सूतिक्ष्णेन निर्दिष्टमार्गं अनुसृत्य रामः लक्ष्मणसहितः सुखेन प्रतस्थे। तस्मिन्नन्तरे रामः परमपरमुदितः लक्ष्मणं प्रति हर्षपूर्णं वचनमुवाच—“एष नूनं महात्मनः अगस्त्यस्य धर्मात्मनो भ्रातुः आश्रमः समक्षं दृश्यते। मार्गेण गच्छन् यथा दृष्टं, सहस्रशः वृक्षाः फलेन पुष्पेण च नमन्ति, वनं च सर्वत्र सुगन्धितं, पिप्पलीनां पक्वानां तीक्ष्णगन्धः वातेन आकृष्टः आगच्छति। काष्ठस्य सञ्चयाः कत्रचित् दृश्यन्ते, दर्भा च वैदूर्यसदृशा कृताः आस्तरणमिव वितता दृश्यन्ते। वनमध्यम् अन्धकारमिव मेघशिखरं धूमस्तम्भः आश्रमाग्नेः दृश्यते। विविक्तस्नानस्थले द्विजातयः स्नानं कृत्वा स्वयम् सञ्चितपुष्पाणि अर्पयन्ति। अतः सौम्य, यथा सूतिक्ष्णात् श्रुतम्, एष एव अगस्त्यस्य धर्मात्मनो भ्रातुः आश्रमः। लोकहिताय तस्य भ्राता पुण्यकर्मा मृत्युम् बलात् निगृह्य दक्षिणां दिशं शरण्यां अकरोत्। अस्य स्थले पूर्वं कथ्यते, क्रूरौ वातापिः इल्वलः च, ब्राह्मणघ्नौ महाबलौ असुरौ भ्रातरौ समं निवसन्ति स्म। इल्वलः ब्राह्मणरूपं धृत्वा मायया ब्राह्मणान् शमशानभोजनाय आमन्त्रयति स्म। भ्रातृणः श्राद्धं कृत्वा तं मेषरूपं स्थापयित्वा ब्राह्मणान् तेन भोजनेन तर्पयति स्म। ततः ब्राह्मणैः भुक्ते, इल्वलः उच्चैः वाचं प्रोच्य—‘वातापे निष्क्रम!’ इत्याह। भ्रातृवचनं श्रुत्वा वातापिः मेषरूपेण रुदन् ब्राह्मणशरीरात् भेदयन् निर्गच्छति स्म। एवं सहस्रशः ब्राह्मणाः तैः मांसभक्षिभिः रूपान्तरेण सदा विनष्टाः। देवानां याचनेन महर्षिः अगस्त्यः तं श्राद्धं अनुभूय तं महदसुरं भक्षितवान्। ततः ‘कृतं’ इति जलं प्रदाय, इल्वलः भ्रातृं प्रति—‘निष्क्रम!’ इत्युक्तवान्। तदा अगस्त्यः प्रहर्षमुद्रं प्रज्ञाचक्षुषं ब्राह्मणघ्नं भ्रातृं प्रति स्मितं कृत्वा वाचम् उवाच—‘यः मया भक्षितः तव राक्षसः भ्राता मेषरूपधारी यमालयं गतः, स कथं निष्क्रमेयात्?’ एवं भ्रातृमरणसूचकं वचनं श्रुत्वा निशाचरः ऋषिं कोपात् आक्रमितुम् आरभ्यत। स ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रति धावन् अगस्त्येण नेत्राग्निना दग्धः विनष्टः। अस्य भ्रातुः आश्रमः सरोवरवनसमन्वितः, ब्राह्मणानां कृपया तत्र कष्टं कर्म कृतं। एवं स सौमित्रिणा सह कथा कथयन् रामः सूर्यास्तं प्रतीक्ष्य सायंकालं प्राप्तवान्। संध्याकालं कृत्वा भ्रातृसहितः आश्रमं प्रविश्य मुनिं अभिवादितवान्। मुनिना सम्यक् सत्कृतः रामः तत्र निशां मूलफलानि भुक्त्वा याय। रात्र्याः समाप्ते, सूर्ये उदिते, रामः अगस्त्यस्य भ्रातृं अनुज्ञाय प्रस्थितः। ‘नमस्ते भगवन्, सुखेन रात्रिं उपयातः, आगच्छामि, तव ज्येष्ठं गुरुम् द्रष्टुम्।’ इत्युक्त्वा तेन ‘गच्छ’ इति अनुमोदितः रामः निर्दिष्टमार्गं अनुसृत्य वनं पश्यन् प्रस्थितः। शैलूष, फणस, शाल, वञ्जुला, तिनिश, चिरिबिल्व, मधूक, बिल्व, तिन्दुकादिवृक्षान् अपश्यत्। शतशः वनवृक्षान् लतापुष्पैः शोभितान् रामः ददर्श। केचित् हस्तिनां शुण्डाभिः पद्भिः दलिताः, केचित् कपिभिः उज्ज्वलिताः, शतशः पक्षिसमूहैः मदनिनादैः निनादिताः। तदा रामः पद्मलोचनः लक्ष्मणं वीरं यशस्विनं पृष्ठतः अनुगच्छन्तं प्रति उवाच—“वृक्षाणां पत्राणि स्निग्धानि, मृगपक्षिणः सौम्याः, न च दूरं महर्षेः विशुद्धचित्तस्य आश्रमः। यः आश्रमः लोकप्रसिद्धः अगस्त्यस्य, सः कर्मणा श्रान्तानां श्रान्तिम् अपहर्तुम् समर्थः। वनं घनधूमेन पूर्णं, वल्कलमालाभिः शोभितं, मृगशान्तैः शान्तं, विविधैः पक्षिभिः निनादितम्। सः लोकहिताय मृत्युम् बलात् निगृह्य पुण्यकर्मणा दक्षिणां दिशं शरण्यां अकरोत्। एष सः आश्रमः, यस्य शक्त्या दक्षिणा दिशा राक्षसैः भीता दृश्यते, किन्तु तैः न उपभुज्यते। यदा तस्य पुण्यात्मनः दक्षिणा दिशा अधिगृहीता, तदा निशाचराः शान्ताः निर्हेतुकाः। दक्षिणा दिशा भाग्यवान् नाम्ना त्रैलोक्ये प्रसिद्धा, दुष्कृतिभिः न जय्यते। सूर्यस्य मार्गं नित्यं रोद्धुं महाविन्ध्यः तस्य आज्ञया न अधिकं वर्धते।” इति रामः लक्ष्मणसहितः अगस्त्यस्य आश्रममार्गेण गच्छन्, तस्य आश्रमस्य महिमानं, तत्र कृतं ब्राह्मणरक्षणं, असुरविनाशं, दक्षिणदिशायाः पुण्यत्वं, विन्ध्यस्य आज्ञापालनं च सौम्येन भावेन कथयन्, विशुद्धवनं, पुण्याश्रमं, ऋषिसंवादं, रात्रिवासं, तथा अगस्त्यं द्रष्टुं प्रस्थितः।