ककुत्स्थवंशसम्भूतः रामः सुतिक्ष्णं समुपविष्टः सस्नेहम् इदं अब्रवीत्— “भगवन्, अस्मिन वनान्तरे महर्षिः अगस्त्यः निवसति। तस्य कृत्यकथाः अहं सर्वदा शृणोमि, किन्तु वनस्य विस्तीर्णत्वात् तस्य आश्रमस्य स्थानम् न वेद्मि। स तु महात्मा अगस्त्यः यस्य आश्रमः रम्यः, सः कुत्र अस्ति? तं द्रष्टुम् इच्छामि, भ्रात्रा सीतया च सह तस्य समीपम् गन्तुम् मनसि मे महत्तमं स्पृहायाः वर्तते। तं महर्षिं अगस्त्यं समुपसङ्गन्तुम् इच्छामि; हृदि मे एषा महती इच्छा वर्तते। तं महर्षिं स्वयम् सेवितुम् इच्छामि।” एवं रामस्य वचनं श्रुत्वा धर्मात्मा सुतिक्ष्णः प्रीत्या दशरथनन्दनम् उवाच— “राघव, अहम् अपि लक्ष्मणेन सह त्वाम् एतद् उक्तुम् इच्छामि। सौभग्येन त्वम् स्वयम् माम् एतद् विषयम् पृच्छसि। सीतया सह अगस्त्यं गन्तुम् अर्हसि। अहम् तुभ्यं अगस्त्यस्य स्थानम् कथयिष्यामि। अस्माद् आश्रमात् चत्वारि योजनानि दक्षिणदिशम् गत्वा तत्र अगस्त्यस्य भ्रातुः शोभनः आश्रमः अस्ति। तत्र भूमौ बहु गच्छन्ति, पिप्पलवृक्षैः शोभितम्, पुष्पफलैः रम्यम्, नानाविहङ्गनिनादैः कूजितम्। तत्र विविधाः सरांसि निर्मलजलानि, हंसक्रौञ्चैः समाकीर्णानि, चक्रवाकैः शोभितानि दृश्यन्ते। तत्र रात्रिं एकां निवसित्वा प्रातःकाले वनसीमान्ते दक्षिणदिशम् गन्तव्यम्। तत्र एकं योजनम् गत्वा अगस्त्यस्य आश्रमम् प्राप्तुम् शक्यते, रम्ये वनप्रदेशे विविधवृक्षैः शोभिते। तत्र वैदेही लक्ष्मणः च त्वया सह हर्षं अनुभविष्यन्ति, तत्र रम्ये वनप्रदेशे बहुवृक्षैः समृद्धम् अस्ति। यदि त्वम् अगस्त्यं द्रष्टुम् निश्चितः, तर्हि अद्य तत्र गन्तुम् मनः स्थापय।” एवं सुतिक्ष्णस्य वचनम् श्रुत्वा रामः भ्रात्रा सह प्रणम्य सीतया सह अगस्त्यस्य समीपम् गन्तुम् आरभत। मार्गे अद्भुतानि वनानि, मेघसमानानि पर्वतानि, सरांसि नदीश्च दृष्ट्वा, सुतिक्ष्णेन निर्दिष्टं पथं अनुसृत्य सुखेन गच्छन्, रामः अत्यन्तं हृष्टः लक्ष्मणम् इदं अब्रवीत्— “नूनम् एषः महात्मनः अगस्त्यस्य धर्मात्मनः भ्रातुः आश्रमः यः सम्मुखम् दृश्यते। मार्गे यानि वृक्षाणि दृष्टानि, तानि सहस्रशः फलपुष्पभारात् नमन्ति। वनात् पिप्पलीनां पक्वगन्धः वायुनाः आकस्मात् समागच्छति। तत्र तत्र काष्ठानां संचयः दृश्यते, तथा दर्भः वैदूर्यसमानः कृतः स्फुरति। वनमध्ये मेघशिखरसमः अग्निसमिधधूमस्तम्भः दृश्यते। स्नानस्थलेषु द्विजाः स्वयम् संगृहीतपुष्पैः स्नानान्तरम् पूजां कुर्वन्ति। अतः सुतिक्ष्णात् श्रुतम् यथार्थम्, एषः अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः। लोकहिताय तस्य भ्राता पुण्यकर्मा मृत्युम् बलात् अजयत्, दक्षिणप्रदेशम् आश्रयस्थानम् अकरोत्। एकदा अस्मिन स्थले क्रूरौ वटापी-ईलवलौ भ्रातरौ ब्रह्मघ्नौ महाबलौ असुरौ निवसताम्। ईलवलः ब्राह्मणरूपम् धृत्वा कपटवाक्यैः ब्राह्मणान् श्मशानभोजनाय आमन्त्रयत्। भ्रातुः श्राद्धं कृत्वा तं मेषरूपम् स्थापयित्वा ब्राह्मणान् विधिवत् भोजयामास। तेषां ब्राह्मणानां भोजनानन्तरम् ईलवलः उच्चैः वाचम् उवाच— ‘वटापि निष्क्रमतु।’ तदा भ्रातुः वाक्यं श्रुत्वा वटापिः मेषवत् रवं कृत्वा ब्राह्मणानां शरीरात् विदारयन् निष्क्रान्तः। एवं सहस्रशः ब्राह्मणाः तैः रूपान्तरविहारेण निरन्तरम् विनष्टाः। देवेषु निवेदिते अगस्त्यः महर्षिः तद् श्राद्धम् अनुभूय तं महासुरम् अपि भोजनम् अकरोत्। ततः ‘सिद्धम्’ इति उक्त्वा, हस्तप्रक्षालनाय जलम् दत्त्वा, ईलवलः भ्रातृम् आह्वयन् ‘निष्क्रमतु’ इति उच्चैः उवाच। तदा अगस्त्यः महर्षिः स्मितम् कृत्वा, ब्रह्मघ्नम् भ्रातरम् उवाच— ‘यः मया पच्यः मेषरूपेण राक्षसः तव भ्राता यमालयम् गतः, सः कथम् निष्क्रमतु?’ तस्य भ्रातुः मृत्यवचनम् श्रुत्वा रात्रिचरः क्रोधात् महर्षिम् अभ्यधावत्। सः ब्राह्मणश्रेष्ठम् अभ्यधावत्, किन्तु महर्षिणा नेत्राग्निना दग्धः विनष्टः। एषः तस्य भ्रातुः आश्रमः सरोवरवनैः शोभितः, यत्र ब्राह्मणानाम् अनुकम्पया कष्टकर्म सम्पादितम्। एवं सः सौमित्रिणा सह कथा कथयन् रामस्य सूर्यास्तः अभवत्, संध्या समयः आगतः। सः भ्रात्रा सह संध्योपासनम् कृत्वा आश्रमम् प्रविश्य महर्षिम् नमस्कृत्य अभिवादयत्।