कदाचित् अस्मिन्नेव देशे, इति श्रूयते, वातापिः इल्वलश्च नाम क्रूरौ भ्रातरौ बभूवतुः, बलवन्तौ असुरौ ब्राह्मणघ्नौ च। तत्र इल्वलः ब्राह्मणरूपं विधाय, कपटवाक्यैः ब्राह्मणान् श्रोतुम् आमन्त्रयन्, तान् निःस्नेहः प्रेतकर्मणि निमन्त्रयति स्म। ततो भ्रातरं स्वं प्रेतकर्म कृत्वा, वातापिं मेषरूपिणं विधाय, श्राद्धविधिना तान् ब्राह्मणान् भोजयति स्म। यदा तैः ब्राह्मणैः भोजनं समाप्तं, तदा इल्वलः उच्चैः शब्देन आह्वयति स्म—"वातापे, निष्क्रम!" इति। तदा भ्रातुः वचनं श्रुत्वा, वातापिः मेषनादं कृत्वा, तेषां ब्राह्मणानां देहेभ्यः विदारयन् निर्गच्छति स्म। एवं तौ रूपान्तरकुशलौ राक्षसौ सहस्रशः ब्राह्मणान् नित्यं विनाशयताम्। अथ देवतानां प्रार्थनया महर्षिः अगस्त्यः तं श्राद्धं अनुभवन् तं महासुरं अपि जग्धवान्। अनन्तरं कृतार्थ्यं विज्ञाप्य, हस्तप्रक्षालनार्थं जलं दत्त्वा, इल्वलः भ्रातरं प्राह—"निष्क्रम" इति। तस्मिन्काले स महातेजाः अगस्त्यः ऋषिः, सस्मितं तम् ब्राह्मणघ्नं भ्रातरं वदन्, इदं प्रोवाच—"यो मया जग्धः तव राक्षसः भ्राता मेषरूपधारी यमलोकं गतः, स कथं निष्क्रान्तुम् अर्हति?" इत्युक्त्वा। तद्वचनं श्रुत्वा, भ्रातुः निधनं विज्ञाय, स निशाचरः कोपात् ऋषिं प्रति प्रधावितवान्। स तु ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति धावन् ऋषेः नेत्राग्निना दग्धः विनष्टः च। एष एव तयोः भ्रातृयोः आश्रमः, सरस्तरुशोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृते दयया तद् दुष्करं कर्म कृतम्। एवं स कथां सौमित्रिणा सह कथयन्, रामस्य सायंकालः सम्प्राप्तः। ततः स भ्रात्रा सह सायं संध्यां सम्यक् कृत्वा, आश्रमं प्रविश्य, मुनिम् अभिवाद्य, सम्यक् सत्कृत्य, मूलफलभोजनं कृत्वा, राघवः तत्र रजनीं व्यतीयाय। यदा रजनी व्यतीता, सूर्ये उदिते, राघवः अगस्त्यस्य भ्रातरं अनुज्ञां याचमानः उवाच—"नमस्ते भगवन्, सुखेन रात्रिं नीतवान्, अधुना तव ज्येष्ठं भ्रातरं, स्वगुरुं द्रष्टुं गच्छामि।" इत्युक्त्वा तेन अनुमतो रघुनन्दनः निर्दिष्टेन पन्थानम् अनुसृत्य तं वनं पश्यन् प्रस्थितः। तत्र स वन्यशालीनां शालानां, वञ्जुलानां, तिनिशानां, चिरिबिल्वानां, मधूकानां, बिल्वानां, तिन्दुकानां च वृक्षान्, श्यामाकान्, फणसांश्च ददर्श। शतशः लतान् पुष्पितशाखाभिः शोभितान्, गजशुण्डाभिः अपीडितान्, कपिभिः विराजितान्, विहगकुलनिनादैः गुञ्जमानान् च ददर्श। ततः रामः पद्मनयनः लक्ष्मणं पृष्ठतः अनुगच्छन्तं वीर्यवन्तं सौमित्रिं प्रति उवाच—"दृश्यन्ते वृक्षाः स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणश्च शान्ताः, न च दूरम् अत्र महर्षेः शुद्धचित्तस्य आश्रमः। एष एव लोकप्रसिद्धः अगस्त्यस्य आश्रमः दृश्यते, यस्य पुण्यकर्मणा श्रान्तानां श्रमं हरति। वनं धूमसंवृतं, वाल्कलमाल्यशोभितं, मृगशान्तं, नानाविहगनिनादितं च। स एव लोकरक्षार्थं बलात् मृत्युम् उपशमयन्, पुण्यकर्मणा दक्षिणदिशं शरण्यां कृतवान्। अस्य आश्रमस्य तेजसा दक्षिणा दिशः राक्षसैः भीता दृश्यते, किन्तु तैः न भोक्तुं शक्या। यदा तेन पुण्यात्मना एषा दिशा अधिगृहीता, तदा प्रभृति निशाचराः शान्ताः निरवैराः च। एषा दक्षिणा दिशा भगवतः नाम्ना त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धा, दुष्कृतिभिः अजेयैव। सूर्यस्य मार्गं यदा स महान् विन्ध्यः नित्यं रोद्धुम् इच्छति, तदा अगस्त्यस्य आज्ञया नोन्नमति। एष एव दीर्घायुषा कृतकर्मणा अगस्त्येन सेव्यमानः आश्रमः, सुशीलैः मृगैः सेव्यते। स धर्मात्मा मुनिः, लोकसम्मानितः, सतां हिते नित्यं प्रवृत्तः, आगतान् अस्मान् श्रेयसा संयोगयिष्यति। अत्र अहम् अगस्त्यं महर्षिं पूजयिष्यामि, सौम्य, अत्रैव वने शेषकालं वत्स्यामः। अत्र देवाः गन्धर्वैः, सिद्धैः, महर्षिभिः च, नियमेन आहारं कृत्वा, अगस्त्यं नित्यं उपासते। अत्र न कश्चन मिथ्यावादी, क्रूरः, कपटी, दुष्टः वा वासं कर्तुं शक्नोति; एष एव अस्य मुनेशः स्वभावः। अत्र देवाः, यक्षाः, नागाः, पक्षिणश्च, नियमेन आहारं कृत्वा, धर्मस्य पूजायाम् एव प्रवृत्ताः। अत्र महात्मानः सिद्धाः दिव्यरथैः सूर्यसङ्काशैः, शरीरं त्यक्त्वा, दिव्यरूपैः स्वर्गं गताः। अत्र देवाः यक्षत्वं, अमरत्वं, राज्यानि च, शुभैः द्रव्यैः पूजिताः, ददति। आगतम् अस्माकं आश्रमम्, सौमित्रे, त्वं प्रथमतः प्रविश्य, मुनये निवेदय—"रामः सीतया सह आगतः" इति।