एवम् अनुवर्तमाने पन्थानि रामः सौमित्रिणा सह गच्छन्, दृष्ट्वा समक्षं महर्षेः अगस्त्यस्य महात्मनः तस्य धर्मात्मनः भ्रातुः आश्रमं समुपागमत्। मार्गे पश्यतः तयोः सहस्रशः वृक्षाः फलेन पुष्पेण च नम्राः सन्ति, विपुलं वनं फलपुष्पभारनमितविटपैः शोभते। तस्मिन्नेव वने पिप्पलीनां पक्वानां तीक्ष्णगन्धः सहसा वातेन आनीतः श्रूयते। क्वचित् क्वचिद् संचिता दारूणि दृश्यन्ते, काञ्चनकैः इव मणिभिः दीप्तानि कुशतृणानि छिन्नानि निपतन्ति। वनमध्यभागे, मेघशिखरकल्पः धूमस्तम्भः अग्निहोत्रात् निःसृतः दृश्यते। विविक्तेषु स्नानस्थलेषु द्विजाः स्नानं कृत्वा, स्वयम् संचितानि पुष्पाणि समर्पयन्ति। तस्मात्, सौम्य, यथाहं सुतिक्ष्णात् श्रुतवान्, एष एव अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः। तस्य धर्मात्मनः भ्रातुः, लोकहितार्थं, बलात् मृत्युम् अजयत्, दक्षिणां दिशं शरण्यां चकार। कदाचित् अस्मिन्नेव स्थले, कथ्यते, क्रूरौ वातापिः इल्वलश्च, भ्रातरौ, बलवन्तौ, ब्राह्मणघ्नौ असुरौ, समं वसत्स्याम। इल्वलः ब्राह्मणरूपं धारयन्, मायया, ब्राह्मणान् श्राद्धभोजनाय आह्वयति स्म। ततः भ्रातुः श्राद्धकर्म कृत्वा, तं मेषरूपिणं भ्रातरं ब्राह्मणानां श्राद्धविधिना भोजयति स्म। यदा ते ब्राह्मणाः भुक्तवन्तः, तदा इल्वलः उच्चैः शब्देन आह्वयति—"वातापे निष्क्रम!" इति। भ्रातुः वचनं श्रुत्वा, वातापिः मेषवत् रुतन्, तेषां ब्राह्मणानां शरीरेभ्यः निःसृत्य, तान् विदारयति स्म। एवं तयोः रूपान्तरधारिणोः मांसभक्षयोः भ्रातरयोः, सहस्रशः ब्राह्मणाः नित्यम् विनाशिताः। ततः देवतानां प्रार्थनया, महर्षिः अगस्त्यः तदश्राद्धं भुक्त्वा, तं महासुरं निगिलितवान्। पश्चात् "कृतमस्ति" इति उक्त्वा, आचमनीयं जलं दत्त्वा, इल्वलः भ्रातरं आह्वयति—"निष्क्रम, वातापे!" तदा, बुद्धिमान् अगस्त्यः मुनिः, स्मयमानः, ब्राह्मणघ्नं भ्रातरं प्रति इदं उवाच—"यः मया पच्यमानः, तव राक्षसभ्राता मेषरूपधारी, यमसदनं गतः, स कथं निष्क्रमतु?" एवं भ्रातुः मृत्युसूचकं वचनं श्रुत्वा, निशाचरः कोपात् मुनिम् आक्रमितुम् आरब्धवान्। स ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति प्रधावन्, मुनिना नेत्राग्निना दग्धः, विनष्टः। एष एव तस्य भ्रातुः आश्रमः, सरः वनश्च शोभितः, यत्र ब्राह्मणानां कृपया एष दुःसाध्यः कर्म कृतम्। एवं कथयन् रामः सौमित्रिणा सह, सायंप्रकाशे, सूर्यास्तं गतः। स भ्रात्रा सह सम्यक् संध्योपासना कृत्वा, आश्रमं प्रविश्य, मुनिम् अभिवाद्य, सम्यक् सत्कृतः तत्र रात्रिं मूलफलभोजनं कृत्वा व्यतीतवान्। यदा रात्रिः व्यतीता, सूर्ये उदिते, राघवः अगस्त्यभ्रातरं अनुमन्य, प्रणम्य, आग्रजं मुनिम् द्रष्टुं प्रस्थितवान्—"नमस्ते, भगवन्। सुखेन रात्रिं यापितवान्। अनुज्ञातः, तव ज्येष्ठं भ्रातरं, स्वगुरुं, द्रष्टुम् गच्छामि।" अनुज्ञातः तेन, रघुनन्दनः निर्दिष्टेन पन्था वनं निरीक्षन् प्रस्थितः। तत्र सः वन्यशाल्यादीन्, पनसांश्च, शालवृक्षान्, वञ्जुलान्, तिनिशान्, चिरिबिल्वान्, मधूकान्, बिल्वान्, तिन्दुकांश्च अपश्यत्। तत्र रामः शतशः लतान्वितान् पुष्पितविटपान् वनवृक्षान् अपश्यत्। केचन हस्तिहस्तैः पद्मिताः, केचन वानरैः विभान्ति, शतशः पक्षिसंघैः मदगर्जितैः निनादिताः। ततः रामः पद्मनेत्रः सौमित्रिं वीरं लक्ष्मणं प्रति उवाच—"एते वृक्षाः स्निग्धपत्राः, मृगपक्षिणश्च सौम्याः, न च दूरम् अस्मात् महर्षेः विशुद्धचित्तस्य आश्रमः।" स आश्रमः, लोके प्रसिद्धः, अगस्त्यस्य, तेनैव कर्मणा, श्रान्तानां श्रमं हरति। वनं घनधूमकुण्डलितं, वल्कलमालाभूषितं, मृगगणैः शान्तम्, नानापक्षिनादितं च दृश्यते। सः, लोकानां हितकाम्यया, बलात् मृत्युम् अजयत्, पुण्यकर्मणा दक्षिणां दिशं शरण्यां चकार। एष एव तस्य आश्रमः, यस्य प्रभावात् दक्षिणा दिशा राक्षसैः भीता, दृश्यते, परन्तु तैः न भुज्यते। यदा तेन पुण्यात्मना एषा दिशा उपगृहीता, तदा प्रभृति निशाचराः शान्ताः, निरवैराः च सन्ति। एषा दक्षिणा दिशा भगवतः नाम्ना त्रिषु लोकेषु विश्रुता, दुष्कृतिभिः अजय्या। सूर्यस्य मार्गं नित्यं निरोद्धुम् इच्छन्, महाविन्ध्यः तस्याज्ञया नोन्नमति। एषः दीर्घायुष्मान् कीर्तिमान् अगस्त्यस्य आश्रमः, यत्र शीलवन्तः मृगाः सेवन्ते, दृश्यते।