ततः स इल्लवलः भ्रातुः श्राद्धकर्म सम्पन्नं कृत्वा, तं मेषरूपिणं भ्रातरं विधिवद् ब्राह्मणानां भोज्यं चकार। ब्राह्मणान् भोजयित्वा, स इल्लवलः उच्चैः स्वरं वदन्, "वातापे निष्क्रम," इति प्रोवाच। तदा भ्रातुः वचः श्रुत्वा, वातापिः मेषवत् रावन्, ब्राह्मणानां शरीराणि विदारयन् निष्पपात। एवं तयोः मायाविनोः मांसभक्षयोः सहस्रशः ब्राह्मणाः सततं विनाशिताः। अनन्तरं, देवानां प्रार्थनया महर्षिः अगस्त्यः तं श्राद्धं भुक्त्वा, तं महान् असुरं सः अपि भक्षयामास। ततः कृतकृत्य इति जलं दत्त्वा, इल्लवलः "वातापे निष्क्रम" इति भ्रातरं पुनः आह्वयन्। तस्मिन्नवेले, अगस्त्यः महर्षिः सस्मितं वदन् तं ब्राह्मणघ्नं राक्षसं भ्रातरं इत्युवाच—"यः त्वया मेषरूपेण मया पच्यमानः यमलोकं गतः, स कथं निष्क्रमतुं शक्नोति?" एवं भ्रातुः निधनसूचकं वचनं शृत्वा, तं रजनीचरः कोपेन महर्षिं जिघांसुः अभ्यधावत्। स तु ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति धावन्, महर्षिणा नेत्राग्निना दग्धः विनष्टः। एष एव तस्य भ्रातरः आश्रमः, सरोवरवनशोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृते करुणया दुस्तरं कर्म कृतम्। एवं कथां कथयन् सौमित्रिणा सह रामः, अस्तं गते सूर्ये सायंप्रत्युषः कालः समुपस्थितः। ततः सः भ्रात्रा सह सायंकालीनं संध्योपासनं कृत्वा, आश्रमं प्रविश्य मुनिं प्रणम्य उपाविशत्। मुनिना सम्यक् सत्कृतः राघवः तत्रैव रात्रौ मूलफलभोजनं कृत्वा वासमकरोत्। यदा सा रात्रिः व्यतीता, सूर्ये उदिते, राघवः अगस्त्यस्य भ्रातरं अनुज्ञां याचमानः प्रणम्य उवाच—"भगवन्, सुखेन रात्रिं नीतवान् अस्मि, अद्य तव ज्येष्ठं भ्रातरं, गुरुम् द्रष्टुं गच्छामि।" तेन "गच्छ" इति उक्त्वा, रघुनन्दनः निर्दिष्टमार्गं गच्छन् तं वनं निरीक्षन् प्रस्थितः। तत्र सः वन्यशालीनां, फणसशालवञ्जुलातिनिशचिरिबिल्वमधूकबिल्वतिन्दुकादीनां वृक्षाणि ददर्श। रामः तत्र शतानि वनस्पतीनां पुष्पितलतान्वितानि ददर्श। केचन हस्तिनां सूनैः पदातिताः, केचन वानरैः शोभिताः, शतशः पक्षिसंघघोषैः निनादिताः। तदा कमललोचनः रामः सौमित्रिं पृष्ठतः अनुगच्छन्तं लक्ष्मणं प्रति उवाच—"एते वृक्षाः स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणः शान्ताः, न च दूरं महर्षेः शुद्धात्मनः आश्रमः दृश्यते।" "स एव अगस्त्यस्य विश्वविख्यातः आश्रमः अत्र दृश्यते, येन स्वकर्मणा श्रान्तानां श्रमं हरति। वनं घनधूमपूर्णं, वल्कलमालाविभूषितं, मृगगणैः शान्तं, नानापक्षिगीतनिनादितं च।" "स एव लोकहितकाम्यया मृत्युम् निगृह्य, पुण्यैः कर्मभिः दक्षिणदिशं शरण्यां कृतवान्। एष तस्य आश्रमः, यस्य वीर्येण दक्षिणदिशा राक्षसैः भीता अभूत्—दृश्यते, न तु तैः भोक्तुं शक्या। यदा तेन पुण्यात्मना एषा दिशा अधिगृहीता, तदा प्रभृति रजनीचराः शान्ताः निरवैराः च।" "एषा दक्षिणा दिशा भगवत् अगस्त्यनाम्नी त्रिषु लोकेषु ख्याता, दुष्कृतिभिः न जय्यते। सूर्यस्य पन्थानं निरोधयितुं, महाविन्ध्यः तस्याज्ञया नाधिकं वर्धते। एष स महर्षेः दीर्घायुषः कीर्तिमान् आश्रमः, सुशीलमृगैः सेवितः।" "स धर्मात्मा मुनिः, लोकेषु पूजितः, सदा साधूनां हिते रतः; आगतान् अस्मान् श्रेयसा संयोगयिष्यति। अत्राहं महर्षिं अगस्त्यं पूजयिष्यामि, सौम्य, अत्रैव वनेशयने शेषकालं वत्स्यामि।" "अत्र देवाः गन्धर्वैः, सिद्धैः, महर्षिभिः च, सदा नियताहाराः अगस्त्यं उपासते। अत्र न कश्चित् मिथ्यावादी, क्रूरः, छद्मचरः, दुष्टः वा वसेत्; एवं अस्य मुनेश्चरित्रम्। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, विहंगमाः, नियताहाराः धर्मोपासने रता वसन्ति। अत्र महात्मानः सिद्धाः, दिव्यरथैः सूर्यसङ्काशैः, शरीरं त्यक्त्वा दिव्यरूपेण स्वर्गं गताः।" "अत्र देवा यक्षत्वं, अमरत्वं, राज्यानि च ददति, शुभैः उपहारैः पूज्यमानाः। आगताः स्म आश्रमम्, सौमित्रे, त्वं प्रथमतः प्रविश्य, मुनये मम आगमनं सीतया सह निवेदय।" इत्येवमुक्ते, द्वादशः सर्गः आरभ्यते। लक्ष्मणः, राघवस्य अनुजः, आश्रमं प्रविश्य, अगस्त्यस्य शिष्यं समीपं गत्वा, इदं वचनम् अब्रवीत्।