरोधाय महद्विन्ध्यपर्वतः तस्य आज्ञया न वृद्धिं करोति। एष सः दीर्घायुष्मान् पुण्यकीर्तिः अगस्त्यस्य आश्रमः, शिष्टमृगैः सेव्यमानः।" "स धर्मात्मा मुनिः, लोकैः पूजितः, सदा साधूनाम् हिते रतः; आगतान् अस्मान् श्रेयसा संयोगयिष्यति। अत्र अहं अगस्त्यं मुनिवरं पूजयिष्यामि, सौम्य, अत्रैव वने शेषकालं वत्स्यामि। अत्र देवाः गन्धर्वैः सिद्धैः ऋषिभिः च सह, नियताहाराः, सदा अगस्त्ये सेवां कुर्वन्ति।" "अत्र मिथ्यावादी, क्रूरः, छद्मशीलः, पापात्मा वा, वसitum न शक्नोति; एवं मुनिस्वभावः। अत्र देवयक्षनागपक्षिणः, नियताहाराः, धर्माराधनपराः वसन्ति। अत्र महात्मानः सिद्धाः, दिव्यरथैः सूर्यसंकाशैः, शरीरं त्यक्त्वा, नवानि रूपाणि प्राप्य, दिवं गता ऋषयः। अत्र देवाः यक्षत्वं, अमृतत्वं, विविधानि राज्यानि च प्रयच्छन्ति, शुभैः उपहारैः पूजिताः।" "आगतमस्मि आश्रमं, सौमित्रे; त्वं प्रथमतः प्रविश्य, मुनये आगमनं मम सीतया सह निवेदय।" अथ द्वादशः सर्गः आरभ्यते—श्रीवाल्मीकि रामायणे, अरण्यकाण्डे, द्वादशः सर्गः। लक्ष्मणः राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यस्य शिष्यं समीपं गत्वा, इदं वचनमब्रवीत्—"अस्ति दशरथनाम राजा, तस्य ज्येष्ठः वीर्यवान् पुत्रः रामः, सीतया सह मुनिं द्रष्टुम् आगतः। अहं लक्ष्मणः, तस्य अनुजः, भक्तः, हितः च; यदि एतत् श्रुतं भवतः। पितुः आज्ञया वयं घोरं वनं प्रविष्टाः; वयं सर्वे मुनिप्रसादम् इच्छामः, निवेद्यताम्।" लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा तपस्वी "एवम्" इति प्रत्युक्त्वा, वह्निकुण्डं प्रविश्य तद्वचनं मुनये निवेदयामास। प्रविश्य सः अगस्त्यस्य शिष्यः, दुर्ल्लंघ्यतपसा मुनिं प्राञ्जलिः उपगम्य, रामागमनं साक्षात् न्यवेदयत्। यथोक्तं लक्ष्मणेन, तद्वद् अगस्त्यप्रियः शिष्यः उवाच—"एते दशरथस्य पुत्रौ, रामलक्ष्मणौ।" "ते सीतया सह आश्रमं प्रविष्टाः, रिपुंसूदनौ, दर्शनाय सेवायै च आगतौ। यत् अत्र योग्यं, तत् आज्ञापय।" इत्येवमुक्त्वा शिष्येण, मुनिः रामलक्ष्मणयोः आगमनं ज्ञातवान्।