राघवः तेषु मुनिवासेषु त्रिमासान् अष्टमासांश्च सुखेन निवसन्, धर्मज्ञः सीतया सह तत्र सम्यक् वर्तमाने दश वर्षाणि व्यतीयाय। पुनः स सुतिक्ष्णस्य आश्रमं प्राप्तवान्, तत्र च मुनिभिः पूजितः। तत्रापि रिपुसूदनः रामः किञ्चित्कालं निवसन्, आश्रमे स्थित्वा महर्षिं सुतिक्ष्णं समुपेत्य ससम्मानं उपविशत्। तदा काकुत्स्थसुतः सुतिक्ष्णं प्रहृष्टः इदं वचनं अब्रवीत्— "भगवन्, अस्मिन्वने महर्षिः अगस्त्यः प्रतिष्ठितो वर्तते। तस्य कथाः अहम् अद्यापि शृणोमि, परं तस्य आश्रमस्य स्थानं न जानामि, अस्य वनस्य महत्त्वात्। स महात्मा मुनिः यस्य रम्यः आश्रमः, स कुत्रास्ति? भवतः कृते तं द्रष्टुम् इच्छामि, भ्रात्रा सीतया च सह। अगस्त्यं द्रष्टुम् इच्छामि, मुनये प्रणिपातुम् इच्छामि; एष मे महति मनसि संकल्पः वर्तते। तं मुनिश्रेष्ठं स्वयम् उपसेवितुम् इच्छामि।" एवं धर्मात्मनः रामस्य वचनं श्रुत्वा सुतिक्ष्णः प्रीतः दशरथात्मानं सम्बोधितवान्— "अहं अपि तव लक्ष्मणेन सह एतद् वक्तुम् इच्छामि। राघव, सीतया सह अगस्त्यं गच्छ; सौभाग्येन त्वं स्वयम् मां पृच्छसि। राम, अगस्त्यस्य महर्षेः स्थानं ते कथयामि। अस्माद् आश्रमात् दक्षिणदिशि चत्वारि योजनानि गच्छ; तत्र अगस्त्यस्य भ्रातुः शोभनः आश्रमः अस्ति। तत्र प्रायः प्राचीना भूमिः, पिप्पलवनैः शोभिता, पुष्पफलबहुला, नानाविधशकुन्तनिनादिता। तत्र विविधानि विशुद्धवारिणि पद्मसरोवराणि, हंसक्रौञ्चसमाकीर्णानि, चक्रवाकशोभितानि दृश्यन्ते। तत्रैकां रात्रिं वस, राम, प्रभाते दक्षिणदिशं वनस्य सीमायाः पन्थानं गच्छ। तत्र एकं योजनं गत्वा अगस्त्यस्य आश्रयं प्राप्स्यसि, रम्ये वने बहुवृक्षसमाकीर्णे। तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च त्वया सह तुष्टिम् अनुभविष्यतः, तद् वनप्रदेशः बहुवृक्षैः रमणीयः। यदि त्वं महर्षिं अगस्त्यं द्रष्टुम् इच्छसि, बुद्धिमान्, तर्हि अद्यैव तत्र गमनाय मनः संनय।" एवं मुनिवचनं श्रुत्वा रामः भ्रात्रा सह सीतया अगस्त्यं प्रति प्राञ्जलिः प्रस्थितवान्। मार्गे अद्भुतानि वनानि, मेघसन्निभान् गिरिन्, सरांसि, नद्यश्च दृष्ट्वा, सुतिक्ष्णेन निर्दिष्टेन पन्था सुखेन ययुः। रामः परमसन्तुष्टः लक्ष्मणं प्रति इदं वचनं उवाच— "नूनं एष स महात्मनः पुण्यस्य धर्मात्मनः अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः। पश्य, यथा मार्गे सहस्रशः वृक्षाः फलपुष्पभारात् नमन्ति। अस्मात् वनात् तीक्ष्णः पिप्पलीफलानां गन्धः वातेन आकस्मात् आगच्छति। अत्र तत्र चितां समुद्धृतकाष्ठानि, गोमेदकसदृशं कुशोत्कर्षं च दृश्यमानम्। वनमध्येषु मेघशिखराभं धूमस्तम्भं द्रष्टुं शक्यते, यः यज्ञाग्नेः चिन्हम्। विविक्तेषु स्नानस्थलेषु द्विजातयः स्वयंसंगृहीतानि पुष्पाणि समर्प्य स्नानं कुर्वन्ति। अतः सौम्य, यथा सुतिक्ष्णात् श्रुतम्, एष एव अगस्त्यस्य भ्रातुः आश्रमः। स धर्मकृत् स्वजनहिताय मृत्युम् अपि निगृह्य एतां दक्षिणां दिशं शरण्यां चकार। अत्र किल पूर्वं दारुणौ वातापिः इल्वलश्च, बलवन्तौ ब्राह्मणघ्नौ असुरौ भ्रातरौ, निवसताम्। इल्वलः ब्राह्मणरूपधारी सन् कपटवाक्यैः ब्राह्मणान् श्राद्धभोजनाय आह्वयत्। ततः भ्रातुः श्राद्धकर्म कृत्वा तं मेषरूपिणं कृत्वा तान् ब्राह्मणान् विधिवद् भोजयति। ब्राह्मणैः भोजनं कृतं तु, इल्वलः उच्चैः स्वरैः आह्वयति— 'वातापे निष्क्रम।' भ्रातुः वचनं श्रुत्वा वातापिः मेषरवः कृत्वा तेषां ब्राह्मणानां शरीराद् विदारयन् निष्क्रामति। एवं सहस्रशः ब्राह्मणाः ताभ्यां रूपान्तरधारिभ्यां मांसभक्षिभ्यां नित्यं विनाशिताः। ततः देवैः प्रार्थितः महर्षिः अगस्त्यः तद् श्राद्धं स्वीकृत्य तं महासुरं भुक्तवान्। अनन्तरं 'कृतमस्ति' इति उक्त्वा, आचमनीयम् दत्त्वा, इल्वलः स्वं भ्रातरं आह्वयत्— 'निष्क्राम।' तदा प्राज्ञः पुण्यात्मा अगस्त्यः मुनिः स्मितपूर्वकं तं भ्रातरं ब्राह्मणघ्नं आह— 'मया भक्षितः तव राक्षसः भ्राता मेषरूपधारी यमसदनं गतः कथं निष्क्रामेत्?' एतेन भ्रातुः निधनं ज्ञात्वा स निशाचरः कोपेन मुनिम् आक्रमितुम् आरब्धवान्।