राज्ञः सत्त्वसिंहस्य तदा वसिष्ठमुख्यैः सह मन्त्रिभिः सह सर्वैः तपोधनैः च महात्मा विश्वामित्रः रामस्य महात्मनः वीर्यं सत्यं वेद, इति उक्त्वा, तं रामं त्वं महाबाहो न तुल्यौ तव अन्यौ पुत्रौ, न च पुत्रस्नेहेन त्वं मोहम् आगन्तुम् अर्हसि, इति नृपश्रेष्ठं प्रबोधयामास। अहं प्रतिजानामि—तौ राक्षसौ निश्चितं हन्तव्यौ, रामस्य वीर्यं अहं जानामि, इति स साक्षात्कारं दत्तवान्। वसिष्ठः तपसा दीप्तः सर्वे च तपोधनाः तं रामं जानन्ति, धर्मं यशः च इच्छसि चेत्, राजन्, तर्हि मन्त्रिणां सम्मतौ रामं मम दातुम् अर्हसि, इति तं प्रार्थयामास। दशरात्रं यज्ञकालः भविष्यति, तावत् कालं रामः किञ्चित् अपि न विलम्बिष्यते, इति पुनः प्रतिज्ञां कृतवान्। एवं विश्वामित्रस्य शुभवचनानि श्रुत्वा, स राजा दुःखेन आकुलः, कम्पमानः, मूर्च्छितः च अभवत्। चेतना प्राप्त्वा भयशोकसन्तप्तः उपविष्टः, तस्य हृदयमनसो विदारयन्ति तानि ऋषिवचनानि श्रुत्वा, स महात्मा राजा शोकसन्तप्तः चञ्चलः आसन्। ततः सर्गे विंशतितमे, विश्वामित्रवाक्यश्रवणेन स राजा सत्त्वसिंहः क्षणं मूर्च्छितः, पुनः चेतनां प्राप्त्वा, इदं वचनम् उवाच—मम रामः पद्मनेत्रः षोडशवर्षः अपि न जातः, राक्षसैः युद्धे तं न समर्थं पश्यामि। मम एषा अक्षौहिणी सेना अस्ति, अहं स्वयम् अग्रे धनुः गृहीत्वा राक्षसान् योधयिष्यामि। मम सेवकाः वीराः शूराः अस्त्रकुशलाः, ते राक्षसान् योधयितुं योग्याः, तस्मात् रामं न नय। अहं स्वयम् अग्रे तव रक्षां करिष्यामि, यावत् जीवामि, तावत् राक्षसान् योधिष्यामि। तव व्रतम् अविघ्नम् रक्षिष्यामि, अहम् एव यास्यामि, त्वं रामं न नय। सः कुमारः, न ज्ञानवयस्कः, न बलाबलविनिश्चयः, नास्त्रविद्यायुक्तः, न च युद्धकुशलः। राक्षसैः साकं युद्धे न समर्थः, राक्षसाः मायया युध्यन्ति, रामवियोगं क्षणमपि न सहिष्ये। रामविना जीवितुं न शक्नोमि, यदि त्वं राघवम् नेतुम् इच्छसि, तर्हि मया सह, चतुरङ्गबलसमेतः गच्छ। अहं षष्टिसहस्रवर्षीयः, सः रामः महद् दुःखेन लब्धः, मम चत्वारः पुत्राः, तेषु स्नेहः परमः रामे। ज्येष्ठं धर्मिष्ठं रामं न नेतुम् अर्हसि, के राक्षसाः, कस्य पुत्राः, किं बलं तेषां, के रक्षन्ति, कथं रामः तान् राक्षसान् प्रतियुध्येत? अहं स्वबलैः, मायाविभिः वा, तान् युद्धे प्रतियुध्येयम्, सर्वं मे कथय। दुष्टचित्तैः सह स्थितव्यम्, राक्षसाः स्वबलमदेन गर्विताः। ततः विश्वामित्रः प्रत्युवाच—रावणः नाम राक्षसः, पौलस्त्यवंशसम्भूतः, ब्रह्मणः वरप्राप्तः, त्रैलोक्यं पीडयति। महाबलवान् सः राक्षसाधिपः, बहुभिः राक्षसैः परिवृतः, वैश्रवणस्य भ्राता, विश्व्रवसः पुत्रः। सः स्वयम् यज्ञविघ्नं न करोति, किन्तु मारीचः सुबाहुः च, तयोः प्रेरणया, यज्ञविघ्नाय आगच्छतः। तस्मात् धर्मज्ञ, मम पुत्रे दया कुरु। अहं अल्पभाग्यः, त्वं देवतुल्यः। देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, पक्षिणः, सर्पाः अपि रावणं न सहन्ते, मानवाः तु कथं तं युद्धे सहिष्यन्ते? रावणः युद्धे वीरबलम् अपहर्तुं शक्नोति, तस्मात् अहं तं वा तस्य सैन्यं वा न योधयितुं समर्थः। अहं स्वबलैः, पुत्रैः सह, तं अमरसमं युद्धविशारदं रावणं न प्रतियुध्येयम्। ब्राह्मण, अहं बालं पुत्रं न दास्यामि, न च कुमारं दास्यामि, मम अन्यौ पुत्रौ अपि सुन्दोपसुनदयोः तुल्यौ, किन्तु रामं न दास्यामि। मारीचः सुबाहुः च, यज्ञविघ्नकर्तारौ, बलिनौ, युद्धविशारदौ, तयोः भीतौ, पुत्रं न दास्यामि। मित्रैः सह, स्वयम् एकं तयोः एकं योधयिष्यामि, अथवा त्वां बन्धुभिः सह याचिष्ये। एवं राज्ञः वचनं द्विजश्रेष्ठस्य प्रति, कुषिकात्मजस्य महर्षेः कोपः, यथाहुतघृतदीप्तः अग्निः, प्रज्वलितः। एकविंशतितमे सर्गे, स राजा स्नेहगद्गदं वचनं श्रुत्वा, कौशिकः ऋषिः क्रोधेन युक्तः प्रत्युवाच—पूर्वं प्रतिज्ञां दत्त्वा, अद्य त्वं प्रतिज्ञां त्यक्तुम् इच्छसि, एषा प्रतिज्ञाभङ्गवृत्तिः रघुवंशस्य न शोभते, न च अस्मिन्कुले उचितम्। एवं तु तत्र विश्वामित्रराजसंवादः, स्नेह, शोक, धर्म, प्रतिज्ञा, क्रोध, च सर्वं सम्यक् प्रवहति।